Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, bakanlıkça imar planı onay süreçlerinde talep edilen başvuru ve işlem hizmet bedellerinin kamu hizmeti niteliği ve hukuka uygunluğu üzerine temyiz incelemesi.
Özet: Danıştay Altıncı Dairesi, İzmir Büyükşehir Belediyesinden bir projenin imar planı değişiklikleri onayı için Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından talep edilen başvuru ve inceleme hizmet bedellerinin hukuka aykırı olduğuna hükmetmiş; zira plan onaylama işlemlerinin Bakanlığın asli kamu hizmeti niteliğinde olup, bu tür hizmetler karşılığında ücret alınmasını düzenleyen açık bir yasal yetki veya mevzuat hükmü bulunmadığını, ilgili Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile döner sermaye işletmesi yönetmeliği hükümlerinin bu kapsamda bir bedel tahsiline olanak tanımadığını belirtmiştir.
T.C.
D A N I Ş T A YİDARİ DAVA DAİRELERİ KURULUEsas No : 2023/2399Karar No : 2025/444 TEMYİZ EDEN (DAVALI) : ... BakanlığıVEKİLİ : Huk. Müş. ...KARŞI TARAF (DAVACI) : ... Büyükşehir Belediye Başkanlığı İSTEMİN KONUSU: Danıştay Altıncı Dairesinin 07/06/2023 tarih ve E:2021/7138, K:2023/5645 sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.YARGILAMA SÜRECİ :Dava konusu istem: Davacı tarafından yürütülen İzmirdeniz Projesi (2. Bölge) Alaybey-Alsancak Liman Kıyı Kesimine ilişkin 1/5000 ölçekli nazım imar planı ve 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişikliği teklifinin Çevre ve Şehircilik Bakanlığınca onaylanması için davacıdan 2.000,00-TL başvuru bedeli ile plan inceleme ve işlem hizmet bedeli olarak 31.587,47-TL talep edilmesine ilişkin Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Strateji Geliştirme Başkanlığı Döner Sermaye İşletmesi Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı işlemi ile ve dayanağı Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Döner Sermaye İşletmesi Müdürlüğü 2020 Yılı Birim Fiyat Listesinin "1 Nolu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 97/h maddesi Kapsamında ve Diğer Mevzuat Uyarınca Onaylanacak Planlarda Alınacak İnceleme ve İşlem Hizmet Bedelinin Heseplanmasına İlişkin Usuller" kısmının IV. Özel Ücretlendirme Bölümünün 10. maddesinin II.a bendinin iptali ile planların değerlendirilmesi için alınan ve ihtirazi kayıtla ödenen 2.000- TL başvuru bedeli ile 31.587,48-TL plan inceleme ve işlem bedelinin davalı idareden tazminine karar verilmesi istenilmiştir.Daire kararının özeti: Danıştay Altıncı Dairesinin 07/06/2023 tarih ve E:2021/7138, K:2023/5645 sayılı kararıyla; 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'nin 97. maddesinin 1. fıkrasının (ç) bendinde, davalı Bakanlığın asli görevleri arasında sayılan yetkilerini kullanarak işlem tesis etmesi halinde davalı idareye herhangi bir bedel talep etme yetkisi tanınmadığı gibi anılan Bakanlığın yürütmek zorunda olduğu söz konusu kamu hizmeti için ücret alınacağı yolunda açık bir yasal düzenlemeye de yer verilmediği, anılan Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'nin 97. maddesinin 1. fıkrasının (h) bendinde, kamu veya özel sektör tarafından gerçekleştirilecek yatırımlara ilişkin olarak ilgililerince hazırlandığı halde yetkili idarece üç ay içinde onaylanmayan etüt, harita, her tür ve ölçekteki çevre düzeni, nazım ve uygulama imar planları ve değişikliklerine ilişkin olarak ilgililerinin valilikten talep etmesi ve valilikçe Bakanlığa teklifte bulunulması üzerine tesis edilmiş işlemlerde ücret alınması mümkün olmakla birlikte davacı tarafından sunulan planların onaylanmasının anılan düzenleme kapsamında değerlendirilmesine olanak bulunmadığı,4736 sayılı Kanun'un 1. maddesinde sayılan kurum ve kuruluşlar tarafından üretilen ticari mal ve hizmetler için ücretsiz ve indirimli tarife uygulanmasını yasaklayan anılan maddenin ise imar planlarının onaylanmasına ilişkin işlemlerin kamu hizmeti niteliğinde olması ve Bakanlığın asli görevleri arasında yer alması sebebiyle uygulanmasına ve dava konusu Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Strateji Geliştirme Başkanlığı Döner Sermaye İşletmesi Müdürlüğünün 2020 Yılı Birim Fiyat Listesinin bu işlemin dayanağı olan hükümlerinin 4736 sayılı Kanun kapsamında değerlendirilmesine imkan bulunmadığı,Diğer yandan; 29/06/2011 tarih ve 644 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 28. maddesine dayanılarak hazırlanan Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Döner Sermaye İşletmesi Yönetmeliği'nin 12. maddesinin 1. fıkrasının (h) bendinde; maliyet bedelinin altında olmamak üzere, işletme tarafından üretilen mal ve hizmetlerin veya yapılan işlerin tarife, ücret veya birim fiyatlarını belirlemenin Döner Sermaye İşletmesi Yönetim Kurulunun görevleri arasında sayıldığı, bu düzenlemenin, döner sermaye işletmesi tarafından bir mal ve hizmetin üretilmesi veya bir iş yapılması durumunda, bunun karşılığı olarak bir tarife, ücret veya birim fiyat belirlemek konusunda Döner Sermaye İşletmesi Yönetim Kuruluna yetki verdiği, ancak, her tür ve ölçekteki fiziki planlara ve bunların uygulanmasına yönelik temel ilke, strateji ve standartları belirlemenin ve bunların uygulanmasını sağlamanın, Bakanlar Kurulunca yetkilendirilen alanlar ile merkezi idarenin yetkisi içindeki kamu yatırımları, mülkiyeti kamuya ait arsa ve araziler üzerinde yapılacak her türlü yapı her tür ve ölçekte çevre düzeni, nazım ve uygulama imar planlarını, parselasyon işlemini ve değişikliklerini re'sen yapmak ve yaptırmanın idarenin kamu hizmeti kapsamında yapması zorunlu olan asli görevleri arasında yer aldığı, dolayısıyla bu işlemlerin, karşılığında döner sermaye işletmesi geliri elde edilebilecek hizmetler kapsamında olmadığı,Ayrıca; 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'nin 102. maddesinin 1. fıkrasının (j) bendinde; kıyı ve dolgu alanları ile bu alanların fonksiyonel ve fiziksel olarak devamı niteliğindeki geri sahalarına ilişkin her tür ve ölçekteki etüt, harita ve planları yapmanın, yaptırmanın ve re'sen onaylamanın ve bunların uygulanmasını sağlamanın Çevre ve Şehircilik Bakanlığının asli görevleri arasında sayıldığı, anılan Bakanlığın, yürütmek zorunda olduğu söz konusu kamu hizmeti için ücret alınacağı yolunda açık bir yasal düzenleme de bulunmadığı,Devletin sunduğu asli ve sürekli kamu hizmetlerinin, yasal düzenlemelerde aksi belirtilmedikçe ücretsiz olduğu açık olduğuna göre, Çevre ve Şehircilik Bakanlığının yürüttüğü asli ve sürekli nitelikteki kamu hizmetleri için de aksi yönde bir yasal düzenleme olmadıkça ücret alınamayacağı,Bu durumda; davalı idarece başvuru bedeli ile plan inceleme ve işlem hizmet bedeli talep edilmesine ilişkin... tarih ve ... sayılı işlem ile dayanağı Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Döner Sermaye İşletmesi Müdürlüğü 2020 Yılı Birim Fiyat Listesinin "1 Nolu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 97/h Maddesi Kapsamında ve Diğer Mevzuat Uyarınca Onaylanacak Planlarda Alınacak İnceleme ve İşlem Hizmet Bedelinin Heseplanmasına İlişkin Usuller" kısmının IV. Özel Ücretlendirme Bölümünün 10. maddesinin II.a bendinde hukuka uyarlık görülmediği,Hukuka aykırılığı tespit edilen bu işlemlere dayanılarak davalı idarece davacıdan tahsil edilen 2.000- TL başvuru bedeli ile plan inceleme ve işlem bedeli olarak tahsil edilen 31.587,47-TL'nin davacıya ödenmesi gerektiği gerekçesiyle,Davacıdan 2.000,00-TL başvuru bedeli ile plan inceleme ve işlem hizmet bedeli olarak 31.587,47-TL talep edilmesine ilişkin Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Strateji Geliştirme Başkanlığı Döner Sermaye İşletmesi Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı işlemi ile ve dayanağı Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Döner Sermaye İşletmesi Müdürlüğü 2020 Yılı Birim Fiyat Listesinin "1 Nolu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 97/h maddesi Kapsamında ve Diğer Mevzuat Uyarınca Onaylanacak Planlarda Alınacak İnceleme ve İşlem Hizmet Bedelinin Heseplanmasına İlişkin Usuller" kısmının IV. Özel Ücretlendirme Bölümünün 10. maddesinin II.a bendinin iptaline, plan inceleme ve işlem bedeli olarak ödenen 31.587,47-TL ile başvuru bedeli olarak ödenen 2.000,00-TL yönünden davanın kabulüne karar verilmiştir. TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davalı idare tarafından, dava konusu edilen imar planı tekliflerinin onaylanmasına dair işlemleri yapma görevinin ilgili mevzuat hükümleri gereğince Bakanlıkları uhdesinde yer aldığı, bu kapsamda onay işleminin yapılabilmesi için talebin tetkiki, süreçlerin takibi ve benzeri hizmetlerin yapılmasının öncelikle zaruri olduğu, Bakanlıklarının bu işlemleri tesis edebilmesi için birtakım çalışmalar yapması yani hizmet üretmesi gerekeceğinden, bunların maliyeti gözetilmek suretiyle 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi uyarınca, kendilerine verilmiş yetki kapsamında belirlenen tarifedeki ücretin, davacıdan talep edildiği, uyuşmazlık konusu olayda olduğu gibi plan tekliflerinin sonuçlandırılmasının bir hizmeti gerektirdiği, Bakanlıklarına iletilen plan tekliflerinin sonuçlandırılabilmesi için söz konusu ücretlerin alındığı, planın onaylanması sebebiyle alınan ücretin de bir hizmet bedeli olduğu, temyize konu kararın bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davacı tarafından, Danıştay Altıncı Dairesince verilen kararın usul ve hukuka uygun olduğu ve temyiz dilekçesinde öne sürülen nedenlerin, kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte olmadığı belirtilerek temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmaktadır.DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin reddi ile Daire kararının onanmasına karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.TÜRK MİLLETİ ADINAKarar veren Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunca, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, dosya tekemmül ettiğinden yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin gereği görüşüldü:HUKUKİ DEĞERLENDİRME:Anayasa Mahkemesinin 26/10/2023 tarih ve E:2018/118, K:2023/180 sayılı kararıyla; 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının görev ve yetkilerini düzenleyen 97. maddesinin 1. fıkrasının (ç), (ğ), (h) ve (k) bentlerinin, bu bentlerde düzenlenen imar planları, parselasyon, yapı ruhsatı verme gibi işlemlerin mülkiyet hakkını doğrudan etkileyebileceği, dolayısıyla mülkiyet hakkına müdahale teşkil edebilecek nitelikte olduğundan, cumhurbaşkanı kararnamesiyle düzenlenemeyecek yasak alan içinde kaldığı gerekçesiyle iptaline karar verilmiş, bunun üzerine anılan Anayasa Mahkemesi kararıyla iptaline karar verilen 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 97. maddesinin 1. fıkrasının (ç), (ğ), (h) ve (k) bentlerinde yer verilen hükümler, İmar Kanunu'na 05/12/2024 tarih ve 7534 sayılı Kanun'un 9. maddesiyle eklenen Ek 11. maddesinin 1. fıkrasının sırasıyla (b), (c) ,(ç) ve (h) bentlerine eklenerek Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının görev ve yetkileri arasında sayılmıştır. Danıştay dava dairelerinin nihai kararlarının temyizen incelenerek bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan;"a) Görev ve yetki dışında bir işe bakılmış olması,b) Hukuka aykırı karar verilmesi,c)Usul hükümlerinin uygulanmasında kararı etkileyebilecek nitelikte hata veya eksikliklerin bulunması" sebeplerinden birinin varlığı hâlinde mümkündür.Temyizen incelenen karar usul ve hukuka uygun olup, temyiz dilekçesinde ileri sürülen iddialar kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.KARAR SONUCU:Açıklanan nedenlerle;1. Davalı idarenin temyiz isteminin reddine,2. Dava konusu işlemlerin iptali, plan inceleme ve işlem bedeli olarak ödenen ...TL ile başvuru bedeli olarak ödenen...-TL yönünden davanın kabulüne ilişkin Danıştay Altıncı Dairesinin temyize konu 07/06/2023 tarih ve E:2021/7138, K:2023/5645 sayılı kararının ONANMASINA, 3. Kesin olarak, 26/02/2025 tarihinde oyçokluğu ile karar verildi. KARŞI OY X- Mülga 644 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin 28. maddesine dayanılarak hazırlanan Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Döner Sermaye İşletmesi Yönetmeliği'nin 12. maddesinin (h) bendinde; "Maliyet bedelinin altında olmamak üzere, işletme tarafından üretilen mal ve hizmetlerin veya yapılan işlerin tarife, ücret veya birim fiyatlarını belirlemek" Döner Sermaye İşletmesi Yönetim Kurulunun görevleri arasında sayılmış olup, söz konusu düzenleme, döner sermaye işletmesi tarafından bir mal ve hizmetin üretilmesi veya bir iş yapılması durumunda, üretilen mal ve hizmetin karşılığı olarak bir tarife, ücret veya birim fiyat belirlemek konusunda Döner Sermaye İşletmesi Yönetim Kuruluna yetki vermektedir.Davalı idare tarafından plan tekliflerinin sonuçlandırılmasının, bir hizmetin ifasını gerektirdiği, bu hizmet sunulurken idarelerince plan onama işlemlerinin yapılabilmesi için talebin tetkiki, süreçlerin takibi ve benzeri hizmetlerin yapılması için birtakım maliyetlerin karşılanması gerektiği göz önünde bulundurulduğunda, bu görev yerine getirilirken verilen hizmet karşılığı döner sermaye geliri elde etme yetkisi veren dava konusu düzenlemenin yapılabileceği ve bu düzenlemeye dayanılarak, sunulan hizmetin karşılığında bir bedel istenebileceği/tahsil edilebileceğinin kabulü gerekmektedir.Bu durumda, bir hizmet ifasını gerektiren ve bu hizmet nedeniyle meydana gelen maliyeti karşılamaya yönelik getirilen dava konusu Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Döner Sermaye İşletmesi Müdürlüğü 2020 Yılı Birim Fiyat Listesinin IV. Özel Ücretlendirme Bölümünün 10. maddesinin II.a bendi ile bu düzenlemeye dayanılarak davacıdan plan inceleme ve hizmet bedeli tahsil edilmesine ilişkin işlemde hukuka aykırılık bulunmamaktadır.Dolayısıyla davacı tarafından ödenen 2.000- TL başvuru bedeli ile 31.587,48-TL plan inceleme ve işlem bedelinin davacıya iadesine imkan bulunmamaktadır.Bu itibarla, Daire kararının bozulması gerektiği oyuyla, karara katılmıyorum.