asliye ticaret mahkemesinde görülen eser sözleşmesinden kaynaklanan itirazın iptali davasında, alt yüklenicinin hakediş ve mutabakat raporuna dayalı usd alacak talebiyle ana yüklenicinin işin eksik tamamlandığı savunmasının incelenmesi.

Asliye Ticaret Mahkemesinde görülen eser sözleşmesinden kaynaklanan itirazın iptali davasında, alt yüklenicinin hakediş ve mutabakat raporuna dayalı USD alacak talebiyle ana yüklenicinin işin eksik tamamlandığı savunmasının incelenmesi.

Özet: Davacı alt yüklenici, eser sözleşmeleri kapsamında ana yüklenici davalı adına ve dava dışı iş sahibi gözetiminde tamamladığını ve yetkililerce mutabakat tutanağı ile hakediş raporuyla iş tesliminin onaylandığını iddia ettiği 6 adet sözleşme konusu işe dair 4 adet e-fatura karşılığında bakiye 60.894,92 USD alacağın ödenmemesi üzerine başlattığı icra takibine davalının haksız itirazının iptalini, takibin devamını ve icra inkar tazminatı talebini; davalı ise davacının işi süresinde ve eksiksiz tamamlamadığını savunarak bu itirazın iptali davasına ilişkin açılan davadır.

T.C. ......... 1. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ Esas-Karar No: 2024/797 Esas - 2025/779

TÜRK MİLLETİ ADINA

T.C.

.........

1. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

GEREKÇELİ KARAR

ESAS NO : 2024/797 Esas

KARAR NO : 2025/779

..x....................x.....

..x.........xx..........x.......x

.....x............x.....................x

xxx........xxx.x.x....................x

DAVA : İtirazın İptali (Eser Sözleşmesinden Kaynaklanan)

DAVA TARİHİ : 30/11/2024

KARAR TARİHİ : 11/12/2025

KARAR Y. TARİHİ : 29/12/2025

Mahkememizde görülmekte olan İtirazın İptali (Eser Sözleşmesinden Kaynaklanan) davasının yapılan açık yargılaması sonunda,

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:

İDDİA :

Davacı vekili dava dilekçesi ile özetle; müvekkili şirket ile davalı arasında ........ adlı yazılıma ilişkin olarak ... Organize Sanayi Bölgesinde dava-dışı .......... Savunma Sanayi Ltd.Şti.'ne ait 172 ada 4 parselde yapımına başlanan fabrika binasına ait mimari projesine ve karşılıklı görüşmelerle belirlenecek projelere uygun olarak 6 adet sözleşme imzaladığını: imzalanan 6 adet sözleşmenin her birinde ilgili sözleşmeye konu iş için bir tahmini paçal hesap tablosu ve KDV hariç birim fiyat kararlaştırıldığını, yani yapılan iş miktarına göre müvekkilinin sözleşmede kararlaştırılan birim fiyatlara göre bedelt KDV isteme hakkına sahip olduğunu, dava dışı iş sahibinin tüm sözleşmelerde taraf olarak gösterildiğinden ve 6 adet sözleşme konusu işin, iş sahibinin gözetim ve kontrollüğünde yerine getirileceğinden bahsetmiş ve bu kapsamda, 28.12.2022 tarihinde davalının şantiye mühendisi Selçuk Hayıt imzası ile imzalanan "Mutabakat Tutanağında" yapılan işin ve davacı Müvekkil Şirket tarafından şantiye getirilen malzemenin metrajı tutanak altına alındığını, sonrasında 10.01.2023 tarihinde Müşavir Selçuk ARI imzası ile 6 adet sözleşme konusu işin hakediş belgesi imzalanarak müvekkil şirkete verildiğini, Selçuk ARI, dava-dışı iş sahibi'nin müşaviri olup iş sahibi adına gözetim ve kontrollük hizmetini yerine getiren kişi olduğunu, esasen sözleşmeler konusu tüm işin, Selçuk ARI kontrolünde yapılmış ve teslim edilmiş olduğunu, dolayısıyla, müvekkil şirketin yaptığı iş, sözleşmelerde taraf olarak gösterilen dava-dışı iş sahibi'nce hazırlanmış olan 10.01.2023 tarihli "Hakediş Raporu" ile teslim alınmış ve 28.12.2022 tarihli davalının şantiye mühendisi Selçuk Hayıt tarafından imzalanan "Mutabakat Tutanağında" gösterilen işin metrajlarına göre, dava-dışı iş sahibi'nin müşaviri tarafından 10.01.2023 tarihli "Hakediş Raporu" tanzim edildiğini ve böylece müvekkil şirketin davalıdan alacağının kesinleştiğini, davalı firmanın dava-dışı iş sahibine olan borcunun, müvekkilinin alt yüklenici olarak yerine getirdiği işleri de kapsayan eser teslim borcu olduğunu, dolayısıyla, nihai makam olan iş sahibi'nin kabul ettiği bir işin, anahtar teslim yüklenici tarafından kabul edilmemesi mümkün olmadığını. Müvekkilinin sözleşme konusu işi layıkıyla yerine getirmiş olup "Mutabakat Tutanağı" ve "Hakediş Raporu"na ve de 6 adet sözleşmeye uygun olarak 31.12.2023 tarihli YPT2023000000075-76-77-78 numaralı ve toplam 491.241,06 USD bedelli 4 adet e-faturayı tanzim ettiğini, yapılan bildirimlere rağmen davalı tarafından hiçbir ödeme yapılmaması üzerine, davalının o güne kadar yapmış olduğu ödemeler, ödeme tarihlerindeki kur üzerinden hesaplanarak 492.395,11 USD bedelli faturadan mahsup edildiğini ve davalının müvekkili şirkete 60.894,92 USD bakiye asıl alacak borcu olduğu hesap edildiğini, bu bedele döviz faizi eklenmek suretiyle 01/10/2024 tarihinde ......... 8. Genel İcra Müdürlüğü'nün 2024/66465 sayılı dosyasında bakiye alacak için esas takibe geçilerek davalıya ödeme emri gönderildiğini, ancak davalının haksız olarak itirazda bulunduğunu, davalının takibe yaptığı itirazın iptali ile icra takibin devamına, asıl alacağa takip tarihinden itibaren bankalarca uygulanan en yüksek döviz mevduat faizi işletilmesine, itirazın iptali ile beraber davalının %20'den az olmamak üzere inkâr tazminatı ödemesine karar verilmesini talep etmiştir.

SAVUNMA :

Davalı vekili cevap dilekçesi ile özetle; Mersin 9. Noterliği 16/03/2023 Tarihli ve 05882 Yevmiye numaralı ihtarnamenin celbini talep etmiş olduğunu, Müvekkili şirket Sayram İnşaat ve Ticaret A.Ş. , .......... Savunma Sanayi Ltd. Şti. Ve davacı yan arasında ... Organize Sanayi Bölgesinde .......... Savunma Sanayi Ltd. Şti. 'ne ait 1...............e yapımına başlanan kapsül dolum tesisi fabrika binasına ait mimari proje ile kapsül ecza üretim tesisinin yapımına ilişkin olarak sözleşmeler imzalandığını, ancak davacının, işin bitim tarihinde işi süresinde ve eksiksiz olarak tamamlayamadığını, müvekkili şirket yetkilisi tarafından sözleşmeye konu işin yapılmış olan plan çizelgesine göre süresinde tamamlanmadığını ve ne kadar süre içerisinde tamamlanacağı hususunda yazmış olduğu maile dönüş yapılmadığını, bu hususta davacı yan ile olan mail silsilesi ekte sunulduğunu. davacının, kendisine verilen işi zamanında bitiremediği gibi proje sahasına malzemeleri bıraktığını ve işe devam etmeyip proje alanından ayrıldığını, davacının, müvekkili şirkete fayda sağlamanın aksine müvekkili şirketin maddi ve ticari zarara uğramasına neden olduğunu, buna rağmen tamamlanmayan iş karşılığı bedel, sözleşmenin tarafi olan müvekkil şirket ile hiçbir şekilde anlaşma ve cari hesap mutabakatı yapılmadan, sanki sözleşme süresinde ve eksiksiz şekilde ifa edilmiş gibi sözleşme bedeli ve masrafların müvekkil şirkete fatura edildiğini, yapılan işin gerçek bedeli 367.315,82 USD * KDV olduğunu, hatta bu sebeple müvekkil şirket tarafından 49.968,17 USD * KDV fiyat farkı faturası kesildiğini, davacı tarafından müvekkil şirkete gönderilen faturanın öncelikle usulüne uygun şekilde e-fatura olmasından kaynaklı sistem üzerinden, sonra Mersin 9. Noterliği 16/03/2023 tarihli ve 05882 yevmiye numaralı ihtarname ile iade edildiğini, bu hususta sebepsiz zenginleşmeden kaynaklı haklı kalmak kaydıyla müvekkil şirket hem inşaatın yapım aşamasında hem de sonrasında mağdur edildiğini, müvekkili şirket davacı tarafın işbu haksız eylemlerinden ötürü dava dışı bir firmaya yaklaşık olarak 100.000 USD karşılığında işi tamamlatmak mecburiyetinde kalındığını, Yapıtech İnşaat ve Sanayi A.Ş'ne yapılan ödemeler listesini, Yapıtech Hesap Raporu ve ......... 2. Genel İcra Dairesi 2023/213144 E. Sayılı dosyasının celbini talep ettiklerini, Selçuk HAYIT tarafından imzalanan belgenin yalnızca şantiye alanına getirilen malzemelere ilişkin olduğunu, yapılan iş ile ilgili bir mutabakat olmadığını, davacının dava dilekçesinde bu belgeyi bir iş kabul ve onay belgesi gibi nitelendirmeye çalışması akla, mantığa ve hukuka aykırı olduğunu, davacının iddiası gibi .......... Savunma Sanayi Ltd. Şti. Yetkilisi Hüseyin ARI sözleşmeye konu iş hakkında sanki bitmiş gibi imzalamış olduğu 'Hakediş Raporu'nu kabul etmediklerini, müvekkili şirket yetkilerinin imzasını içermeyen hak ediş raporunun herhangi bir hukuki değeri olmadığını, davacının sadece bu yüzden bile sözleşmenin tarafi olan .......... Savunma Sanayi Ltd. Şti. ile anlaşması ve sonrasında takibi müvekkil şirkete yöneltmesinin davacının kötüniyetli olduğunu kanıtlar nitelikte olduğunu, iş sahibi dava dışı .......... Savunma Sanayi Ltd. Şti., müvekkil şirketi saf dışı bırakarak tek başına imzalamış olduğu hakediş raporundan yine tek başına sorumlu olması gerektiğini, 10.03.2023 tarihli, YPT2023000000024 numaralı ve vergiler dahil 492.395,11 USD - 9.320.793,23 TL bedelli e-faturadaki hatalar hususunda davacı yan ile görüşmeler yaparak mutabakat sağlanması için girişimlerde bulunulduğunu, ancak davacı yan tarafından bu çabaların kesin bir dille reddedildiğini. davacı tarafın Aralık 2022 tarihinde işi terk etmiş olup iş nedeniyle neredeyse 12 ay gibi uzun bir süre sonra 31.12.2023 tarihli faturalar kestiğini, faturanın geç düzenlenmesi ile ilgili özel usulsüzlük cezaları mevcut olduğunu, müvekkili şirket davacı tarafın kasıtlı olarak faturanın zamanında kesmemesi sebebiyle faturalardaki katma değer vergisinin iadeye konu edilememesi süreci yaşandığını, işbu hususa ilişkin şikayet ve dava haklarını saklı tuttuklarını, davacı yan tarafından sözleşmeye ilişkin bedel tahsili yönünden 31.12.2023 tarihli 4 adet faturanın kesilmiş olmasının mahkemede görülmekte olan icra takibine konu faturayı hükümsüz kıldığını belirterek davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

DELİLLER :

......... 8.Genel İcra Dairesi 2024/64495 E. Sayılı dosyasının incelenmesinde; davacının, davalı aleyhine 60.894,92 USD Asıl Alacak (İstenen:Yıllık bankalarca 1 yıl ve daha Uzun vadeli mevduatlara fiilen uygulanan azami faiz (USD) 700,71 USD faiz olmak üzere toplam 61.595,63 USD üzerinden takip başlatıldığı, borç sebebi olarak, Eser sözleşmesinden kaynaklı tanzim edilmiş olan 31.12.2023 tarih, YPT2023000000075-76-77-78 seri nolu faturalardan bakiye alacağı gösterdiği, davalının borcun tamamına, faize ve her türlü ferilerine itiraz ettiği ve takibin durduğu anlaşılmıştır.

-BA-BS formları.

Taraflar arasında akdedilen 28.12.2022 tarihli Mutabakat Tutanağı başlıklı belgede

"Bu tutanak; ... Organize Sanayi bölgesinde .......... savunma Sanayi LTD. ŞTİ. ne ait 172 ada 4 parselde yapımına başlanan Kapsül Dolum Tesisi ve Kapsül Ecza Üretimm Tesisi binalarının, Sayram Inşaat TIC AS İle Yapı-Tech inşaat San. Ltd. Şti arasında yapılan çelik imalatı sözleşmelerinin ekidir. x

Kapsül Dolum Tesisi

1-çatı konstrüksiyon ve panel montaj' aşağıdaki eksiklerle tamamlanmıştır.

*Çatı konstrüksiyonu boyası yapılmamıştır. (Boya Sayram Tarafından tamamlanacak; 2 kişi 3 gün * + 1 sepet ii vinç 3 gün çalışacak)

*çatı konstrüksiyonda yapılan kaynakların üzerinden bir kat bazik kaynak yapılacaktır. (Yapıtech 2 kişi 4 İş günü içerisinde tamamlayacak)

2- Cephe panel montajı Güney cephede 6-7 aksı arası panel montajı demontaj ve montaj yapılacaktır. Kalan cephe panel işleri tamamlanmış ve uygundur. (2 kişi 1 gün * 1 sepetli vinç 1 gün çalışacak)

3- Hatalı plaka sevkiyatı yapılmıştır. Kantar fişinden düşülecektir.

4--Saçak altı, saçak alınları; konstrüksiyonu İle kapama imalatı yapılmamıştır.

Kapsül Ecza Üretim Tesisi

1 çatı konstrüksiyonda fabrikasyon hatasından dolayı 1 adet payanda kirişi (KR-14) Yapıtech tarafından değiştirilecektir.(25.12.2022 de sahada olacak) (24.12.2022 de kiriş değiştirildi"

2- Güney cephesinde, cephe panel karkasları çatıldı. Kaynak montaj ve boya işleri yapılmadı.

3- Kuzey cephesinde 1:2, 2-3, 3-4, 4-5 İle 5-6 akslarındaki cephe karkast çatımı tamamlanmıştır. Kaynak, boya ve montaj işleri yapılmamıştır.

4- Doğu ve Batı cephelerinde herhangi bir imalat yapılmamıştır.

5- Çatıda 2/7 aksı dahil ankraj montajı yapılmış 1 ve 8 akslarındaki ankrajlar yapılmamıştır.

Çatı konstrüksiyonunda başka imalat yapılmamıştır.

Gelen Malzeme

Şantiyeye Gelen Toplam Malzeme Miktarı Aşağıdaki tabloda belirtilmiştir.

GELEN MALZEME ÖZETİ metraj birim

KEÜT ve KDT toplam kutu profil ihtiyacı 15733,78 kg

Fazladan Gelen Kutu Profil 7227,22 kg

Keüt ve KOT çatı konstrüksiyon 127230,00 kg

Toplam W-Sinüs Panel Ihtiyacı (zaiyatsız) 980,21 m2

Fazladan Gelen W-Sioüs Panel 565,49 m2

Optiultra Panel 3.041,66 m2

Işıklık 157,9 mt

Oluk 204,8 mt” şeklinde düzenlenmiş olduğu ve Mutabakat tutanağında gelen malzemeler ve yapılan işler ile o andaki eksikliklerin belirtildiği anlaşılmaktadır.

Mahkememizce Nitelikli Hesaplamalar Uzmanı, İnşaat Mühendisi ve Mali Müşavir bilirkişi heyetinden alınan bilirkişi raporunda; taraflar arasında düzenlenen 6 adet sözleşme dahilinde 28.12.2022 tarihli tutanağında gelen malzemeler ve yapılan işler ile o andaki eksikliklerin belirlendiği Mutabakat sonrasında işlerin tamamlanmadığına dair herhangi bir belge tutanak ve tespitin dosya muhtevasında yer almadığı, davalı tarafından bazı hesaplamalar sunulmuşsa da bu hesaplamalar bazı görsellere dayandırılmış olup bu görsellerde eksikliklerin İsa Kuzu tarafından yapıldığı belirtilmekte ise bu konuda asıl işverenin kabul etmediğine ve sonradan yapıldığına dair bir belge bulunmadığı, dosya muhtevasında asıl işveren müşaviri tarafından imzalanmış bir hak ediş bulunmakta olup hak ediş incelendiğinde hesaplamaların ve metrajların 28.12.2022 tarihli Mutabakat Tutanağı esas alınarak sözleşme fiyatları üzerinden düzenlendiğinin görüldüğü, dava dışı işveren tarafından hakkediş düzenlenmesi karşısında davacının işi tamamladığı ve dava dışı iş sahibi tarafından işin kabul edildiği görüşüne varılabileceği, davacının 2022-2023-2024 yılları ticari defterlerinin kayıtları ile dava dosyasının incelenmesi sonucunda; Davacının 2022-2023-2024 yılı ticari defterlerinin, E-Defter beratları ile noter onayını kanuni süresi içinde yaptırdığı ve usulüne uygun tuttuğu görülmüş olup, TTK gereği kendileri lehine delil teşkil edeceği davacı ticari defter kayıtlarına göre, taraflar arasında ticari bir ilişkinin var olduğu ve davacı şirket ticari defter kayıtlarına göre davalı şirketten olan alacağının 60.815,68 USD olduğu davalı şirketin vergi kayıtlarında davacı tarafın düzenlediği 31.12.2023 tarihli 4 adet fatura tutarını aynen beyan ettiğinin görüldüğü bildirilmiştir.

DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE:

Dava, cari hesaba dayanan icra takibine itirazın iptali istemine ilişkindir.

Davadaki uyuşmazlık; taraflarca sözleşme hükümlerine aykırı hareket edilip edilmediği edilmişse kusur durumları, davalının sözleşme yükümlülüklerine aykırı davranıp davranmadığı davacının davalıdan alacaklı olup olmadığı, muacceliyet ve temerrüdün gerçekleşip gerçekleşmediği, hangi tarihte gerçekleştiği, akdi ve temerrüt faiz oranlarının sözleşmeye uygun olup olmadığı, asıl alacak ve işlemiş faizin gerçeği yansıtıp yansıtmadığı,takip tarihi itibariyle asıl alacak ve işlemiş faiz tutarının ne olduğu varsa faizin başlangıcı miktarı ve varsa teslimat tarihi, teslim edilen imalatın ne durumda olduğu ve imalatın bedellerinin ne olduğu konularında toplanmaktadır.

Türk Hukukunda kural olarak her dava, dava tarihindeki durum ve koşullara göre karara bağlanır. Ancak itirazın iptali davaları icra takibine sıkı sıkıya bağlı davalardan olduğundan tarafların alacak borç durumu ve haklılık durumu icra takip tarihi itibariyle tespit edilir. (Yargıtay 19. HD.11.11.2015 tarih, 2015/5365 Esas, 2015/14528 K.; 14.11.2019 tarih, 2017/4726 E, 2019/5144 K.).

İİK. 67. maddesinde düzenlenen itirazın iptali davasında; usulüne uygun yapılmış ve itiraz edilmiş icra takibinin bulunması dava şartıdır. İtirazın iptali davası icra takibine sıkı sıkıya bağlı, itiraz üzerine duran icra takibinin devam edebilmesini sağlayan ve takip hukuku içinde olmakla birlikte, maddi hukuk ilişkisinin incelenerek uyuşmazlığı kesin hükümle sonuçlandıran bir davadır. Davanın takibe bağlılığı alacağın miktarı bakımından söz konusu olduğu gibi alacağın kaynağı bakımından da geçerlidir (YHGK. 2017/19-1634 Esas - 2018/633 Karar sayılı ilamı).

Tarafların delilleri toplanmış icra dosyası ve tarafların ticari defterleri incelenmiştir.

Tam iki tarafa borç yükleyen “Eser sözleşmesi’’ 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun (TBK) 470. maddesinde, "Eser sözleşmesi, yüklenicinin bir eser meydana getirmeyi, iş sahibinin de bunun karşılığında bir bedel ödemeyi üstlendiği sözleşmedir” şeklinde tanımlanmıştır. Taraflara karşılıklı borç yükleyen eser sözleşmelerinde; “eser” ve “bedel” olmak üzere iki temel unsur bulunmaktadır. Bu sözleşmelerde yüklenici, iş sahibine karşı yüklendiği özen borcu nedeniyle eseri yasa ve sözleşme hükümlerine, fen, teknik ve sanat kurallarına uygun olarak yaparak ve zamanında tamamlayarak iş sahibine teslim etmekle; iş sahibi de bu çalışma karşılığında yükleniciye bedel ödemekle yükümlüdür. Eser sözleşmeleri açısından teslim; yüklenici tarafından, sözleşmenin amacına uygun olarak meydana getirilen ve nesnel ölçüler içerisinde kullanılabilir durumda bulunan sonucun (eserin), ifa zamanında (vâdede-süresinde) iş sahibinin zilyetliğine ve kullanımına sunulması veya varsa zilyetliğe ve kullanılmaya engel hâlin kaldırılmasıdır (Selimoğlu, Yaşar Engin. : Eser Sözleşmesi, ......... 2017, s. 138). Başka bir deyişle eser sözleşmelerinde teslim, yüklenicinin tamamladığı eseri, sözleşmeyi ifa etmek niyeti ile iş sahibinin fiili hâkimiyetine geçirmesi olarak da tanımlanabilir. TBK 471. maddesinde düzenlenen hüküm uyarınca yüklenici, üstlendiği edimleri iş sahibinin haklı menfaatlerini gözeterek, sadakat ve özenle ifa etmek zorundadır. yüklenicinin özen borcundan doğan sorumluluğunun belirlenmesinde, benzer alandaki işleri üstlenen basiretli bir yüklenicinin göstermesi gereken mesleki ve teknik kurallara uygun davranışı esas alınır. Yüklenici, basiretli bir tacir, iş adamı ve işinin ehli bir teknik adam gibi davranıp, eser sözleşmesi ilişkisine girerek bir işi üstlenirken ekonomik gücünü, ekipmanını ve uzmanlığını en iyi biçimde değerlendirip, yeterli görmemesi durumunda o işi üstlenmekten kaçınmak zorundadır. Aksi hâlde, bunun sonuçlarına katlanır ve meydana gelen zarardan sorumlu tutulur. Eser sözleşmelerinden kaynaklanan uyuşmazlıklarda karine olarak akdî ilişkinin devam ettiği, yüklenicinin işi bırakmadığı, işyerini terk edip gitmediği sürece gerçekleştirilen iş ve imalatların yüklenici tarafından yapıldığı kabul edilmektedir. yüklenicinin işi teslim etmesi ya da eksik olarak bırakıp gitmesi veya sözleşmenin feshinden sonra bu tarihler itibariyle eksik ve kusurlu imalatlar belirlenmiş ise, bunları da karine olarak iş sahibinin giderdiği; teslim, fesih ya da terkten sonra yüklenicinin saptanan eksik ve ayıpları işe devam ederek giderdiği iddiasını yasal delillerle ispatlaması gerektiği kabul edilmektedir. Buna göre teslim, terk ya da fesih tarihine kadar karine yüklenici lehine olup, aksinin ispatı iş sahibinin yükümlülüğündedir. Teslim, fesih ya da terkten sonra ise karine iş sahibi lehinedir ve bunun aksini ispat külfeti yükleniciye ait olduğu belirtilmiştir (Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun -YHGK- 10/06/2021 tarih ve 2017/15-2331 Esas, 2021/739 Karar sayılı kararı).

Sözleşme hukukunda temel koşul, sözleşmenin kurulmasından sonra tarafların sözleşmeden doğan yükümlülüklerini, kararlaştırılan şekilde ve zamanda yerine getirmek zorunda olmalarıdır. Sözleşme kurulduktan sonra, şartlarda değişiklik ortaya çıksa bile, taraflar sözleşme gereğini aynen yerine getirmek zorundadır. Temel kural budur ve bu kurala “ahde vefa” (söze bağlılık) ilkesi denilmektedir. Eser sözleşmesinin iki tarafa borç yükleyen sözleşme olması özelliğinden dolayı temerrüt halinde, temerrüdün sonuçları bakımından BK. m.106-108’deki düzenlemelere tabidir. Çünkü anılan maddelerde genel hükümlerden ayrılarak (BK. m.102), iki tarafa borç yükleyen sözleşmelere özgü, özel hükümler getirilmiştir. BK’nun 106-108 maddeleri birlikte değerlendirildiğinde, iki tarafa borç yükleyen sözleşmeyle temerrüde düşen borçluya karşı, alacaklıya üç ayrı seçimlik hak tanındığı görülmektedir. Bunlar; aynen ifa ve gecikmeden dolayı tazminat isteme hakkı; aynen ifayı reddederek ademi ifa sebebiyle müspet zararını talep hakkı; sözleşmeyi feshederek menfi zararını isteme hakkı olarak sayılabilir. (Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun -YHGK- 24/02/2016 tarih ve 2014/23-724 Esas, 2016/168 Karar sayılı kararı).

Geçerli şekilde kurulmuş bir özel hukuk sözleşmesinde, tarafların sözleşmeye uygun hareket etmeleri, edimlerini sözleşmeye uygun olarak yerine getirmeleri, edimin ifasını imkânsız hâle getiren her türlü davranıştan kaçınmaları zorunludur. Tarafların sözleşmeyle üstlendiği borcun hiç veya gereği gibi yerine getirilmemesi hâlinde ifa etmeme sonucu meydana gelir.

Eser sözleşmelerinden kaynaklanan uyuşmazlıklarda karine olarak akdî ilişkinin devam ettiği, yüklenicinin işi bırakmadığı, işyerini terk edip gitmediği sürece gerçekleştirilen iş ve imalatların yüklenici tarafından yapıldığı kabul edilmektedir. yüklenicinin işi teslim etmesi ya da eksik olarak bırakıp gitmesi veya sözleşmenin feshinden sonra bu tarihler itibariyle eksik ve kusurlu imalatlar belirlenmiş ise, bunları da karine olarak iş sahibinin giderdiği; teslim, fesih ya da terkten sonra yüklenicinin saptanan eksik ve ayıpları işe devam ederek giderdiği iddiasını yasal delillerle ispatlaması gerektiği kabul edilmektedir. Buna göre teslim, terk ya da fesih tarihine kadar karine yüklenici lehine olup, aksinin ispatı iş sahibinin yükümlülüğündedir. Teslim, fesih ya da terkten sonra ise karine iş sahibi lehinedir ve bunun aksini ispat külfeti yükleniciye ait olduğu belirtilmiştir (Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun -YHGK- 10/06/2021 tarih ve 2017/15-2331 Esas, 2021/739 Karar sayılı kararı).

TBK'daki 471 inci maddesinde düzenlenen hüküm uyarınca yüklenici, üstlendiği edimleri iş sahibinin haklı menfaatlerini gözeterek, sadakat ve özenle ifa etmek zorundadır. yüklenicinin özen borcundan doğan sorumluluğunun belirlenmesinde, benzer alandaki işleri üstlenen basiretli bir yüklenicinin göstermesi gereken mesleki ve teknik kurallara uygun davranışı esas alınır. yüklenici, basiretli bir tacir ve iş adamı ve işinin ehli bir teknik adam gibi davranıp, eser sözleşmesi ilişkisine girerek bir işi üstlenirken ekonomik gücünü, ekipmanını ve uzmanlığını en iyi biçimde değerlendirip, yeterli görmemesi durumunda o işi üstlenmekten kaçınmak zorundadır. Aksi hâlde, bunun sonuçlarına katlanır ve meydana gelen zarardan sorumlu tutulur (YHGK 07.06.2022 tarih ve E. 2020/3-688 ve K. 2022/846, 28.09.2021 tarih, E. 2017/3-2615, K. 2021/1102).

Götürü bedelin kanunda tanımı yapılmamış olup, Yargıtayın yerleşik içtihatları ve uygulamaları ile doktrinde, götürü bedel, sözleşmede yapılacak işin tamamı için kararlaştırılan toplam bedel olarak ifade edilmektedir. Başka bir anlatımla önceden ve kesin olarak tayin edilmiş ücrete “götürü ücret” denilmektedir. İş bedeli TBK m. 480 uyarınca bedel götürü olarak belirlenmiş ise yüklenici işi kararlaştırılan bedel ile yapmak zorundadır. Götürü bedelli sözleşmelerde yüklenicinin hakettiği imalat bedeli, “fizikî oran yöntemi” ile, sözleşme kapsamında gerçekleştirilen imalatın eksik ve ayıplar da dikkate alınarak işin tamamına göre fizikî oranı tespit edilerek bulunacak bu oran götürü iş bedeline uygulanmak suretiyle belirlenen rakamdan, yapıldığı tespit edilmiş olan ödemeler düşülüp hesaplanması gerekmektedir.

Eser sözleşmelerinde kural sözleşmenin ayakta bulunduğu ve hukuken varlığını muhafaza ettiği sürece gerçekleştirilen imalâtın, yapımı üstlenen yüklenici ya da taşeron tarafından ifa edilmiş ve gerekçeleştirilmiş olmasıdır. Bunun aksini ileri süren iş sahibi, yüklenicinin işi bırakıp kalan işi başkalarına tamamlattığı ya da kendisinin tamamladığını yasal delillerle kanıtlamak zorundadır. (Yargıtay 15. Hukuk Dairesi, 2016/5175 Esas, 2018/1303 Karar).

Eser sözleşmelerinde sözleşmenin haksız feshedildiğinin tespiti halinde yüklenici bakiye iş bedeli ile birlikte tamamlanmayan kısma ilişkin kâr kaybını talep edebilecektir. kâr kaybı hesabında da yerleşik içtihat ve uygulamalarda kâr kaybının 6098 Sayılı TBK'nın 408. maddesinde( mülga 818 sayılı BK'nın 325) düzenlenen kesinti yöntemine göre hesaplanacağı kabul edilmektedir. Buna göre hesaplamanın, dönme zamanında yapılmayan/kalan iş bedeli ya da işe hiç başlanmamışsa iş bedelinin tamamından, işin yapılmaması veya tamamlanmaması nedeniyle yüklenicinin yapmaktan kurtulduğu, işçilik, malzeme, vergi, sigorta, amortisman vs. giderleri ile kalan sürede başka bir iş yaparak kazandığı veya kazanmaktan bilerek kaçındığı yararların düşülmesi suretiyle yapılması gerekmektedir. ( Yargıtay (kapatılan ) 15. HD. 11.04.2007 tarih 2006/4955 E. 2007/2372 K.sayılı, 09.05.2013 tarih 2012/7521 E. 2013/3029 K.sayılı, 20.07.2011 tarih 2011/864 E. 2011/4787 K.sayılı ve18.12.2019 tarih 2019/312E. 2019/5246 K. sayılı ilamları ) .Sözleşmenin iş sahibi tarafından haklı olarak feshi veya tarafların ortak kusuru nedeniyle feshi halinde ise yüklenici tarafından sözleşme kapsamında bakiye iş bedeli talep edilebilecek, müspet zarar kapsamındaki kâr kaybını ise talep edemeyecektir.

Davaya konu alacak bakımından ispat yükü davacı tarafta olmakla birlikte ticari davalarda, ya da iki tarafın tacir olduğu ve dava konusunun ticari işletmeleri ile ilgili olduğu davalarda, ticari defterler ile sözleşme ilişkisinin veya alacak miktarının ispatlanmalıdır. Ticari defterler kesin delillerdendir. Davacıda dava dilekçesinde ticari defterlere dayanmaktadır. Ticari defterler kesin delillerden ise de ancak HMK 222. maddedeki koşullar çerçevesinde ispat aracı olabilir. Ticari defter kayıtlarının sahibi ve halefleri lehine delil olarak kabul edilebilmesi için, diğer tarafın aynı şartlara uygun olarak tutulmuş ticari defterlerindeki kayıtların bunlara aykırı olmaması gerekir.

TBK m. 117/2 hükmüne göre, “Borçlu, alacaklının usulüne uygun

temerrüde düşürmesiyle temerrüde düşer.” TTK’nın 18. maddesinin

üçüncü fıkrası, tacirler arasında bildirimlerin yazılı ve usulüne uygun yapılmasını gerektirir.

Davalı, 22.10.2024 tarihli noter ihtarnamesinin tebliğ edilmesi ve

ihtarnamede belirtilen bir günlük süre içinde ödeme yapmaması nedeniyle temerrüt oluştuğu gibi

20.09.2024 tarihli mutabakat

mektubuna göre, davacının 5.574.399,20 TL’lik alacağı, 31.08.2024 tarihi itibarıyla muaccel olduğu, keza mübrez 20.09.2024 tarihli mutabakat mektubunda davalı ....... Elektrik Sanayi ve Ticaret A.Ş.’nin antetli kağıdına basılı olduğu ve mutabakat mektubunun taraflarca imzalandığı, mutabakat mektubunda, davalının 320.23.01.001.1478 numaralı cari hesabında kayıtlı, toz mıcır-mıcır malzeme satışı ve taşımacılığına ilişkin olarak davacı ............ ..........Nakliyat Otomotiv Gıda ve Ticaret Ltd. Şti.’ye 8.970.051,60 TL borçlu olduğunun belirtildiği ve tarafların bu borç miktarı konusunda mutabık oldukları anlaşılmıştır.

Taraflar arasında 25.10.2022 - Kapsül - Çelik Sözleşmesi, 02.11.2022 - Kapsül Dolum - Çatı Paneli ve oluk Sözleşmesi, 10.11.2022 - Kapsül - Cephe Paneli ve Konstrüksiyon Sözleşmesi, 10.11.2022 - Keut - Çelik sözleşmesi, 16.11.2022 - Keut Çatı Paneli ve Oluk Sözleşmesi, 28.11.2022 - Keut - Cephe Panel Kaplaması ve çelik karkas sözleşmesi olmak üzere toplam 6 adet sözleşme akdedildiği, sözleşmelerde yapılacak işin cinsi yapım şartları kullanılacak malzeme ve birim fiyatlar KDV hariç olarak belirlendiği, iş yapım sürelerinin 10 gün ile 1 ay arasında değişmekte olup son iş bitim tarihinin 17 Aralık 2022 olarak belirlendiği fakat hava şartlarında sürenin uzatılacağının kararlaştırıldığı anlaşılmıştır.

Dava, cevap, faturalar, irsaliyeler, mutabakat mektubu, ticari defterler ve kayıtlar, bilirkişi raporu ve tüm dosya kapsamına göre; Somut olayda

Davacı, davalı ile arasında ........ adlı yazılıma ilişkin olarak ... Organize Sanayi Bölgesinde dava-dışı .......... Savunma Sanayi Ltd.Şti.'ne ait 172 ada 4 parselde yapımına başlanan fabrika binasına ait mimari projesine ve karşılıklı görüşmelerle belirlenecek projelere uygun olarak 6 adet sözleşme imzaladığını, 6 adet sözleşmenin her birinde ilgili sözleşmeye konu iş için bir tahmini paçal hesap tablosu ve KDV hariç birim fiyat kararlaştırıldığını, yani yapılan iş miktarına göre sözleşmede kararlaştırılan birim fiyatlarla bedel+KDV isteme hakkına sahip olduğunu, dava-dışı iş sahibi'nin tüm sözleşmelerde taraf olarak gösterildiğinden ve 6 adet sözleşme konusu işin, İş sahibinin gözetim ve kontrollüğünde yerine getirileceğinden, 28.12.2022 tarihinde davalının şantiye mühendisi Selçuk Hayıt imzası ile imzalanan "Mutabakat Tutanağında" yapılan işin ve şantiye getirilen malzemenin metrajı tutanak altına alındığını,a 10.01.2023 tarihinde Müşavir Selçuk ARI imzası ile 6 adet sözleşme konusu işin hakediş belgesi imzalandığını iddia etmiştir.

Davalı ise davacının, işin bitim tarihinde işi süresinde ve eksiksiz olarak tamamlayamadığını, şirket yetkilisi tarafından sözleşmeye konu işin yapılmış olan plan çizelgesine göre süresinde tamamlanmadığını ve ne kadar süre içerisinde tamamlanacağı hususunda yazmış olduğu maile dönüş yapılmadığını, davacının, kendisine verilen işi zamanında bitiremediği gibi proje sahasına malzemeleri bırakmış ve işe devam etmeyip proje alanından ayrıldığını, davacının, şirkete fayda sağlamanın aksine şirketin maddi ve ticari zarara uğramasına neden olduğunu, buna rağmen tamamlanmayan iş karşılığı bedel, sözleşmenin tarafı olan şirket ile hiçbir şekilde anlaşma ve cari hesap mutabakatı yapılmadan, sanki sözleşme süresinde ve eksiksiz şekilde ifa edilmiş gibi sözleşme bedeli ve masrafların fatura edildiğini beyan etmiştir.

Davacı tarafından taraflar arasındaki ticari ilişki kapsamında düzenlenen fatura alacağının tahsili için icra takibi başlatıldığı, taraflar arasında 6 adet sözleşme akdedildiği, davacı şirket tarafından davalı tarafa yönelik düzenlenen dava konusu faturalara davalı şirketin yasal süresi içerisinde itirazda bulunulmadığı, davacı yana ait ticari defterlerin usulüne uygun tutulduğu HMK 222 maddesindeki şartlara uygun olduğu, davalı yana yapılan ihtara rağmen ticari defter ve belgelerini ibraz etmediği ve irtibat kurulacak kişi bilgilerini bildirmediği, ancak BA- BS form bildirimlerinin incelenmesinde davalı şirketin 4 adet fatura tutarını beyan ettiği keza davacı defterlerinde yapılan bilirkişi incelemesinde 60.815,68 USD tutarında alacaklı olduğunun tespit edildiği, davalının iddia ettiği ayıplı veya sözleşmeye aykırı teslimatlara ilişkin TTK'nun 18/3 ve 23. maddelerine uygun bir ayıp ihbarı belgesinin dosyaya ibraz olunmadığı, davacının ifa yükümlülüklerini eksik veya ayıplı yerine getirdiğine dair bir delil bulunmadığı, keza mutabakat tutanağı sonrasında işlerin tamamlanmadığına dair herhangi bir belge tutanak ve tespitin de dosya muhtevasında yer almadığı, davalı tarafından sunulan bir kısım hesaplamaların görsellere dayandırıldığı ve bu görsellerde eksikliklerin dava dışı İsa Kuzu tarafından yapıldığı belirtilmekte ise de bu konuda asıl işverenin kabul etmediğine ve sonradan yapıldığına dair bir delil ibraz edilmediği, asıl işveren müşaviri tarafından imzalanmış mübrez hak edişe göre hesaplamaların ve metrajların 28.12.2022 tarihli Mutabakat Tutanağı esas alınarak sözleşme fiyatları üzerinden düzenlendiği, bu duruma göre davacının işi tamamladığı ve dava dışı işsahibi tarafından işin kabul edildiği değerlendirilmekle davanın 60.815,68 USD bedel olarak kısmen kabulüne dair karar vermek davacının icra inkar tazminat talebinin alacak, hakkediş alacağına ilişkin olup varlığı yargılama gerektirdiğinden ve likit olarak kabul edilemeyeceğinden reddine karar vermek gerekmiştir.

......... 8. Genel İcra Dairesinin 2024/64495 Esas sayılı takipte davacının ödeme emrinde ve takip talebinde borcun sebebi olarak da belirtileen ......... 2. Genel İcra Dairesinin 2023/213144 Esas sayılı dosyada (Eski, ......... 28. İcra Dairesinin 2023/17233 Esas) takip talebinde ve 03/07/2023 tarihli ödeme emrinde alacağın tahsil tarihine kadar yıllık yüzde 10 döviz mevduat faiz talep edildiği anlaşılmakla Devlet bankalarının Amerikan Doları ile açılmış bir yıl vadeli mevduat hesabına ödediği yıllık %10 oranını geçmemek üzere en yüksek faiz oranının işletilerek fiili ödeme günündeki TL karşılığının davalıdan tahsiline karar vermek gerekmiştir.

Davanın kısmen kabulüne göre karar ve ilam harcı hesaplanmasında nispi harç belirlenirken ......... Bölge Adliye Mahkemesi 27. Hukuk Dairesinin 01/03/2024 tarih, 2022/330 Esas, 2024/164 Karar sayılı kararında belirtildiği üzere hükmolunan yabancı para alacağın TL karşılığı 30/11/2024 olan dava tarihindeki 1 USD (Amerikan Doları) 34,69 TL, olup, 60.815,68-USD'nin 2.109.695,93 TL üzerinden hesaplanması gerekmiştir.

Vekalet ücreti hesaplamasında Yargıtay 15. Hukuk Dairesi'ni0n 05/05/2016, 2015/3934 Esas, 2016/2610 Karar sayılı, Yargıtay 6. Hukuk Dairesi'nin 14/09/2022 tarihli 2021/5743 Esas 2022/4103 Karar sayılı kararı, Yargıtay 6. Hukuk Dairesinin 11/05/2023 tarih, 2022/852 Esas, 2023/1803 Karar sayılı, 24/09/2024 tarih, 2023/1605 Esas, 2024/2907 Karar sayılı kararları ......... Bölge Adliye Mahkemesi 27. Hukuk Dairesinin 16/01/2025 tarih, 2024/726 Esas, 2025/30 karar sayılı kararında belirtildiği üzere dava değerinin yabancı para olarak (USD: Amerikan Doları) gösterilmesi halinde Avukatlık Asgari Ücret Tarifesine göre, dava tarihindeki (30/11/2024) kura göre TCMB efektif satış kuru üzerinden (1 USD: 34,69 TL) hesaplanacak Türk Lirası üzerinden hüküm tarihindeki Tarifeye göre davacı lehine (60.815,68 USD x 34,69 = 2.109.695,90 TL üzerinden, davalı lehine (779,95 USD x 34,69 = 27.056,46 ) 27.056,46 TL üzerinden nispi vekalet ücreti hesaplanması sonucu aşağıdaki gibi hüküm kurmak gerekmiştir.

HÜKÜM: Ayrıntılı gerekçesi yukarıda açıklandığı üzere;

1-Davanın kısmen kabulü ile ......... 8. Genel İcra Dairesi’nin 2024/64495 Esas sayılı dosyasına davalı borçlu tarafından yapılan itirazın 60.815,68-USD asıl alacak üzerinden iptali ile icra takip tarihinden itibaren 3095 sayılı kanunun 4/a maddesi uyarınca devlet bankalarının Amerikan Doları ile açılmış bir yıl vadeli mevduat hesabına ödediği yıllık %10 oranını geçmemek üzere en yüksek faiz oranının işletilerek fiili ödeme günündeki TL karşılığının davalıdan alınarak davacıya verilmesine, fazlaya ilişkin talebin reddine,

2-Davacının icra inkar tazminat talebinin alacak, hakkediş alacağına ilişkin olup varlığı yargılama gerektirdiğinden ve likit olarak kabul edilemeyeceğinden reddine,

3-Alınması gerekli karar ve ilam harcı olduğundan peşin alınan ve tamamlatılan toplam 36.494,28-TL harcın mahsubu ile bakiye 140.728,97-TL harcın davalıdan tahsili ile hazineye irat kaydına,

4-Zorunlu arabuluculuk gideri olan 3.120,00-TL'nin kabul ret oranına göre hesaplanan 3.080,49-TL'nin davalıdan, geri kalan 39,51‬-TL'nin davacıdan alınarak Hazine'ye irat kaydına,

6-Davacı duruşmada kendisini bir vekil ile temsil ettirdiğinden karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca kabul ve red oranına göre hesaplanan 313.357,43-TL vekalet ücretinin davalıdan tahsili ile davacıya verilmesine,

7-Davalı duruşmada kendisini bir vekil ile temsil ettirdiğinden karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca red ve kabul oranına göre hesaplanan 27.056,46-TL vekalet ücretinin davacıdan tahsili ile davalıya verilmesine,

8-Davacı tarafından yapılan 31.494,25-TL (bilirkişi ücreti, tebligat ve posta gideri olmak üzere) davanın kabul ve red oranına göre hesap edilen 31.095,45-TL yargılama gideri ile davacı tarafından dava açılırken ödenen 25.951,06 TL peşin harç, 10.543,22 TL tamamlama harcı, 427,60 TL başvurma harcı, 60,80 TL vekalet harcı olmak üzere toplam 68.078,13‬ TL'nin davalıdan alınarak davacıya verilmesine, bakiye yargılama giderinin davacı üzerinde bırakılmasına,

9-Taraflarca yatırılan gider avansından artan kısmın karar kesinleştiğinde ve istek halinde yatırana iadesine,

Dair, taraf vekillerinin yüzüne karşı, kararın tebliği tarihinden itibaren 2 hafta içinde ......... Bölge Adliye Mankemesine istinaf yolu açık olmak üzere oybirliği ile verilen karar açıkça okunup usulen anlatıldı 11/12/2025