Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, belediyeden imar planı onayı için talep edilen döner sermaye hizmet bedelinin, bakanlığın asli görevi olduğundan ve yasal dayanağı bulunmadığından hukuka aykırı olduğuna hükmetti.
Özet: Danıştay Altıncı Dairesi, belediyeler tarafından sunulan imar planlarının Çevre ve Şehircilik Bakanlığınca incelenerek onaylanması sürecinde talep edilen "plan inceleme ve işlem hizmet bedeli"nin hukuka aykırı olduğuna karar vermiştir, zira 1 Sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile bakanlığın asli görevleri arasında sayılan bu kamu hizmeti için ücret alınmasını sağlayacak açık bir yasal düzenleme bulunmadığı ve bu nedenle tahsil edilen 94.613,50 TLnin davacıya iade edilmesi gerektiği belirtilmiştir.
T.C.
D A N I Ş T A YİDARİ DAVA DAİRELERİ KURULU Esas No : 2023/1281Karar No : 2025/441 TEMYİZ EDENLER: 1- (DAVACI): ... Belediye Başkanlığı VEKİLİ: Av. ... 2- (DAVALI): ... Bakanlığı VEKİLİ: Huk. Müş. ...İSTEMİN KONUSU: Danıştay Altıncı Dairesinin 17/11/2022 tarih ve E:2019/17799, K:2022/9885 sayılı kararının aleyhlerine olan kısımlarının temyizen incelenerek bozulması taraflarca karışılıklı olarak istenilmektedir. YARGILAMA SÜRECİ :Dava konusu istem: Davacı tarafından hazırlanarak onaylanmak üzere Çevre ve Şehircilik Bakanlığına sunulan Bostanlı İskelesi 1/5000 ölçekli nazım imar planı ile 1/1000 ölçekli uygulama imar planı revizyonu ve ilavesi teklifinin onaylanması için 94.613,50 TL plan inceleme ve işlem hizmet bedeli talep edilmesine ilişkin Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Döner Sermaye İşletmesi Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı işleminin ve dayanağı olan Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Döner Sermaye İşletmesi Müdürlüğünün 2019 Yılı Birim Fiyat Listesinin I-1 no'lu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 97/H Kapsamında Ve Diğer Mevzuat Uyarınca Onaylanacak Planlarda Alınacak İşlem Bedelinin Hesaplanmasına İlişkin Usuller kısmının IV. Özel Ücretlendirme bölümünün 7. maddesinin II. fıkrasının (a), (b) ve (c) bentlerinin iptali ile imar planları teklifinin değerlendirilmesi için ihtirazi kayıtla ödenen 2.000,00 TL başvuru bedeli ile teklife ilişkin iş ve işlemlerin sonuçlandırılması için ihtirazi kayıtla ödenen 94.613,50 TL plan inceleme ve işlem hizmet bedelinin tazminine karar verilmesi istenilmiştir.Daire kararının özeti: Danıştay Altıncı Dairesinin 17/11/2022 tarih ve E:2019/17799, K:2022/9885 sayılı kararıyla; Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Döner Sermaye İşletmesi Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı işlemi ile dayanağı Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Döner Sermaye İşletmesi Müdürlüğünün 2019 yılı Birim Fiyat Listesinin I-1 no'lu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 97/H Kapsamında ve Diğer Mevzuat Uyarınca Onaylanacak Planlarda Alınacak İnceleme ve İşlem Hizmet Bedelinin Hesaplanmasına İlişkin Usuller kısmının IV. Özel Ücretlendirme bölümünün 7. maddesinin II. fıkrasının (a) bendi ve davacıdan plan inceleme işlem ve hizmet bedeli olarak tahsil edilen 94.613,50 TL'nin tazmini istemi yönünden; 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'nin 97. maddesinin 1. fıkrasının (ç) bendinde, davalı Bakanlığın asli görevleri arasında sayılan yetkilerini kullanarak işlem tesis etmesi halinde davalı idareye herhangi bir bedel talep etme yetkisi tanınmadığı gibi anılan Bakanlığın yürütmek zorunda olduğu söz konusu kamu hizmeti için ücret alınacağı yolunda açık bir yasal düzenlemeye de yer verilmediği, anılan Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'nin 97. maddesinin 1. fıkrasının (h) bendinde, kamu veya özel sektör tarafından gerçekleştirilecek yatırımlara ilişkin olarak ilgililerince hazırlandığı halde yetkili idarece üç ay içinde onaylanmayan etüt, harita, her tür ve ölçekteki çevre düzeni, nazım ve uygulama imar planları ve değişikliklerine ilişkin olarak ilgililerinin valilikten talep etmesi ve valilikçe Bakanlığa teklifte bulunulması üzerine tesis edilmiş işlemlerde ücret alınması mümkün olmakla birlikte davacı tarafından sunulan planların onaylanmasının anılan düzenleme kapsamında değerlendirilmesine olanak bulunmadığı,4736 sayılı Kanun'un 1. maddesinde sayılan kurum ve kuruluşlar tarafından üretilen ticari mal ve hizmetler için ücretsiz ve indirimli tarife uygulanmasını yasaklayan anılan maddenin ise imar planlarının onaylanmasına ilişkin işlemlerin kamu hizmeti niteliğinde olması ve Bakanlığın asli görevleri arasında yer alması sebebiyle uygulanmasına ve dava konusu Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Strateji Geliştirme Başkanlığı Döner Sermaye İşletmesi Müdürlüğünün 2020 Yılı Birim Fiyat Listesinin bu işlemin dayanağı olan hükümlerinin 4736 sayılı Kanun kapsamında değerlendirilmesine imkan bulunmadığı,Bu durumda, 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'nin 97/I-ç maddesinde, bu madde kapsamında yürütülecek planlama çalışmaları için anılan işlemlerin muhataplarından döner sermaye hizmet bedeli istenilmesine imkan sağlayan bir düzenleme olmadığından ve davalı idarenin asli görevi olan bir konuda bu şekilde düzenleme getirerek görevi karşılığı ücret talep etmesi mümkün olmadığından dava konusu Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Döner Sermaye İşletmesi Müdürlüğünün 2019 Yılı Birim Fiyat Listesinin I-1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 97/H Maddesi Kapsamında ve Diğer Mevzuat Uyarınca Onaylanacak Planlarda Alınacak İnceleme ve İşlem Hizmet Bedelinin Hesaplanmasına İlişkin Usuller kısmının IV.Özel Ücretlendirme bölümünün 7/II-a bendinde ve bu madde uyarınca davacıdan ücret talep edilmesine ilişkin Döner Sermaye İşletmesi Müdürlüğünün ... tarihli, ... sayılı işleminde hukuka uyarlık görülmediği,Bu itibarla, hukuka aykırılığı tespit edilen bu işlemlere dayanılarak davalı idarece davacıdan plan inceleme ve işlem hizmet bedeli olarak tahsil edilen 94.613,50 TL'nin davacıya ödenmesi gerektiği,Davacıdan başvuru bedeli olarak tahsil edilen 2.000,00 TL'nin tazmini istemi yönünden; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 7. maddesinin 1. fıkrası ve 12. maddesi birlikte değerlendirildiğinde; bir idari işlem nedeniyle herhangi bir hakkı ihlal edilen kimsenin, zararının tazmini istemiyle doğrudan doğruya açacağı tam yargı davasını 60 günlük genel dava açma süresi içerisinde açması gerektiğinin anlaşıldığı, Öte yandan, idari işlemden kaynaklı zararın tazmini istemiyle açılacak davalara ilişkin olarak İdari Yargılama Usulü Kanun'un 12. maddesinde ayrı ve özel bir düzenleme yapıldığı, kişilerin, haklarında iptal davasına konu olabilecek bir işlem tesisi için idareye başvuru yolunu düzenleyen anılan Kanunu'nun 10. maddesindeki düzenlemenin idari işlemden kaynaklanan zararın davalı idarece ödenmesi istemiyle açılacak tam yargı davaları ile bir ilgisinin bulunmadığı,Tazmini istenilen 2.000,00 TL tutarındaki başvuru bedelinin 04/08/2016 tarihinde davacı tarafından davalı idarenin hesabına yatırıldığı, bakılan davanın ise davacıdan plan inceleme işlem hizmet bedeli istenilmesine ilişkin 23/05/2019 tarih ve 123295 sayılı işlemin tesis edilmesi ve bu işleme dayanılarak davacıdan 94.613,50 TL tutarında tahsilat yapılması üzerine 02/09/2019 tarihinde açıldığı,Davacı tarafından yapılan başvuru bedeli ödemesinin, davacının davalı idareye sunduğu plan teklifinin incelenmesi için yapılan bir ödeme olduğu, bu ödemeden kaynaklı zararın idari işlemden kaynaklı olduğunun kabulünün gerektiği, zira; idarece talep edilmesi üzerine yapılan bir ödemeden kaynaklanan zararın herhangi bir idari eylem nedeniyle ortaya çıkmadığı,Görülmekte olan davada tazmini istenen zararın, idari işlemden kaynaklanan bir zarar olarak kabul edileceğine göre dava açma süresinin de İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 12. maddesine göre hesaplanması gerektiği,Bu durumda, davacının başvuru bedelini ödediği 04/08/2016 tarihinden itibaren 60 günlük dava açma süresi içerisinde açılmayan davanın bu kısmının süre aşımı nedeniyle esasının incelenmesine olanak bulunmadığı,Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Döner Sermaye İşletmesi Müdürlüğünün ...... tarih ve ... sayılı işlemi ve Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Döner Sermaye İşletmesi Müdürlüğünün 2019 yılı Birim Fiyat Listesinin I-1 no'lu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 97/H Kapsamında ve Diğer Mevzuat Uyarınca Onaylanacak Planlarda Alınacak İnceleme ve İşlem Hizmet Bedelinin Hesaplanmasına İlişkin Usuller kısmının IV. Özel Ücretlendirme bölümünün 7. maddesinin II. fıkrasının (b) ve (c) bentleri yönünden;İdari yargılama hukukunda, iptal davaları için aranan ehliyet koşulunun; objektif dava ehliyeti olarak adlandırılan kişinin dava açma yeteneğinin yanında sübjektif dava ehliyeti olarak adlandırılan dava açacak kişi ile davaya konu edilecek idari işlem arasında bir menfaat bağı bulunmasını da içerecek şekilde anlaşıldığı,Davacı ile dava konusu ettiği işlem arasında menfaat bağının bulunup bulunmadığının, her bir davada iptal davasının özellikleri göz önünde bulundurulmak suretiyle yargı mercilerince takdir edildiği,Uyuşmazlık konusu bireysel işlemin tesisine dayanak oluşturmaya Birim Fiyat Listesinin 7/II-b ve 7/II-c bentlerinin iptalini istemekte davacının kişisel, meşru ve güncel bir menfaatinin bulunmadığı gerekçesiyle,Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Döner Sermaye İşletmesi Müdürlüğünün ...tarih ve ... sayılı işlemi ile dayanağı Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Döner Sermaye İşletmesi Müdürlüğünün 2019 yılı Birim Fiyat Listesinin I-1 no'lu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 97/H Kapsamında ve Diğer Mevzuat Uyarınca Onaylanacak Planlarda Alınacak İnceleme ve İşlem Hizmet Bedelinin Hesaplanmasına İlişkin Usuller kısmının IV. Özel Ücretlendirme bölümünün 7. maddesinin II. fıkrasının (a) bendinin iptaline, davacıdan plan inceleme işlem ve hizmet bedeli olarak tahsil edilen 94.613,50 TL yönünden davanın kabulüne, davacıdan başvuru bedeli olarak tahsil edilen 2.000,00 TL yönünden davanın süre aşımı nedeniyle reddine, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Döner Sermaye İşletmesi Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı işlemi ve Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Döner Sermaye İşletmesi Müdürlüğünün 2019 yılı Birim Fiyat Listesinin I-1 no'lu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 97/H Kapsamında ve Diğer Mevzuat Uyarınca Onaylanacak Planlarda Alınacak İnceleme ve İşlem Hizmet Bedelinin Hesaplanmasına İlişkin Usuller kısmının IV. Özel Ücretlendirme bölümünün 7. maddesinin II. fıkrasının (b) ve (c) bentleri yönünden davanın ehliyet nedeniyle reddine karar verilmiştir.TEMYİZ EDENLERİN İDDİALARI: Davacı tarafından, başvuru bedeli olarak tahsil edilen miktarın 10 yıllık genel zamanaşımı süresi içinde iade edilmesinin istenebileceği, dava konusu işlemlerin sadece Belediyeleri açısından değil, diğer mahalli idareler açısından da önem arz ettiği, kısıtlı kaynaklarla halka hizmet sunmayı amaçlayan belediyelerin plan inceleme ve işlem bedeli gibi bir engele takılmasının belediyelerin de hizmetlerini ötelemelerine ve kamusal menfaatlerin arka planda kalmasına neden olacağı, dolayısıyla dava açmada Belediyelerinin menfaatinin bulunduğu, Daire kararının redde ilişkin kısımlarının bozulması gerektiği ileri sürülmektedir. Davalı idare tarafından, Bakanlıklarına iletilen plan tekliflerinin sonuçlandırılabilmesi için söz konusu ücretlerin alındığı, temyize konu kararın iptale ve kabule ilişkin kısımlarının bozulması gerektiği ileri sürülmektedir. KARŞI TARAFIN SAVUNMALARI : Davacı tarafından, Danıştay Altıncı Dairesince verilen kararın iptale ve kabule ilişkin kısmının usul ve hukuka uygun olduğu ve temyiz dilekçesinde öne sürülen nedenlerin, kararın anılan kısmının bozulmasını gerektirecek nitelikte olmadığı belirtilerek temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmaktadır.Davalı idare tarafından, Danıştay Altıncı Dairesince verilen kararın redde ilişkin kısmının usul ve hukuka uygun olduğu ve temyiz dilekçesinde öne sürülen nedenlerin, kararın anılan kısmının bozulmasını gerektirecek nitelikte olmadığı belirtilerek temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmaktadır.DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ: Temyiz istemlerinin reddi ile Daire kararının onanmasına karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.TÜRK MİLLETİ ADINAKarar veren Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunca, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, dosya tekemmül ettiğinden davalı idarenin yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin gereği görüşüldü:HUKUKİ DEĞERLENDİRME:Anayasa Mahkemesinin 26/10/2023 tarih ve E:2018/118, K:2023/180 sayılı kararıyla; 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'nin Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının görev ve yetkilerini düzenleyen 97. maddesinin 1. fıkrasının (ç), (ğ), (h) ve (k) bentlerinin, bu bentlerde düzenlenen imar planları, parselasyon, yapı ruhsatı verme gibi işlemlerin mülkiyet hakkını doğrudan etkileyebileceği, dolayısıyla mülkiyet hakkına müdahale teşkil edebilecek nitelikte olduğundan, cumhurbaşkanı kararnamesiyle düzenlenemeyecek yasak alan içinde kaldığı gerekçesiyle iptaline karar verilmiş, bunun üzerine anılan Anayasa Mahkemesi kararıyla iptaline karar verilen 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'nin 97. maddesinin 1. fıkrasının (ç), (ğ), (h) ve (k) bentlerinde yer verilen hükümler, İmar Kanunu'na 05/12/2024 tarih ve 7534 sayılı Kanun'un 9. maddesiyle eklenen Ek 11. maddesinin 1. fıkrasının sırasıyla (b), (c) ,(ç) ve (h) bentlerine eklenerek Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının görev ve yetkileri arasında sayılmıştır. Danıştay dava dairelerinin nihai kararlarının temyizen incelenerek bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan;"a) Görev ve yetki dışında bir işe bakılmış olması,b) Hukuka aykırı karar verilmesi,c)Usul hükümlerinin uygulanmasında kararı etkileyebilecek nitelikte hata veya eksikliklerin bulunması" sebeplerinden birinin varlığı hâlinde mümkündür.Temyizen incelenen karar usul ve hukuka uygun olup, temyiz dilekçelerinde ileri sürülen iddialar kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.KARAR SONUCU:Açıklanan nedenlerle;1. Tarafların temyiz istemlerinin reddine,2. Danıştay Altıncı Dairesinin temyize konu 17/11/2022 tarih ve E:2019/17799, K:2022/9885 sayılı kararının, davanın ehliyet yönünden reddine ilişkin kısmının oybirliğiyle, diğer kısımlarının ise oyçokluğuyla ONANMASINA, 3.Kesin olarak, 26/02/2025 tarihinde karar verildi.KARŞI OY X- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 146. maddesinde, "Kanunda aksine bir hüküm bulunmadıkça, her alacak on yıllık zamanaşımına tabidir." hükmüne yer verilmiştir.Görülmekte olan davada, tazmini istenilen 2.000,00-TL tutarındaki başvuru bedelinin 04/08/2016 tarihinde davacı tarafından ödendiği, bakılan davanın ise, davalı idarece davacıdan plan inceleme ve işlem hizmet bedeli istenilmesine ilişkin... tarih ve ... sayılı işlemin tesis edilmesi ve bu işleme dayanılarak davacıdan 13/06/2019 tarihinde 94.613,50-TL'nin tahsil edilmesi üzerine, 04/09/2019 tarihinde açıldığı anlaşılmaktadır.Davacının hukuken borçlu olmadığı halde ödemek zorunda kaldığı başvuru bedeli nedeniyle mülkiyet hakkının ihlal edildiği açıktır. Davacıdan haksız olarak tahsil edilen bu tutar, davalı idarece davacıya iade edilmediği müddetçe, bu ihlalin devam edeceği ve devam eden bu ihlal nedeniyle davacının on yıllık genel zamanaşımı süresi içerisinde tam yargı davası açmak suretiyle davalı idarece kendisinden tahsil edilen başvuru bedelinin tazminini isteyebileceği açıktır.Bu durumda, davacının başvuru bedelini ödediği tarihten sonra ve on yıllık genel zamanaşımı süresi içerisinde, ödenen tutarın tazmini istemiyle açılan davada süre aşımı bulunmamaktadır.Açıklanan nedenlerle, davacıdan başvuru bedeli olarak tahsil edilen 2.000,00-TL'nin davalı idareden tazmini istemi açısından davanın süresinde olduğu sonucuna ulaşıldığından, Daire kararının davanın süre aşımı nedeniyle reddine yönelik kısmının bozulması gerektiği oyuyla, karara katılmıyoruz.KARŞI OY XX- Mülga 644 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin 28. maddesine dayanılarak hazırlanan Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Döner Sermaye İşletmesi Yönetmeliği'nin 12. maddesinin (h) bendinde; "Maliyet bedelinin altında olmamak üzere, işletme tarafından üretilen mal ve hizmetlerin veya yapılan işlerin tarife, ücret veya birim fiyatlarını belirlemek" Döner Sermaye İşletmesi Yönetim Kurulunun görevleri arasında sayılmış olup, söz konusu düzenleme, döner sermaye işletmesi tarafından bir mal ve hizmetin üretilmesi veya bir iş yapılması durumunda, üretilen mal ve hizmetin karşılığı olarak bir tarife, ücret veya birim fiyat belirlemek konusunda Döner Sermaye İşletmesi Yönetim Kuruluna yetki vermektedir.Davalı idare tarafından plan tekliflerinin sonuçlandırılmasının, bir hizmetin ifasını gerektirdiği, bu hizmet sunulurken idarelerince plan onama işlemlerinin yapılabilmesi için talebin tetkiki, süreçlerin takibi ve benzeri hizmetlerin yapılması için birtakım maliyetlerin karşılanması gerektiği göz önünde bulundurulduğunda, bu görev yerine getirilirken verilen hizmet karşılığı döner sermaye geliri elde etme yetkisi veren dava konusu düzenlemenin yapılabileceği ve bu düzenlemeye dayanılarak, sunulan hizmetin karşılığında bir bedel istenebileceği/tahsil edilebileceğinin kabulü gerekmektedir.Bu durumda, bir hizmet ifasını gerektiren ve bu hizmet nedeniyle meydana gelen maliyeti karşılamaya yönelik getirilen dava konusu plan inceleme ve işlem hizmet bedeli talep edilmesine ilişkin Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Döner Sermaye İşletmesi Müdürlüğünün... tarih ve ... sayılı işleminde ve dayanağı olan Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Döner Sermaye İşletmesi Müdürlüğünün 2019 Yılı Birim Fiyat Listesinin I-1 no'lu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 97/H Kapsamında Ve Diğer Mevzuat Uyarınca Onaylanacak Planlarda Alınacak İşlem Bedelinin Hesaplanmasına İlişkin Usuller kısmının IV. Özel Ücretlendirme bölümünün 7. maddesinin II. fıkrasının (a) bendinde hukuka aykırılık bulunmamaktadır.Dolayısıyla davacı tarafından ödenen 94.613,50-TL plan inceleme ve işlem bedelinin davacıya iadesine imkan bulunmamaktadır.Bu itibarla, Daire kararının iptal ve kabule ilişkin bozulması gerektiği oyuyla, kararın bu kısmına katılmıyorum.