Yola çıkışı olmayan taşınmazın imar ruhsatı için kooperatif arazisi üzerinden zorunlu geçit hakkı talebi davasında, Yargıtayın trafik güvenliği ve alternatif güzergah tespiti odaklı eksik inceleme bozma kararları sonrası yargılama süreci.
Özet: Davacıya ait yola çıkışı olmayan taşınmaza imar ruhsatı alabilmek amacıyla açılan geçit hakkı davasında, mahkeme kararı üst mahkemece eksik inceleme ve araştırma yapıldığı gerekçesiyle defalarca bozulmuştur; üst mahkeme, özellikle karayolu bağlantılarının trafik güvenliği açısından uygunluğu, can ve mal güvenliği hususları, alternatif güzergahların kapsamlı olarak araştırılması, Karayolları Genel Müdürlüğü ve ilgili diğer kurumların görüşlerinin alınarak, belirlenen alternatiflerin mevzuata ve güvenliğe uygunluğunun ve olası sakıncalarının giderilme maliyetinin detaylıca değerlendirilmesi gerektiğini vurgulamıştır.
7. Hukuk Dairesi         2026/2329 E.  ,  2026/2795 K.
"İçtihat Metni"

MAHKEMESİ :Asliye Hukuk Mahkemesi

SAYISI : 2023/213 E., 2025/339 K.
Mahkemece bozmaya uyularak verilen karar davalı Kooperatif vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:
I. DAVA
Davacı vekili dava dilekçesinde; davacının ... ilçesi, ... Mevkii, 2299 parsel sayılı taşınmazın maliki olduğunu, bu parselin yola çıkışının olmadığını, taşınmaza imar inşaat ruhsatı alabilmesi için belediyeye müracaatında belediyenin vermiş olduğu 08.12.2011 tarih ve 2011/12 kararı ile dava konusu parselin belediye tarafından düzenlenen 27.12.2010 tarih ve 25/10 sayılı yapı ruhsatının 3194 sayılı İmar Kanunu hükümleri çerçevesinde değerlendirilerek, ... numaralı parselin kamulaştırılmasına veya ... numaralı parsel malikinin mahkeme kararı ile geçit hakkı alınması sonucu inşaatın başlamasına demek sureti ile yolun tesisi için inşaatının beklemekte olduğunu, ... no.lu parselin ... konut yapı kooperatifi adına kayıtlı olduğunu, bu durumun kooperatifin yönetim kurulu kişilerine iletildiğini, tüm bu nedenlerle yolu olmayan ... numaralı parselin imar planında yol olan güzergah üzerindeki ... numaralı parselden trafik akışına uygun yeterli geçit tesisine karar verilmesini talep etmiştir.
II. CEVAP
Davalılar, davanın reddini savunmuşlardır.
III. MAHKEME KARARI
İlk Derece Mahkemesinin 28.02.2014 tarihli ve 2012/116 Esas, 2014/60 Karar sayılı kararıyla; davanın kabulüne, davacıya ait 2299 parsel numaralı taşınmazın fen bilirkişilerinin 06/08/2013 havale tarihli bilirkişi raporuna ekli krokisinde sarı çizgi ile işaretli (A) alternatifi olarak yer alan 3,88 m²'lik kısmın, 2258 parsel (yeni parsel No:1 81... parsel) aleyhine ve 2299 parsel (yeni parsel No:1 81... parsel) lehine 3 m genişliğinde geçit hakkı tesisine karar verilmiştir.
IV. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ
A. Bozma Kararı
1. Mahkemenin kararına karşı süresi içinde davalılar vekili temyiz isteminde bulunulması üzerine; Yargıtay (Kapatılan) 14. Hukuk Dairesi 14.12.2015 tarih ve 2015/15475 Esas, 2015/1155 Karar sayılı ilamında; eksik inceleme ve araştırma yapıldığı gerekçesiyle bozma kararı verilmiştir.
2. Mahkemece bozmaya uyularak verilen 30.11.2021 tarihli 2016/311 Esas, 2021/445 Karar sayılı kararıyla; davacıya ait Bartın ili, .... ilçesi, ... Mahallesi 1 81... parsel lehine, 1 81... parsel ve 1 81... parsel aleyhine 03/07/2017 havale tarihli fen bilirkişi raporuna ekli krokide yer alan 2. alternatif olarak gösterilen 1 81... parsel üzerinde G ile gösterilen 43.62 m²'lik alanda ve 1 81... parsel üzerinde H ile gösterilen 4.16 m²'lik alanda geçit hakkı tesisine karar verilmiştir. Kararın davacı vekili ve bir kısım davalılar vekili tarafından temyizi üzerine Dairemizin 20.06.2023 tarihli 2023/1 76... /3455 Karar sayılı ilamıyla; Karayolları 15. Bölge Müdürlüğünün 29.03.2021 tarihli yazısında bilirkişi raporunda belirtilen tüm alternatif güzergahlardan karayoluna bağlantı yapılmasının trafik güvenliği açısından Bölge Müdürlüğünce uygun görülmediği belirtilmiş olup, mahkemece yeniden keşif yapılarak başka alternatifler bulunup bulunmadığı araştırılmalı, Karayolları Genel Müdürlüğünden belirlenen alternatiflere ilişkin ilgili mevzuat ve gerekse can güvenliği açısından tehlike oluşturup, oluşturmadığı veya davacının katlanabileceği boyuttaki harcama ile varsa sakıncalarının giderilip giderilemeyeceği ve bunun için ne yapılması gerektiğine ilişkin görüşü sorulup sonucuna göre bir karar verilmesi gerekirken eksik araştırma ve inceleme ile yazılı şekilde karar verilmesi doğru görülmediği gerekçesiyle karar bozulmuştur.
B. Mahkemece Bozmaya Uyularak Verilen Kara
Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararıyla davacıya ait parselin ana yola sınırının bulunmadığı ve yol ile irtibatı sağlanarak yola ulaşması için zorunlu geçit ihtiyacının bulunduğu, Karayolları Genel Müdürlüğünün 08.01.2025 tarihli müzekkere cevabı ile Bartın ili, .... ilçesi, ... Mahallesi sınırlarında bulunan 1 81... parsel sayılı taşınmazın kamulaştırma koridoru dışında bulunduğun belirtildiği, ... Belediyesinin 12.05.20 25... .09.2025 tarihli müzekkere cevabında kurum görüşlerinin ardından 5 yıllık kalkınma planlarının hazırlanarak İmar Kanunu'nun 18. maddesinin uygulanmasının yapılacağının belirtildiği, Karayollarının 14.12.2017 tarihli cevabında karayoluna geçiş yolu bağlantısı talep edilmek isteniyorsa 1 81... parselin kadastral veya köy yoluna cepheli olan 5 nolu parsel üzerinden geçit hakkı almasının uygun olacağının mütalaa edildiği, 25.07.2024 tarihli fen bilirkişilerince hazırlanan bilirkişi raporu ve ekindeki krokide yer alan 1. alternatif olarak gösterilen yerin küçük olması, 2. alternatif olarak gösterilen yerin can ve mal güvenliğine uygun olmaması, 3. ve 4. alternatif olarak gösterilen yerlerin arazi yapısı nedeniyle ekonomik olmamaları nedeniyle geçit hakkı kurulmasına uygun olmadıkları değerlendirilmiş, konumu, can ve mal güvenliğini sağlaması açısınında davacının geçit ihtiyacına en elverişli alternafin 5 nolu alternatif olduğu kanaatine varılmış, verilen süre içerisinde davacı tarafça geçit hakkı bedelinin depo edildiği sabit olduğundan TMK'nun 747. maddesine göre Mahkememizce en uygun 5 nolu alternatiften zorunlu geçit hakkının tesisinin gerektiği gerekçesiyle davanın kısmen kabulüne karar verilmiş, davaya dahil edilen Bartın ili, .... ilçesi, ... Mahallesi 1 81... ve 10 parsel sayılı taşınmaz malikleri hakkında açılan davanın geçit hakkı kurulan taşınmazların maliki olmamaları nedeniyle reddine karar verilmiştir.
V. TEMYİZ
A. Temyiz Sebepleri
Davalı Kooperatif vekili; dosyada icra edilen keşiflerden sonra dosyaya sunulan fen bilirkişi raporlarına göre davalı 1 81... ve 10 parsel sayılı taşınmazlar üzerinden geçit hakkı tesisine karar verilmesi gerekirken davalı kooperatife ait 1 81... parsel aleyhine geçit hakkı tesisine karar verilmesinin bozmayı gerektirdiği, kurulacak geçitin parseli ikiye böleceği, davacıya ait parselle davalı parseli arasındaki kot farkı nedeniyle fiilen kullanımının mümkün olmadığını, belediye tarafından İmar Kanunu 18. madde uygulaması yapılacağının bildirildiğini, davacının böylece yola kavuşacağını, bu tür davalarda yargılama giderinin davacı üzerinde kalacağı kuralına aykırı olacak şekilde davalı lehine vekâlet ücreti hükmedilmemesinin hatalı olduğunu belirterek hükmün bozulmasını talep etmiştir.
B. Değerlendirme ve Gerekçe
Dosya içeriğine, bozmanın mahiyeti ve kapsamına göre taraflar arasındaki uyuşmazlık, geçit hakkı tesisi istemine ilişkindir.
1. Tarafların iddia, savunma ve dayandıkları belgelere, uyuşmazlığın hukuki nitelendirilmesi ile uygulanması gereken hukuk kurallarına, dava şartlarına, yargılamaya hâkim olan ilkelere, ispat kurallarına ve temyiz olunan kararda belirtilen gerekçelere göre davalı vekilinin aşağıdaki paragrafların kapsamı dışındaki temyiz itirazları yerinde görülmemiştir.
2. Davalı vekilinin sair temyiz itirazlarına gelince;
Bu tür davalar ülkemizde arazi düzenlenmesinin sağlıklı bir yapıya kavuşmamış olması ve her taşınmazın yol ihtiyacına cevap verilmemesi nedeniyle zorunlu olarak açılmaktadır. Geçit hakkı verilmesiyle genel yola bağlantısı olmayan veya yolu bulunsa bile bu yol ile ihtiyacı karşılanamayan taşınmazın genel yolla kesintisiz bağlantısı sağlanır. Uygulama ve doktrinde genellikle bunlardan ilkine “mutlak geçit ihtiyacı” veya “geçit yoksunluğu”, ikincisine de “nispi geçit ihtiyacı” ya da “geçit yetersizliği” denilmektedir.
Türk Medeni Kanunu'nun 747/2. maddesi gereğince geçit isteği, önceki mülkiyet ve yol durumuna göre en uygun komşuya, bu şekilde ihtiyacın karşılanmaması halinde geçit tesisinden en az zarar görecek olana yöneltilmelidir. Zira geçit hakkı taşınmaz mülkiyetini sınırlayan bir irtifak hakkı olmakla birlikte, özünü komşuluk hukukundan alır. Bunun doğal sonucu olarak yol saptanırken komşuluk hukuku ilkeleri gözetilmelidir. Geçit ihtiyacının nedeni, taşınmazın niteliği ile bu ihtiyacın nasıl ve hangi araçlarla karşılanacağı davacının sübjektif arzularına göre değil, objektif esaslara uygun olarak belirlenmeli, taşınmaz mülkiyetinin sınırlandırılması konusunda genel bir ilke olan fedakârlığın denkleştirilmesi prensibi dikkatten kaçırılmamalıdır.
Uygun güzergah saptanırken önemle üzerinde durulması gereken diğer bir yön ise, aleyhine geçit kurulan taşınmaz veya taşınmazlar bölünerek kullanım şekli ve bütünlüğünün bozulmamasıdır. Şayet başka türlü geçit tesisi mümkün değilse bunun gerekçesi kararda açıkça gösterilmelidir.
Saptanan geçit nedeniyle yükümlü taşınmaz malikine ödenmesi gereken bedel taşınmazın niteliği gözetilerek uzman bilirkişiler aracılığı ile objektif kıstaslar esas alınarak belirlenmelidir. Bu bedel de hükümden önce depo ettirilmelidir. Hemen belirtmek gerekir ki, bedelin belirlenmesinden sonra hüküm tarihine kadar taşınmazın değerinde önemli derecede değişim yaratabilecek uzunca bir süre geçmiş veya bedel tespitinden sonra yörede taşınmazın değerini artıracak değişiklikler meydana gelmiş olabilir. Bu gibi durumlarda mülkiyet hakkı kısıtlanan taşınmaz malikinin mağduriyetine neden olmamak ve diğer tarafın hakkın kötüye kullanılması sonucunu doğuracak olası davranışlarını önlemek için hüküm tarihine yakın yeni bir değer tespiti yapılmalıdır.
Somut olayda; 26.08.2024 havale tarihli inşaat bilirkişi raporuna göre; davalıya ait taşınmazdaki alternatif geçit hakkı nedeniyle 3,88 metrekarelik geçit bedelinin keşif tarihi itibariyle (05.07.2024) 77.600,00 TL olduğu, dava tarihi itibariyle ise 4.420,74 TL olduğu belirlenmiş ancak taşınmazın değerinde önemli derecede değişim yaratabilecek uzunca bir süre geçmiş olması gözardı edilerek geçit bedelinin karar tarihine yakın değerinin hükme esas alınması gerekirken dava tarihi itibariyle belirlenen 4.420,74 TL değerin esas alınarak hüküm kurulması doğru olmamıştır. Bunun yanında, geçit kurulmasından dolayı davalıya ait taşınmazın ikiye bölüneceği gözetildiğinde taşınmazda değer azalması olup olmadığı konusunda da bilirkişi raporunda değerlendirme yapılması ve azalma meydana gelecek ise bu miktarın da belirlenecek geçit bedeline ilave edilmesi suretiyle geçit bedelinin depo edilmesi, oluşacak sonuca göre bir karar verilmesi gerekirken belirtilen hususlar dikkate alınmadan yazılı şekilde kurulan hükmün bozulması gerekmiştir.
VI. KARAR
Açıklanan sebeplerle;
Temyiz olunan Mahkeme kararının BOZULMASINA,
Peşin alınan temyiz karar harcının istek hâlinde ilgiliye iadesine,
Kararın tebliğinden itibaren 15 gün içinde karar düzeltme yolu açık olmak üzere
Dosyanın Mahkemesine gönderilmesine,18.05.2026 tarihinde kesin olmak üzere oy birliğiyle karar verildi.