Danıştay 8. Daire, belediye meclisi tarafından onaylanan geçmişe yönelik "kitle işleme ücreti"nin, iptal edilen imar planlarına dayandığı ve geriye yürümezlik ilkesine aykırı olduğu gerekçesiyle iptal edildiğine karar vermiştir.
Özet: Bir belediye meclisi tarafından onaylanan, imar planı değişikliklerinden kaynaklanan inşaat alanı artışları için metrekare bazında geçmişe dönük olarak ücret alınmasını öngören düzenlemenin hukuka aykırı olduğu tespit edilmiştir; zira bu düzenleme, idari işlemlerin geriye yürümezliği ilkesini ihlal etmekle birlikte, dayanağı olan imar planlarının mahkeme kararlarıyla iptal edilmesi nedeniyle dayanaksız kalmış ve belediyelerin asli görevi olan imar planı değişikliklerinden kaynaklanan değer artışlarının genel bir ücret tarifesiyle değil, İmar Kanununun ilgili maddeleri kapsamında özel olarak düzenlenmesi gerektiği, dolayısıyla bu tür bir ücretin ancak harç veya katılma payı konusu olmayan ve isteğe bağlı hizmetler için alınabileceği gerekçeleriyle iptaline karar verilmiştir.
T.C.
D A N I Ş T A YSEKİZİNCİ DAİREEsas No : 2024/5416Karar No : 2025/6754 TEMYİZ İSTEMİNDE BULUNAN (DAVALI) : ... Belediye Başkanlığı VEKİLİ : Av. ...KARŞI TARAF (DAVACI) : ...VEKİLİ : Av. ...İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının, temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir. YARGILAMA SÜRECİ :Dava konusu istem: Kırklareli Belediye Başkanlığı bünyesinde meclis üyesi olarak görev yapmakta olan davacı tarafından, davalı Belediye'nin ... tarihli ve ... sayılı Belediye Meclis Kararı ile onaylanan 2023 yılında uygulanacak "Çeşitli Ücret Tarifeleri" konulu, İmar ve Şehircilik ile İlgili İşler Bölümü'nün 51.maddesi'nin iptali istenilmiştir. İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; uyuşmazlıkta, ... tarihli ve ... sayılı Belediye Meclis Kararı ile onaylanan ve mahiyeti gereği düzenleyici idari işlem olan Çeşitli Ücret Tarifesinin 51. maddesi ile "30/10/2021 tarihinden itibaren kitle işleme ücreti, parsellerde bu tarihten sonraki yapılaşma hakları arasındaki toplam inşaat alanı artışı bedeli m2'si 350 TL" şeklinde geçmişe yönelik işlem tesis edildiği, yine anılan kitle işleme yapılaşma koşullarının dayanağı, Kırklareli ili, NİP-... işlem numaralı 1/5000 Ölçekli Revizyon Nazım İmar Planı ile UİP-... işlem numaralı 1/1000 Ölçekli Revizyon Uygulama İmar Planı (davalı Belediye'nin ... tarihli ve ... sayılı meclis kararı ile onaylanan) ile NİP-... işlem numaralı 1/5000 Ölçekli Revizyon Nazım İmar Planı ve UİP-... işlem numaralı 1/1000 ölçekli Revizyon Uygulama İmar Planı'nına karşı Mahkemelerinin E:... ve E:... sayılı dosyalarında açılan davalarda, davalı idarece yapılan imar planlarının iptalllerine kararı verildiğinin anlaşıldığı, bu durumda, söz konusu açıklamalar ve hukukun genel ilkesi olan idari işlemleri geriye yürümezliği ilkesi aykırı olarak idari işlem tesis edilemeyeceği hususunun açık olduğu ancak dava konusu olayda ise ... tarihli ve ... sayılı Meclis Kararı ile onaylanıp 2023 yılında uygulanacak ücret tarifesine eklennen dava konusu kitle işleme ücretinin (51. madde) 30/10/2021 tarihten itibaren uygulanacağı belirtilerek anılan ilkeye aykırı olarak işlem tesis edildiğinin görüldüğü, kitle işleme ücreti geçmişe yürütülerek henüz yürürlüğe girmediği dönem için de uygulanacak olmasının düzenleyici işlemlerin geçmişe yürümezliği ve hukuk devletinin bir uzantısı olan hukuki güvenlik ilkelerine dolayısıyla hukuka aykırı bir durum ortaya çıkaracağı, öte yandan anılan ücretin, planlarda yapılan kitle (blok) nizam parseller oluşturulması sonucunda alınmasına karar verildiği, ancak anılan planlara karşı yine davacı tarafından açılan davalar sonucunda Mahkemelerince iptal edildiği, dolayısıyla kitle işleme ücreti belirlenmesi işleminin dayanaksız da kaldığı görüldüğü belirtilerek işlemde bu yönüyle de hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir. Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: Dava konusu edilen Belediye Meclis Kararı ile kabul edilen ücret tarifesinin ilgili kısmında, parsellerde 30/10/2021 tarihinden itibaren geçerli yapılaşma hakları ile bu tarihten sonraki yapılaşma hakları arasındaki toplam inşaat alanındaki artıştan metrekare başına 2023 yılında 350,00 TL ücret alınmasının öngörüldüğü, Belediye Meclis Üyesi olan davacı tarafından söz konusu karara muhalefet şerhi konularak bakılan davanın açıldığı, 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 8. maddesi ile verilen yetki gereği gerek imar planlarının yapılması gerekse resen veya istek üzerine bu planlarda yapılacak değişikliklerin belediyelerin asli görevleri arasında olduğunda kuşku bulunmadığı, öte yandan; aynı Kanun'un Ek-8. maddesinin bazı ibarelerinin iptali istemiyle Anayasa Mahkemesine yapılan başvuru sonucunda verilen ve 04/10/2023 tarihli ve 32329 sayılı Resmi Gazete yayınlanan ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda, anılan maddede öngörülen ada bazında yapılacak imar planı değişikliği sonucunda değerinde artış olan arsanın artan değerinin tamamının üzerinden alınacağı belirtilen değer artış payının, benzeri malî yükümlülük niteliğinde olduğu sonucuna varıldığı, bu durumda, belediyelerin ancak harç veya katılma payı konusu yapılmayan ve ilgililerin isteğine bağlı olarak ifa edecekleri her türlü hizmetler için ücret alabilmelerinin olanaklı olduğu, imar planı değişikliklerinin ise belediyelerin asli görevleri arasında sayıldığı, ada bazında yapılan plan değişikliklerinde alınacak değer artış payının ise 3194 sayılı Kanun'un Ek-8. maddesinde ayrıca düzenlendiği, ada bazında yapılacak imar planı değişikliklerinden kaynaklı değer artışlarının ücret tarifesinin konusunu oluşturamayacağı gözönünde bulundurulduğunda imar planı değişikliğinden kaynaklı inşaat alanı artışları nedeniyle m² başına ücret alınmasını öngören ücret tarifesinin dava konusu edilen kısmında hukuka uyarlık, bu kısmın iptaline ilişkin istinafa konu kararda sonucu itibarıyla hukuka aykırılık görülmediği gerekçesiyle ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararına yönelik istinaf talebinin yukarıda belirtilen gerekçe doğrultusunda reddine, karar verilmiştir.TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davalı idare tarafından, davacının dava açmakta menfaatinin bulunmadığı, dava konusu ücretin belediyenin gelirleri arasında sayıldığı ve ücrete tabi işlerden olduğu, ilgililerin isteği üzerine tesis edilen bir işlem olduğu belirtilerek usul ve hukuka uygun olan işlem nedeniyle açılan davanın reddine karar verilmesi gerektiğinden Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Savunma verilmemiştir. DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin reddi ile usul ve yasaya uygun olan Bölge İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.TÜRK MİLLETİ ADINAKarar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:HUKUKİ DEĞERLENDİRME:Bölge idare mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.Temyizen incelenen karar usul ve hukuka uygun olup, dilekçede ileri sürülen temyiz nedenleri kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.KARAR SONUCU: Açıklanan nedenlerle,1. Temyiz isteminin reddine,2. ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının ONANMASINA, 3. Temyiz giderlerinin istemde bulunan üzerinde bırakılmasına, posta gideri avansından artan tutarın Mahkeme tarafından iadesine,4. 2577 sayılı Kanunun 50. maddesi uyarınca onama kararının taraflara tebliğini ve bir örneğinin de belirtilen Bölge İdare Mahkemesine gönderilmesini teminen dosyanın İdare Mahkemesine gönderilmesine,5. Kesin olarak, 15/09/2025 tarihinde oybirliği ile karar verildi.