Danıştay, Türkiye Noterler Birliğinin emekli noterlerin sağlık sigortası prim ödeme kriterlerine ilişkin, özellikle yaş haddi ve yaş sınırlaması içeren kararlarının hukuka ve eşitlik ilkesine uygunluğunu inceledi.
Özet: Türkiye Noterler Birliğinin, mesleğe 10 yıldan fazla hizmet vererek kendi isteğiyle ayrılan noterlerin sağlık sigortası primlerini karşılamayı, kararlarında yer alan "emekli" ve "65 yaş" kısıtlamaları nedeniyle reddetmesi üzerine, 27 yıl 6 ay görev yapıp Birliğin fonlarına önemli ölçüde katkı sağlamış olan bir davacı, bu kısıtlamaların eşitlik ilkesine, hukuka ve hakkaniyete aykırı olduğunu iddia ederek ilgili genel kurul ve yönetim kurulu kararları ile bireysel işlemin iptalini talep etmiş; davalı Birlik ise önceki bir iptal kararı sonrası yeni düzenlemeler yapıldığını, davanın konusuz kaldığını ve grup sağlık sigortasının takdire bağlı bir uygulama olduğunu savunmuştur.
T.C.
D A N I Ş T A YSEKİZİNCİ DAİREEsas No : 2023/2022Karar No : 2025/6445DAVACI : ...DAVALI : ... Birliği VEKİLİ : Av. ...DAVANIN KONUSU : 1- Türkiye Noterler Birliği'nin 09/06/2012 tarihinde gerçekleştirilen 41. Olağan Genel Kurulu'nda kabul edilen "Mesleğe en az 10 yıl hizmet vererek emekli olan noterlerin sağlık sigortalarının Türkiye Noterler Birliği tarafından yaptırılarak primlerinin mevcut fonlardan ödenmesi" şeklindeki 12 nolu kararda yer alan "emekli" ifadesinin, 2- Türkiye Noterler Birliği Yönetim Kurulu tarafından 17/12/2012 tarihinde kabul edilen "1- Noterlik mesleğine 10 yıl hizmet verdikten sonra yaş haddinden emekli olan noterlerin grup sağlık sigortasına dahil edilmesine ve primlerinin Birliğimizce ödenmesine, 2- Mesleğe en az 10 yıl hizmet vererek meslekten ayrılan noterlerden 31/12/2012 tarihi itibariyle 65 yaş ve üzerinde olan noterlerin grup sağlık sigortasına dahil edilerek primlerinin Birliğimizce ödeneceği" şeklindeki 153 nolu kararın 1. maddesinin tamamının, 2. maddesinin "noterlerden 31/12/2012 tarihi itibariyle 65 yaş ve üzerinde olan" kısmının, 3- Bu kararlar dayanak alınmak suretiyle tesis olunan ... tarih ve ... sayılı bireysel işlemin iptali istenilmektedir.DAVACININ İDDİALARI :Kendisinin 1966 doğumlu olduğu, 01/12/1994 tarihinde ... (Bolu) noteri olarak mesleğe başladıktan sonra 31/05/2022 tarihinde Kartal (İstanbul) noterliği görevinden kendi isteği ile (istifa) 56 yaşında ayrıldığı, söz konusu zaman zarfında tam olarak 27 yıl 6 ay süre ile noter olarak görev yaptığı ve bu süre zarfında ödediği aidatlarla Noterler Birliği’nin mevcut fonlarının oluşmasına önemli ölçüde katkı sağladığı, emeklilik sonrası noter sağlık sigortasının karşılanması isteminin hukuki dayanak belirtilmeksizin salt 41. Olağan Genel Kurul kararından bahsedilerek yani yaş haddinden emekli olmadığından bahisle reddedildiği; ancak noterlik mesleğine 27 yıl 6 ay süreyle hizmet veren ve bu süre içinde mevcut fonun oluşmasına (özellikle de noterlik görevini sırasıyla en düşük gelirli noterlikten, en yüksek gelirli noterliğe doğru Üçüncü Sınıf, İkinci Sınıf ve Birinci Sınıf olarak icra edildiği ve 8 yılın sonunda görev yapılan birinci sınıf noterliklerin ödedikleri aidatların gelirlerine oranla daha yüksek miktarda olması sebebiyle) 10 yıl ya da daha az süre ile görev yapan ve daha az miktarda aidat ödeyen noterlerin katkısından çok daha fazla aidat ödemesi yaparak fon hesabına daha fazla katkı sunmuş olmasına rağmen 65 yaşını doldurmak suretiyle yaş tahdidi nedeniyle emekli olmadığından bahisle tesis edilen bireysel işlem ve dayanağı kararların kabul edilemez olduğu, bu durumun eşitlik ilkesine, nimet ve külfet dengesine, hukuka ve hakkaniyete açıkça aykırı olduğu belirtilmiştir. Yaş haddinden emeklilik kavramının Türk hukuk sistemi içerisinde normatif bir düzenlemesinin olmaması bir yana, gerek 1512 sayılı Kanun gerekse yollamada bulunduğu Emekli Sandığı Kanunu ve 5510 sayılı Kanun hükümlerinde yer alan bir kısım kamu görevlileri için öngörülen haliyle kamudaki çalışma yaşamlarının zorunlu şekilde sona erdirilmesine yönelik 65 yaş düzenlemesi ile emeklilik işlemi arasında herhangi bir bağlantı bulunmadığı, kişilerin isteği ile 65 yaşını doldurmadan diğer şartları sağlayarak emekli olabilecekleri, kendisinin de 01/07/2009 tarihi itibariyle 5510 sayılı Kanun’un 4A maddesi uyarınca emekliye ayrılmış olduğu ve kendisine SGK tarafından yaşlılık aylığı ödendiği; ayrıca, TNB Ölüm Yardımı Anlaşması Yönetmeliği’nin 10. maddesinde, “Noterlikten ayrılanların durumu” başlığına yer verilmiş olmasına rağmen dava konusu kararlarda emeklilik ifadesine, hatta bunun da ötesinde 65 yaş sınırlamasına yer verilmesinin hukuka aykırı olduğu, dava konusu işlemlerin iptal edilmesi gerektiği ileri sürülmüştür.DAVALININ SAVUNMASI :Dava konusu kararların iptali istemiyle daha önce Daireniz nezdinde açılan davada, 12/10/2022 tarihli kararınızla 41. Olağan Genel Kurulu'nda kabul edilen 153. numaralı kararın iptaline karar verildiği, bu kararın kesinleşmediği, temyiz incelemesinin devam ettiği, iptal kararı gereği yerine getirilerek 52. Olağan Genel Kurulu'nda noterlerin grup sağlık sigortasına yönelik yeni kararlar alındığı, bu nedenle huzurdaki davanın konusuz kaldığı ve reddi gerektiği, iptal kararının kesinleşmemiş olması nedeniyle derdestlik itirazlarının da olduğu, Grup Sağlık Sigortasının yasal zorunluluğa tabi olmayıp isteğe bağlı olarak yapılan bir özel sigorta olduğu ve bu konuda karar almak yetkisinin Kongreye ait olduğu, dolayısıyla tamamıyla idarenin takdir yetkisi dahilinde olan ve ihtiyari olarak sürdürülen bu uygulamanın iptali istemiyle açılan davanın haksız olduğu, ortada idari davaya konu olabilecek kesin ve yürütülebilir bir işlem olmadığı, davanın reddine karar verilmesi gerektiği savunulmuştur.DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ : ...DÜŞÜNCESİ : Dava konusu işlemler hakkında kısmen karar verilmesine yer olmadığı kısmen iptal kararı verilmesi gerektiği düşünülmektedir.DANIŞTAY SAVCISI : ...DÜŞÜNCESİ : Türkiye Noterler Birliği'nin 09.06.2012 tarihinde gerçekleştirilen 41. Olağan Genel Kurulu'nda kabul edilen "Mesleğe en az 10 yıl hizmet vererek emekli olan noterlerin sağlık sigortalarının TNB tarafından yaptırılarak primlerinin mevcut fonlardan ödenmesi" şeklindeki 12 nolu kararda yer alan "emekli" ifadesinin, 2- TNB Yönetim Kurulu tarafından 17.12.2012 tarihinde kabul edilen "1- Noterlik mesleğine 10 yıl hizmet verdikten sonra yaş haddinden emekli olan noterlerin grup sağlık sigortasına dahil edilmesine ve primlerinin Birliğimizce ödenmesine, 2- Mesleğe en az 10 yıl hizmet vererek meslekten ayrılan noterlerden 31.12.2012 tarihi itibariyle 65 yaş ve üzerinde olan noterlerin grup sağlık sigortasına dahil edilerek primlerinin Birliğimizce ödeneceği" şeklindeki 153 nolu kararın 1. maddesinin tamamının, 2. maddesinin "noterlerden 31.12.2012 tarihi itibariyle 65 yaş ve üzerinde olan" kısmının, 3- Bu kararlar dayanak alınmak suretiyle tesis olunan ... tarih ve ... sayılı bireysel işlemin iptali istenilmektedir. 1512 sayılı Noterlik Kanunu'nun 163. maddesinde, "Noterlik meslekinin amaçlarına uygun bir şekilde görülmesini, meslekin gelişmesini ve meslektaşlar arasında birlik ve yardımlaşmayı sağlamak üzere, kamu kurumu niteliğinde ve tüzel kişiliğe sahip, Türkiye Noterler Birliği kurulur..." hükmü getirilmiş; 166. maddesinde, "Meslektaşlar arasında birlik ve yardımlaşmayı sağlamak ve Üyelerinin ev sahibi olmaları, çocuklarının tahsillerini iyi şartlarla yapabilmeleri ve sair sosyal hizmetlerden faydalanmaları konusunda tedbirler almak" Birliğin görevleri arasında sayılmış; 167. maddesinde, Türkiye Noterler Birliğinin organları arasında Türkiye Noterler Birliği Kongresi de sayılmış; 176. maddesinde, "Türkiye Noterler Birliğinin en yüksek organı Birlik Kongresidir. Birlik Kongresi, noter odaları genel kurulları tarafından seçilen ikişer noter ile noter odaları başkanlarından kurulur. ..." hükmü getirilmiş; 178. maddesinde, "Türkiye Noterler Birliğinin görevlerine giren diğer işleri, gündeme dayanarak veya üyelerin teklifi üzerine görüşüp karara bağlamak" Kongrenin görevleri arasında sayılmıştır. Grup Sağlık Sigortası; "Sigorta ettiren tüzel kişilik ile, bordro, öğrencilik, üyelik gibi ilişkisi olan kişilerin toplu olarak sigortalandığı personel/eş/çocuktan oluşan özel sağlık sigortası türü" olarak tanımlanmaktadır. Yani yasal zorunluluğa tabi olmayıp isteğe bağlı olarak yapılan bir özel sigorta olup; bu konuda karar almak yetkisinin yukarıda yer verilen hükümler uyarınca Kongreye ait olduğu açıktır. 1512 sayılı Noterlik Kanunu'nun 163. maddesi uyarınca mesleki yardımlaşmayı sağlamak üzere genel kurul ve yönetim kurulunca inisiyatif kullanılarak üye noterler ve 65 yaşını dolduran re'sen emekli olan noterlerin sağlık sigortaları noterler birliğince mevcut fonlardan karşılandığı anlaşılmaktadır. Uyuşmazlıkta tamamen isteğe bağlı olarak genel sigorta ve tamamlayıcı sigorta primlerinin noterler birliğince oluşturulan fonlardan ödenmesi; günün ekonomik koşulları ve noterler birliğinin bütçesi göz önüne alınarak takdir yetkisi kapsamında her zaman değişebileceği de açıktır. Bu sebeple, dava konusu genel düzenleyici kararlarda ve bireysel işlemde hukuka ve hakkaniyete aykırılık bulunmamaktadır. Açıklanan nedenlerle, davanın reddi gerektiği düşünülmektedir.TÜRK MİLLETİ ADINA Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:HUKUKİ SÜREÇ :Türkiye Noterler Birliği'nin 09/06/2012 tarihinde gerçekleştirilen 41. Olağan Genel Kurulu'nda kabul edilen "Mesleğe en az 10 yıl hizmet vererek emekli olan noterlerin sağlık sigortalarının Türkiye Noterler Birliği tarafından yaptırılarak primlerinin mevcut fonlardan ödenmesi" şeklindeki 12 nolu karara dayanılarak, bu kararın uygulanması için Türkiye Noterler Birliği Yönetim Kurulu tarafından, 17/12/2012 tarihinde, "1- Noterlik mesleğine 10 yıl hizmet verdikten sonra yaş haddinden emekli olan noterlerin grup sağlık sigortasına dahil edilmesine ve primlerinin Birliğimizce ödenmesine, 2- Mesleğe en az 10 yıl hizmet vererek meslekten ayrılan noterlerden 31/12/2012 tarihi itibariyle 65 yaş ve üzerinde olan noterlerin grup sağlık sigortasına dahil edilerek primlerinin Birliğimizce ödeneceği" şeklindeki 153 nolu karar alınmıştır.27 yıl 6 ay süre ile noter olarak görev yapan ve bu süre zarfında aidatlarını ödeyen davacı noter, Kartal (İstanbul) noterliği görevindeyken 31.05.2022 tarihinde kendi isteği ile (istifa) 56 yaşında noterlikten ayrılmış, emeklilik sonrası noter sağlık sigortasının karşılanması istemiyle davalı idareye yapmış olduğu başvuru, 41. Olağan Genel Kurul kararından bahsedilerek (yaş haddinden emekli olmadığından bahisle) ... tarih ve ... sayılı bireysel işlem ile reddedilmiştir. Bunun üzerine işbu dava açılmıştır. HUKUKİ DEĞERLENDİRME: Dava konusu Türkiye Noterler Birliği'nin 41. Olağan Genel Kurulu'nda kabul edilen 12 nolu kararda yer alan "emekli" ifadesinin incelenmesi: Söz konusu 12 nolu karar, "Mesleğe en az 10 yıl hizmet vererek emekli olan noterlerin sağlık sigortalarının TNB tarafından yaptırılarak primlerinin mevcut fonlardan ödenmesi" şeklindedir.Daha önce dava konusu 41. Olağan Genel Kurulu'nda kabul edilen 12 nolu kararın iptali istemiyle Dairemizin 2019/896 esasına kayden açılan davada; Dairemizin 12/10/2022 tarih ve E:2019/896, K:2022/5576 sayılı kararıyla söz konusu 12 nolu kararın tamamının iptaline karar verilmiş olup bu karara karşı yapılan temyiz başvurusu, Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu'nun 06/03/2024 tarih ve E:2023/224, K:2024/481 sayılı kararıyla reddedilerek anılan karar gerekçesi değiştirilmek suretiyle onanmış ve kesinleşmiştir.Bu durumda, kesinleşen iptal kararıyla dava konusu düzenleme hukuk aleminde ortadan kalkmış olduğundan, davanın bu kısmının konusuz kaldığı ve esasının incelenemeyeceği sonucuna ulaşılmıştır. Dava konusu TNB Yönetim Kurulu tarafından 17/12/2012 tarihinde kabul edilen 153 nolu kararın 1. maddesinin tamamının, 2. maddesinin "noterlerden 31/12/2012 tarihi itibariyle 65 yaş ve üzerinde olan" kısmının incelenmesi: Söz konusu 153 nolu karar, "1- Noterlik mesleğine 10 yıl hizmet verdikten sonra yaş haddinden emekli olan noterlerin grup sağlık sigortasına dahil edilmesine ve primlerinin Birliğimizce ödenmesine, 2- Mesleğe en az 10 yıl hizmet vererek meslekten ayrılan noterlerden 31/12/2012 tarihi itibariyle 65 yaş ve üzerinde olan noterlerin grup sağlık sigortasına dahil edilerek primlerinin Birliğimizce ödeneceği" şeklindedir. Dava konusu Yönetim Kurulu kararının, Birliğin 41. Olağan Genel Kurulunda kabul edilen 12 nolu kararına dayanılarak ve bu kararın uygulanması için alındığı anlaşılmakta olup dayanak 12 nolu Genel Kurul kararının iptaline kesin olarak karar verilmiş olduğundan söz konusu Yönetim Kurulu kararının da dayanağı kalmamıştır. Bu sebeple dayanağı kalamayan dava konusu Yönetim Kurulu kararının da iptaline karar verilmesi gerekmektedir. Dava konusu ... tarih ve ... sayılı bireysel işlemin incelenmesi: Söz konusu işlemin, 41. Olağan Genel Kurulunda kabul edilen 12 nolu karardan bahsedilerek, bu karara dayanılarak tesis edildiği anlaşılmakta olup dayanak 12 nolu Genel Kurul kararının iptaline kesin olarak karar verilmiş olduğundan dava konusu bireysel işlemin de iptaline karar verilmesi gerekmektedir. KARAR SONUCU: Açıklanan nedenlerle;1. Türkiye Noterler Birliği'nin 41. Olağan Genel Kurulu'nda kabul edilen 12 nolu kararda yer alan "emekli" ifadesi hakkında KARAR VERİLMESİNE YER OLMADIĞINA, 2. Türkiye Noterler Birliği Yönetim Kurulu tarafından 17/12/2012 tarihinde kabul edilen 153 nolu kararın 1. maddesinin tamamının, 2. maddesinin "noterlerden 31/12/2012 tarihi itibariyle 65 yaş ve üzerinde olan" kısmının ve ... tarih ve ... sayılı bireysel işlemin İPTALİNE,3. Ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam ...-TL yargılama giderinin davalı idareden alınarak davacıya verilmesine,4. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca ...-TL vekâlet ücretinin davacıdan alınarak davalı idareye verilmesine,5. Posta giderleri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra istemi halinde davacıya iadesine,6. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 (otuz) gün içerisinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olmak üzere, 09/07/2025 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.