ankara 9. asliye ticaret mahkemesinde görülen, eser sözleşmesinden kaynaklı hakediş kesintilerinin döviz yerine türk lirası olarak ödenmesi ve türk borçlar kanunu m.99 çerçevesinde kur farkı alacağı tahsili davası.

Ankara 9. Asliye Ticaret Mahkemesinde görülen, eser sözleşmesinden kaynaklı hakediş kesintilerinin döviz yerine Türk lirası olarak ödenmesi ve Türk Borçlar Kanunu m.99 çerçevesinde kur farkı alacağı tahsili davası.

Özet: Davacı şirket, kamu ihalesiyle devraldığı eser sözleşmesinden kaynaklanan işte, hak edişlerinden kesilen ve işin tamamlanmasıyla iade edilmesi gereken 1.914.894,08 Euro tutarındaki teminat kesintisinin, davalı tarafından tarihi kurdan Türk Lirasına çevrilip yıllar sonra ödenmesi nedeniyle döviz kurundaki yükselişle eriyen kısmı için, Türk Borçlar Kanunu madde 99 uyarınca ödeme günündeki rayiç kurdan hesaplanarak 1.538.565,17 Euro bakiye alacağın faiziyle birlikte tahsilini talep etmektedir.

T.C. ANKARA 9. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

TÜRK MİLLETİ ADINA

Yargılama Yapmaya ve Hüküm Vermeye Yetkili

ANKARA 9. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

GEREKÇELİ KARAR

ESAS NO : 2025/108 Esas

KARAR NO : 2026/113

DAVA : Alacak (Eser Sözleşmesinden Kaynaklanan)

DAVA TARİHİ : 10/02/2025

KARAR TARİHİ : 17/02/2026

YAZIM TARİHİ : 25/02/2026

DAVA:

Davacı ...A.U. vekili 10.02.2025 tarihli dava dilekçesinde özetle; “..yapılan bir kamu ihalesi neticesinde, "... Hat Kesiminde ... Seviye 1 Sistemleri Üzerine ... Seviye 2 Sistemlerinin Kurulması İşi" için davalı ... ile yüklenici .... (ünvan değişikliği sonrası ...) arasında 23 Aralık 2011 tarihinde ... numaralı sözleşmenin imzalandığını,

İhale dokümanını oluşturan diğer belgelerin huzurdaki ihtilaf ile doğrudan bir ilgisi olmadığını, yine de yargılamada bir eksiklik olmaması amacıyla, ihale dokümanını oluşturan tüm belgelerin davalı ...'den celp edilmesini talep ettiklerini, sözleşmenin birim fiyatlı ve 19.985.189,60 Euro yabancı para üzerinden akdedildiğini,

Sözleşmenin, davalı ...'nin onayı ile davacı şirkete devredildiğini, sözleşme kapsamındaki işin, verilen süre uzatımlarına uygun olarak süresinde tamamlandığını ve geçici kabulün 7/8/2019 tarihi, kesin kabulün ise 17/11/2021 tarihi itibariyle yapıldığını, taraflar arasındaki ihtilafın kaynağı olan Sözleşmenin 34.2.maddesinin;

"Sistemin komple geçici kabulüne kadar her ara hak edişten sonra toplam tutarın %10'u kadar para tutulacaktır. Sistemin komple geçici kabulünde tespit edilen, işletmeye engel olmayan eksikliklere ilişkin belirlenen bedel, geçici kabulde ödenecek %10 bedel içinde tutularak bu bedel eksiklikler giderilince ödenecektir."

Şeklinde olup; söz konusu madde gereği, sözleşme süresi boyunca müvekkilinin hakedişlerinden (hakediş faturalarından) toplam 1.914.894,08 Euro tutarında kesinti yapıldığını, kesinti yapılan meblağ bakımından taraflar arasında ihtilaf olmadığını, kesinti yapılan meblağın ara hakedişlere ait ödeme cetvelleri, bu ara hakedişlere istinaden yüklenici tarafça kesilen faturalar ve kesin hesap hakediş raporu ile de sabit olduğunu, sözleşme konusu işi eksiksiz ve ayıptan ari bir şekilde tamamlayan yüklenicinin, sözleşme m.34.2 uyarınca hakedişlerinden yapılmış olan kesintilerin tamamını almaya hak kazandığını, bu konuda taraflar arasında ihtilaf olmadığını,

Davalı ...'nin, sözleşme m.34.2 uyarınca yapılan kesintileri iade etmek amacıyla yükleniciye eylül 2021 - Kasım 2022 tarihleri arasında Türk Lirası olarak 7 kalem ödeme yaptığını, toplam ödeme miktarının 4.687.567,44 TL olduğunu, bu konuda taraflar arasında ihtilaf olmayıp, anlaşıldığı kadarıyla davalı ..., kesinti yapılan meblağı (müvekkile ödemediği borcunu) ilgili hakediş faturalarının düzenlendiği tarihte geçerli olan ... döviz alış kuru üzerinden TL'ye çevirip, yıllar sonra dövizdeki yükseliş nedeniyle erimiş olan bu meblağı ödeyerek borcunu kapattığını iddia etmekte olduğunu,

Sözleşme m. 34.2 uyarınca, hakedişlerden yapılan kesintilerin hangi tarihteki döviz kuruyla yükleniciye iade edileceği hakkında Sözleşme'de veya sair ihale dokümanında veya kamu ihale mevzuatında herhangi bir hüküm bulunmadığını, ihtilaf Türk Borçlar Kanunu m.99'a binaen çözülmesi gerektiğini,

TBK m. 99: Konusu para olan borç Ülke parasıyla ödenir.

Ülke parası dışında başka bir para birimiyle ödeme yapılması kararlaştırılmışsa, sözleşmede aynen ödeme veya bu anlama gelen bir ifade bulunmadıkça borç, ödeme günündeki rayiç üzerinden Ülke parasıyla da ödenebilir.

Ülke parası dışında başka bir para birimiyle belirlenmiş ve sözleşmede aynen ödeme ya da bu anlama gelen bir ifade de bulunmadıkça, borcun ödeme gününde ödenmemesi üzerine alacaklı, bu alacağının aynen veya vade ya da fiili ödeme günündeki rayiç üzerinden Ülke parası ile ödenmesini isteyebileceği,

Davalı ... tarafından ödeme yapılan tarihlerde geçerli olan döviz kurları üzerinden hesaplama yapıldığında, davalının, kabulünde olan 1.914.894,08 Euro tutarındaki borcunu (toplam kesinti miktarını) sadece 376.328,91 Euro ödeyerek kapatmaya çalıştığını, yapılan ödemeler düşüldükten sonra, işlemiş faiz hariç müvekkili 1.914.894,08 Euro -376.328,91 Euro = 1.538.565,17 Euro alacaklı durumda olduğu, huzurdaki dava bu alacağın tahsil edilmesi amacıyla açılmış olduğunu,

Konu hakkında taraflar arasında yapılan yazışmaların ekte sunulduğunu, tüm iade ödemeleri yapıldıktan sonra davalı ... tarafından yüklenicinin 22 Şubat 2023 tarihli yazısına cevaben 6 Mart 2023 tarihinde gönderilen ... sayılı (tarihsiz) yazıda;

“Mevcut sözleşme hükümleri çerçevesinde Euro olarak tahakkuk edilerek blokede tutulan bedelin yükleniciye iadesine ilişkin sözleşmesel bir hususta; Mevcut mevzuat ve kanun hükümleri çerçevesinde incelenerek Teşekkülümüz tarafından uygulamanın ne şekilde yapılması gerektiğine dair görüşlerinin alınması amacıyla ...'na müracaat edilmiş olup, gelecek görüşe göre işlem tesis edilecektir.” denilmiş olduğunu,

Bu cevap, yapılan uygulamanın somut bir yasal dayanağının olmadığını, davalı ...'nin de konu hakkında tereddüt ettiğini, ...'ndan bir cevap gelip gelmediği taraflarınca bilinmediğini, her halükarda, maddi hukuka ilişkin bu mesele hakkında ...'nun bağlayıcı nitelikte bir görüş sunması hukuken mümkün olmadığını,

Sözleşme yabancı para (Euro) üzerinden akdedildiği, hakedişler yabancı para üzerinden düzenlendiği, hakedişlere ilişkin tüm faturalar yabancı para üzerinden düzenlendiği, kesin hesap hakediş raporunda yapılan kesintilerin (bloke tutar) yabancı para üzerinden gösterildiğini, arz edilen koşullar altında ortada bir yabancı para borcu olduğu, davalı ...'nin, bu yabancı para borcunu TBK m.99'a uygun olarak eksiksiz bir biçimde ifa etmediğini, halen borçlu ve temerrüt halinde olduğunu,

Davalı ...'nin, sözleşme uyarınca vermiş olduğu avansı iade alırken yabancı para borcunun ifasına ilişkin yasal düzenlemelere uygun davrandığını, Euro üzerinden vermiş olduğu avansı hakedişlerden mahsup suretiyle aynen Euro olarak iade aldığını, bu uygulamanın yabancı para borcunun ifası bakımından tarafların ortak iradesinin ne olduğunu açıkça ortaya koyduğunu,

Hakedişler ve bunlara dair faturalar incelendiğinde, yüklenicinin, blokeye alınıp ödenmeyen kesintiler bakımından Euro üzerinden vergilendirilip, gelir vergisi stopajının Euro üzerinden hesaplandığı, bir diğer ifadeyle yüklenicinin, blokeye alınarak kendisine ödenmeyen Euro alacağını aynen Euro olarak tahsil etmiş gibi Devlet'e gelir vergisi ödediğini, bu ödeme kendisine TL olarak ve çok daha düşük bir kur üzerinden yapıldığı, yüklenicinin, cebine girmeyen bir paranın vergisini ödemiş duruma düştüğünü, kesin kabulün 17/11/2021 tarihinde hesap hakediş raporun 20/12/2021 tarihinde onaylandığını, davalı ... bu onay tarihinden 45 gün sonra 4 Şubat 2022 tarihinde temerrüde düşmüş olduğunu,

Bu yaklaşım kabul edilmezse, davalı ...'nin en geç yüklenicinin göndermiş olduğu 01/07/2022 tarihli ve .../... sayılı yazı ile 4 Temmuz 2022'de (kaşede sehven 2016 yazılmıştır) dava konusu alacak bakımından temerrüde düşmüş olduğunun kabul edilmesi gerektiğini, huzurdaki ihtilafa ilişkin zorunlu arabuluculuk süreci tamamlandığı ve anlaşma sağlanamadığı beyanla; fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla;

Davanın kabulü ile 1.538.565,17 Euro'nun 04/02/2022 veya 04/07/2022 tarihinden itibaren işleyecek temerrüt faizi ile birlikte Devlet Bankaları'nın Euro ile açılmış bir yıl vadeli mevduat hesabına ödediği en yüksek faiz oranı ile birlikte davalıdan tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.

CEVAP:

Davalı ... vekili 19.03.2025 tarihli cevap dilekçesinde özetle; “... “... Hat Kesiminde ... Seviye 1 Sistemleri Üzerine ... Seviye 2 Sistemleri Kurulması İşi” kapsamında davacı ile imzalanan sözleşme hükümleri gereğince hakkedişlerden kesilen bedelin eksik iade edildiği iddiasıyla açılan davayı kabul etmedikleri, defi, itiraz ve cevaplarını sunduklarını,

Davanın zamanaşımına uğradığı, dava konusu sözleşmenin geçici kabul tarihi 31.12.2019, kesin kabul tarihi 17.11.2021, kesin hakediş tarihi ise 20.12.2021 olduğunu,

Davanın açılış tarihinin ise 10.02.2025 olduğunu, davacı şirketin, hakkediş ve kesinti ödemelerinde herhangi bir ihtirazi kayıt ileri sürmediğini, bu nedenle dava ve talebin zamanaşımına uğradığını, arabuluculuk görüşmesinde faiz talebi bulunulmadığını, davacı şirket “yabancı olup”, HMK gereğince teminat göstermek zorunluluğu bulunduğunu, dava dilekçesinde temerrüt tarihine ilişkin alternatifli bir talep söz konusu olup, bu hususu kabul etmediklerinden, mahkemece davacıya talebini açıklatması, netleştirmesi ve belirgin hale getirmesi hususunda süre verilmesi gerektiğini,

“... Hat Kesiminde ... Seviye 1 Sistemleri Üzerine ... Seviye 2 Sistemleri Kurulması İşi”ne ilişkin sözleşmenin 23.12.2011 tarihinde imzalandığını, anılan sözleşmenin 34.2 maddesinde;

“Sistemin komple geçici kabulüne kadar her ara hakkedişten sonra toplam tutarın %10'u kadar para tutulacaktır. Sistemin komple geçici kabulünde tespit edilen, işletmeye engel olmayan eksikliklere ilişkin belirlenen bedel, geçici kabulde ödenecek %10 bedel içinde tutularak bu bedel eksiklikler giderilince ödenecektir”

Sözleşmenin 33. maddesinde;

“Bu Sözleşme ve eklerinde hüküm bulunmayan hallerde -, ilgisine göre 4734 sayılı Kanun ve 4735 sayılı Kanun hükümleri, bu kanunlarda hüküm bulunmaması halinde ise Borçlar Kanunu hükümleri uygulanır.”

Sözleşmeye ilişkin "İdari Şartnamenin” 21.maddesinde;

"Tekliflerde Geçerli Para Birimi TRY (Türk Lirası) ve Euro (Avro) 'dır Ödemelerde Geçerli Para birimi: TRY (Türk Lirası) 'dır. ”

3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu'nun döviz ile yapılan işlemler başlıklı 26. maddesi ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 99. maddesini belirttikten sonra, sözleşmeye ilişkin “İdari Şartnamenin” 21. maddesinde ödemelerin Türk Lirası ile ödeneceğinin açıkça yazılı olması, yabancı para birimi ile ödeneceğine ilişkin bir düzenleme bulunmaması birlikte değerlendirildiğinde, davanın açıkça dayanaktan yoksun olduğunu(davayı kabul ve ikrar anlamına gelmemek kaydıyla), temerrüt faizinin söz konusu olabilmesi için temerrüt ihtarının bulunması gerektiğini, bu nedenle bu yöndeki talebin de reddi gerektiğini belirterek, davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

GEREKÇE:

Dava, davacının yüklenici, davalının iş sahibi olduğu, taraflar arasında mevcut 23/03/2011 tarihli "... Hat Kesiminde ... Seviye 1 Sistemleri Üzerine, ... Seviye 2 Sistemleri'nin kurulması" Sözleşmesi ve 15/12/2023 tarihli Devir ve Tadil Sözleşmesi başlıklı sözleşme kapsamında,

Davacı yüklenicinin işin devamı sırasında hakedişlerinden kesilen %10 tutarındaki teminatın eksik ödendiği iddiasına dayalı olarak tahsili istemine ilişkindir.

Taraflarca delil olarak dayanılan sözleşme, devir tadil sözleşmesi, yapım işleri kesin kabul tutanağı, kesin hakediş raporu, temerrüde esas teminatın iadesi istemli davacının davalıya başvurusu ve diğer belge örnekleri dosyaya sunulmuştur.

Tüm deliller toplandıktan sonra mahkememizce nitelikli hesap bilirkişisi ve mali müşavirden oluşturulan bilirkişi kuruluna taraflara ait ticari defter ve kayıtlar üzerinde inceleme yapma yetkisi de verilerek, 13/10/2025 tarihli rapor aldırılmıştır.

Davalının zamanaşımı itirazı taraflar arasındaki kesin hakedişin 20/12/2021 tarihinde yapılmış olması, mevcut davanın ise 10/02/2025 tarihinde, yani eser sözleşmesi kapsamında öngörülen 5 yıllık zamanaşımı süresi içerisinde açıldığı için haklı görülmemiştir.

Yine arabuluculuk tutanağında uyuşmazlık doğru bir şekilde belirlenmiş olup, faiz ile ilgili istemde bulunulmadığı yönündeki davalı savunması arabuluculuk tutanağı içeriği ve bu konudaki yasal düzenleme dikkate alındığında haklı görülmemiştir.

Taraflar arasında "... Seviye 1 Sistemleri Üzerine, ... Seviye 2 Sistemleri'nin kurulması" sözleşmesi ve 15/12/2023 tarihli Devir ve Tadil Sözleşmesi başlıklı sözleşmenin bulunduğu konusunda ihtilaf bulunmayıp,

Davacı yüklenici tarafından sözleşme kapsamında edimin ifa edildiği, kesin hakedişin düzenlendiği, davalı tarafça sözleşme kapsamında Euro cinsinden yapılan kesintinin 1.914.894,08 Euro olduğu taraflar arasında ihtilafsızdır.

İhtilaf, davalı tarafça yapılan teminat kesintisinin iade tarihindeki kur üzerinden mi yoksa kesintiye konu fatura tarihindeki kur üzerinden mi yapılması gerektiği noktasındadır.

Konuyla ilgili taraflar arasındaki sözleşmenin 34.2.maddesi;

"Sistemin komple geçici kabulüne kadar her ara hakedişten sonra toplam tutarın %10'u kadar para tutulacaktır. Sistemin komple geçici kabulünde tespit edilen, işletmeye engel olmayan eksikliklere ilişkin belirlenen bedel, geçici kabulde ödenecek %10 bedel içinde tutularak bu bedel eksiklikler giderilince ödenecektir." şeklindedir.

Türk Borçlar Kanunu'nun 99. maddesinin 2. fıkrasındaki düzenleme; "Ülke parası dışında başka bir para birimiyle belirlenmiş ve sözleşmede aynen ödeme ya da bu anlama gelecek bir ifade bulunmadıkça, borcun ödeme gününde ödenmemesi üzerine alacaklı bu alacağının aynen veya vade ya da fiili ödeme günündeki rayiç üzerinden ülke parası ile ödenmesini isteyebilir." şeklindedir.

Sözleşmenin 34.2. maddesinde; yapılan kesintinin, kesinti konusu fatura tarihindeki kur üzerinden Türk Lirası'na dönüştürüleceğine dair bir düzenleme bulunmadığı gibi sözleşme hükümleri ve taraflar arasındaki sözleşmenin uygulanma biçimi gözetildiğinde Euro cinsinden yapılan kesintinin iade tarihinde de Euro cinsinden veya iade tarihindeki Türk Lirası karşılığı iade edilmesi gerektiği anlaşılmış, mahkememizce de bu yönde kanaat edinilmiştir.

Davacı şirket tarafından dava konusu alacağın ödenmesi için davalı şirkete birden fazla başvuruda bulunulmuş ise de; en son 20/07/2023 tarihinde yapılan ve idarece 21/07/2023 tarihinde kayda alınan başvurusunda, dava konusu teminatın iadesi için davalı şirkete iki ay süre verilmiş olmakla, dava konusu alacakla ilgili temerrüdün 21/09/2023 tarihinde oluştuğu mahkememizce kabul edilmiştir.

Yukarıda ayrıntılı olarak açıklandığı üzere iddia, savunma ve dayanılan deliller bütün olarak değerlendirildiğinde, taraf ticari defter ve kayıtları ile dosya içeriği bütün olarak değerlendirilmek suretiyle gerekçeli ve denetime elverişli olarak verilen bilirkişi raporunda da belirlendiği üzere idarenin davacı yüklenici tarafından sözleşme ve tadil sözleşmesi kapsamında, yaptığı ve tamamladığı iş nedeniyle yapmış olduğu kesintinin toplam tutarının 1.914.894,08 Euro, yapılan ödemenin ise sözleşme içeriğine uygun olarak hesaplandığında 375.677,50 Euro olduğu, yapılan ödemenin mahsubu sonrasında davacının talep edebileceği toplam tutarın 1.539.216,58 Euro olup, davacının talebi 1.538.565,17 Euro olmakla ve mahkememizce de bu yönde kanaat edinilmekle, bu miktar için davanın kabulü cihetine gidilerek aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.

HÜKÜM: Nedenleri yukarıda açıklandığı üzere;

1-Davanın kabulü ile;

1.538.565,17 Euro'nun 21/09/2023 olan temerrüt tarihinden itibaren 3095 sayılı Yasa'nın 4/A maddesi uyarınca, Devlet Bankalarının Euro cinsinden açılmış bir yıl vadeli mevduat hesabına ödediği en yüksek faiz oranı uygulanmak suretiyle davalıdan tahsili ile davacıya verilmesine,

2-492 sayılı Harçlar Kanunu gereğince,

Alınması gereken 3.932.451,23 TL harçtan, peşin alınan 983.112,81 TL harcın mahsubu ile bakiye 2.949.338,42 TL harcın davalıdan alınarak hazineye gelir kaydına,

3-Davacı tarafından yatırılan 615,40 TL başvurma harcı, 983.112,81 TL peşin harç olmak üzere toplam 983.728,21 TL'nin davalıdan tahsili ile davacıya verilmesine,

4-Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca, davacı yararına hesaplanan 1.631.677,24 TL nispî vekâlet ücretinin davalıdan alınarak davacıya verilmesine,

5-Davacı tarafından yapılan tebligat ve posta gideri 1.225,00 TL ve bilirkişi ücreti 20.000,00 TL olmak üzere toplam 20.225,00 TL yargılama giderinin davalıdan alınarak davacıya ödenmesine,

6-Arabuluculuk için ödenen 3.600,00 TL'nin 6325 sayılı yasanın 18/A (11) (13) maddesi uyarınca davalıdan alınarak hazineye gelir kaydına,

7-HMK m.333/1 uyarınca harcanmayan gider avansının hüküm kesinleştiğinde ilgili tarafa iadesine,

Dair, Davacı Vekili Av. ...(e-duruşma), Davalı Vekili Av. ...'in yüzlerine karşı kararın tebliğinden itibaren 2 haftalık süre içerisinde ... Bölge Adliye Mahkemesinde İstinaf yolu açık olmak üzere oy birliği ile verilen karar açıkça okunup usulen anlatıldı. 17/02/2026

Başkan ...

¸e-imzalıdır.

Üye ...

¸e-imzalıdır.

Üye ...

¸e-imzalıdır.

Katip ...

¸e-imzalıdır.