Bölge Adliye Mahkemesince ticari satış sözleşmesi ihlalinden kaynaklanan itirazın iptali davasında, ilk derece mahkemesinin katkı payı ve cezai şart tenkisi kararının istinaf yoluyla incelenmesi.
Özet: Bu hukuki evrak, davacı ile davalı arasındaki ticari satış sözleşmesine dayanarak açılan itirazın iptali davasında, davalının taahhütlerini yerine getirmeyip işletmesini devretmesi üzerine, davacının ödediği katkı payı ve cezai şartın tahsili için başlattığı icra takibine yapılan itirazın iptali istemini içermektedir; ilk derece mahkemesi, davacının sözleşmeyi feshini haklı bulmakla birlikte, katkı payı ve cezai şartta kısmen tenkise giderek davanın bir kısmını kabul etmiş, davacı ise bu tenkis kararının hatalı olduğunu, sözleşme ve Yargıtay içtihatları gereği katkı payı ile cezai şartın tamamının iade edilmesi gerektiğini belirterek istinaf başvurusunda bulunmuştur.
T.C. ... BAM .... HUKUK DAİRESİ Esas-Karar No:
...BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ .... HUKUK DAİRESİDOSYA NO : KARAR NO : T Ü R K M İ L L E T İ A D I N AG E R E K Ç E L İ İ S T İ N A F K A R A R IBAŞKAN : ... (...)ÜYE : ... (...)ÜYE : ... (...)KATİP : ... (...)İNCELENEN KARARINMAHKEMESİ : ... .... ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ ESAS NO : KARAR NO : KARAR TARİHİ : İSTİNAF BAŞVURU TARİHİ :DAVACI : ...- DAVALI : ... - DAVANIN KONUSU : İtirazın İptali (Ticari Satımdan Kaynaklanan)KARAR TARİHİ : KARAR YAZIM TARİHİ : ... .... Asliye Ticaret Mahkemesi'nin ... sayılı kararının istinaf incelemesi neticesinde;TALEP :Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; Davacı ile davalı arasında ... tarihinde Açık Satış Sözleşmesi tanzim edildiğini, sözleşme uyarınca davalıya ....000 TL katkı sağlandığını, sözleşmenin ... .maddesi uyarınca davalının 76.200 Litre bira ürünü almayı taahhüt ettiğini, işletmesini devrederek taahhüdü yerine getirmediğini, sözleşmenin 20. maddesi uyarınca ödenen katkı payının ödeme tarihinden itibaren işleyecek avans faiziyle geri ödeneceği ve ....000 TL cezai şartın da davalı tarafından ödeneceğinin hüküm altına alındığını, davalının sözleşmeye aykırılığının .....Asliye Hukuk Mahkemesi ... D.İş dosyası ile de tespit edildikten sonra, ... ....Noterliği 02/10/... tarih ... yevmiye no ihtarname ile sözleşmenin feshedildiğini belirterek müvekkili tarafından davalıya ödenen toplam ... TL katkı payı ve ... TL cezai şart bedelinin avans faizi ile birlikte müvekkiline ödenmesi gerektiği ihtar edilmesine rağmen davalının ihtarnameye hiçbir itirazı bulunmadığını, davalı hakkında icra takibi yapıldığını davalının takibe itiraz ettiğini, belirterek davalı borçlunun müvekkiline takip tarihi itibariyle 432.317,76 TL borcunun tahsilini teminen ... .... İcra Müdürlüğünün ... esas sayılı ile yapılan icra takibine yaptığı itirazın iptaline, takip miktarının %20'den az olmamak üzere icra inkar tazminatına hükmedilmesine yargılama giderleri ve vekalet ücretinin davalı tarafa yükletilmesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.Davalının davaya cevap vermediği anlaşılmıştır.İLK DERECE MAHKEMESİ KARARININ ÖZETİ:Mahkemece yapılan yargılama sonucunda; Tüm dosya kapsamına göre ve dosya kapsamında alınan bilirkişi raporu da nazara alınarak yapılan inceleme sonucunda; davalının, ... .Asliye Hukuk Mahkemesinin ... D.İş sayılı dosyası ile yapılan tespitte 22/08/... tespit tarihi itibariyle işyerini boşalttığının, adresinde faal olmadığının, işyeri vergi levhasının Emrullah Yılmaz adına kayıtlı olduğunun, işyeri içerisinde davacı yana ait ... ... markalı-logolu bira, kasa, fıçı kulesi ve tanıtım reklam ürünü bulunmadığının tespit edildiğini, böylelikle davalının sözleşmenin anılan hükmüne işyerini başkasına devredip davacı ile ticari faaliyetini sonlandırmak suretiyle aykırı davrandığı ve ihlal ettiği davacının sözleşmeyi feshinin haklı sebebe dayandığı sonucuna varıldığı, Yargıtay uygulamaları doğrultusunda davacı ile çalışılan dönem ve bu dönem içerisinde yapılan alımlar oranlanmak suretiyle katkı payı bedeli ve cezai şartın kısmen tenkisi yoluna gidilerek, "...-Davanın KISMEN KABULÜ ile, Davalının ... ....İcra Müdürlüğünün ... Esas sayılı icra takibine itirazının KISMEN İPTALİNE, İcra Takibinin 162.263,40 TL katkı payı bedeli, ... TL cezai şart, 2.725,00 TL tespit vekalet ücreti, 400,20 TL tespit masrafı, ... TL ihtar masrafı, ....450,93 TL işlemiş faiz olmak üzere toplam 287.662,44 TL üzerinden takip tarihinden itibaren 286.211,51 TL asıl alacak tutarına işleyecek avans faizi ile birlikte DEVAMINA, Fazlaya ilişkin istemin REDDİNE, Yasal koşulları oluşmayan icra inkar tazminatının reddine," karar verilmiştir.Karara karşı davacı vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulmuştur.İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ:Davacı vekili istinaf dilekçesinde özetle; Taraflar arasındaki Açık Satış Noktası Sözleşmesi gereğince müvekkili şirketin yükümlülüklerini eksiksiz olarak yerine getirdiğini, davalı borçluya ... TL katkı sağlandığını, ancak karşı tarafın sözleşmeye aykırı olacak şekilde işletmesini devrederek müvekkilden mal almaya son verdiğini, mahkemece katkı payında tenkis yapılması kararının hatalı olduğunu, katkı payının tamamının iade edilmesi ve cezai şartın tamamının ödenmesi gerektiğini, sözleşmenin 20. Maddesinde bu hususun açıkça belirtildiğini, tarafların bu konuda anlaştıklarını, Yargıtay 19. Hukuk Dairesi’de 2017/5162 Esas .../2763 Karar sayılı ve 16/05/... tarihli kararında “…..Davacı şirketin davalıya sözleşme kapsamında yapmış olduğu ödemelerin (Nakdi ve Ayni) belirlenerek tamamının iadesine karar vermek gerekirken yazılı hatalı yorum ile hüküm kurulması doğru görülmemiştir...” diyerek katkı payında tenkis yapan Yerel Mahkeme kararını bozduğunu, TTK’ya göre de her tacirin, ticaretine ait bütün faaliyetlerinde basiretli bir iş adamı gibi hareket etmekle yükümlü olduğunu, TTK madde 22’de "Tacir sıfatını haiz borçlu, Türk Borçlar Kanununun 121 inci maddesinin ikinci fıkrasıyla 182 nci maddesinin üçüncü fıkrasında ve 525 inci maddesinde yazılı hâllerde, aşırı ücret veya ceza kararlaştırılmış olduğu iddiasıyla ücret veya sözleşme cezasının indirilmesini mahkemeden isteyemez." denilerek, tacirlerin cezai şartın indirilmesi için kanunun öngördüğü koruyucu hükümlerden yararlanamayacaklarını belirterek Yerel Mahkeme kararının aleyhe olan kısımlarının kaldırılarak davanın tamamen kabulüne karar verilmesini talep etmiştir.DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ:Dava, taraflar arasında imzalanan açık satış noktası sözleşmesinin, davalının ihlali nedeniyle, davacı tarafından, davalıya yapılan nakit ve nakit bazlı aktarım bedellerinin ve cezai şartın tahsili için başlatılan icra takibine itirazın iptali davasıdır.İlk derece mahkemesince, davanın kısmen kabulüne karar verilmiş olup, karara karşı davacı vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulmuştur.İnceleme, 6100 sayılı HMK'nın 355. madde hükmü uyarınca istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak ve kamu düzenine aykırı hususların olup olmadığı gözetilerek yapılmıştır.... .... İcra Müdürlüğünün ... sayılı dosyası ile alacaklı ... ve Dağıtım A.Ş tarafından borçlu ... aleyhine ....000 asıl alacak, ....000 TL cezai şart, tespit masrafı vs giderler ile birlikte toplam ... TL'nin tahsili için ilamsız takip yapıldığı, davalının itirazı üzerine takibin durduğu, bu nedenle eldeki davanın açıldığı görülmüştür.Taraflar arasında ... tarihinde Açık Satış Sözleşmesi düzenlendiği, dosyada yer alan açık satış noktası sözleşmesinin incelenmesinde, sözleşmenin 2. maddesine göre; "işletmecinin belirtilen adreste davacı şirketin yetkilendirmiş olduğu bayi veya distribütör vasıtasıyla dağıtımını yaptığı bira ürünlerini tüketici taleplerine uygun düzenli ve süreklilik arz edecek şekilde satın almayı, müşteri talebini karşılayacak şekilde etkin olarak bulundurmayı ve satmayı kabul ve taahhüt ettiği," sözleşmenin .... Maddesinde; "işletmekte olduğu iş yerinde şirketin pazarlama dağıtım ve satışını gerçekleştirdiği bira ürünlerinden 76.200 Litre miktarındaki ürünü müşterilerine satmayı taahhüt ettiği, sözleşmenin herhangi bir süre sınırlamasına bağlı olmaksızın, bu satış miktarının tamamlanması ile birlikte kendiliğinden sona ereceği, "7. maddesinde ise, "davalı işleticinin şirkete önceden bildirip yazılı onayını almadan, sözleşme süresince faaliyet alanını ve nev’ini değiştiremeyeceği, iş yerini başkasına devir ve temlik edemeyeceği, kiralayamayacağı ve yeni ortak alamayacağı veya ortak değiştiremeyeceğinin" düzenlendiği, 12. maddesinde ise "davacı şirketin iş yerinin açılmasına ve işletilmesine katkıda bulunmak ve iş yerindeki ticari faaliyetlerini arttırmak amacı ile ....000 TL tutarında nakit veya nakit bazlı katkıya ve ürünlerinde iskonto uygulanacağının düzenlendiği," 20. maddesine göre ise "İşletici, Sözleşme süresi içinde işletmeyi kısmen veya tamamen çalıştırmaması, işletmesindeki ürünlerin bulunurluğunun etkin ve süreklilik arz edecek şekilde yapılmaması veya bunun azaltılması, fıçı tesislerinin Şirket'in onayı olmaksızın hiç veya gereği gibi kullanılmaması veya kaldırılması, işletmeyi devretmesi, işletmede iş değişikliği yapması gibi işbu sözleşmede belirtilen hükümlerden herhangi birini ihlal etmesi, ilgili mevzuatlara aykırılıktan nedenler ile faaliyetine son verilmesi, askıya alınması gibi nedenler ile işbu sözleşmenin feshine sebebiyet vermesi halinde, kredi ve/veya katkının kendisine henüz ödenmemiş kısmını talep etme hakkını yitireceği gibi Şirket veya Bayi veya Distribütörün kayıtlarındaki işleticiden olan alacaklar ile Şirketten ve/veya Bayi ve Distribütörden almış olduğu nakit veya nakit bazlı mali katkılar ile kredi ve diğer her türlü sabit yatırım harcamalarının tümü ile kendisine uygulanan iskonto tutarlarını verildiği tarihten itibaren işlemiş ticari faizi de dahil olmak üzere T.C. Merkez Bankası tarafından uygulanan avans işlemlerindeki güncel faiz oranı üzerinden hesaplanacak faizi ile birlikte şirket ve/veya Bayi ve Distrübütör'e nakden ve defaten itirazsız geri ödemeyi ve ayrıca Şirket'e ....000 TL cezai şart ile birlikte Şirket ve/veya Bayi veya Distribütör'ün kar kaybı da dahil olmak üzere uğradığı her türlü zararını itiraz etmeksizin nakden ve defaten ödemeyi kabul ve taahhüt eder. İşletici cezai şartın tenkisini hiçbir şekilde talep edemez." 23.madde de ise" İşletici bu sözleşmede belirtilmiş olan adresinde meydana gelebilecek değişiklikleri en az 30 gün önceden Bayi veya Distribütör veya Şirket'e yazılı olarak bildirecek ve yazılı onay alacaktır. Aksi halde sözleşmede belirtilmiş olan adreslere yapılacak her türlü bildirim bizzat kendisine yapılmış ve Tebligat Kanunu'na göre geçerli olarak yapılmış bir tebligat olarak kabul edilecektir." düzenlemesinin bulunduğu görülmektedir.Taraflar arasındaki bayilik sözleşmesinin, taahhüt edilen 76.200 Litre miktarındaki ürünün satış miktarının tamamlanması ile birlikte sözleşmenin kendiliğinden sona ereceğinin kararlaştırıldığı, davacının dava dışı bayi tarafından 100.000 TL nakdi, 113.000 TL ürün olarak toplam ....000 TL lik katkı payı ödemesi yaptığı, bu miktar fatura düzenlendiği, davalı tarafından dava dışı bayiden alınan ürünlerin 18.147, 92 Litre olduğu sözleşmeye göre tahaaüt edilen miktar ürün alımının gerçekleşmediği, bu durumda sözleşmenin henüz sona ermediği süre içerisinde, davacı tarafça yaptırılan ... tarihli tespit ile davalının sözleşmede belirtilen ve "Marangozlar Esnaf ve Sanaatkarlar Odası" başkanlığından kiraladığı oda lokalinde faaliyetinin bulunmadığının tespit edildiği, ...Vergi Dairesi Müdürlüğü'nün yazısı ile davalı ...'in vergisel yükümlülüklerini yerine getirmemesi nedeniyle Vergi Dairesince 31/12/... tarihi itibariyle resen terk işlemi uygulanarak işinin terk ettirildiği anlaşılmış, buna göre sözleşmeye aykırılıktan davalının sorumlu tutulmasının gerektiği değerlendirilmiştir. (Yargıtay 11.HD 19/02/2014 tarih, 2022/4987 Esas- 2024/1201 Karar sayılı ilamı)Davacı tarafından davalı şirkete 100.000 TL nakdi, 113.000 TL ürün olarak toplam ....000 TL lik katkı payı ödemesi tutarında mali yardım yapıldığı, ödemenin defter kaydında sabit olduğu, davalı tarafından, sözleşmeye aykırı olarak iş yerinin, sözleşmenin bitimine ilişkin alım ve satışı taahhüt edilen miktar tamamlanmadan süresinden önce kapatılması nedeniyle, sözleşmenin 21. maddesi gereğince, davacının ....000 TL mali katkı bedelinin tamamını talep edebileceğinin kabulü gerekmiştir. (Yargıtay 11.HD 2022/4987 Esas- 2024/1201 Karar sayılı ilamı) Mahkemece katkı payı yönünden çalışılan dönem ve dönem içinde yapılan alımlar oranlanarak katkı payı bedelinin tespiti ile buna göre 162.263,40 TL katkı payının tahsiline dair verilen kararın usul ve yasaya aykırı olduğu değerlendirilmiş, davacı vekilinin bu yöndeki istinaf itirazları yerinde görülmüştür.6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun (6102 sayılı Kanun) 22 nci maddesi uyarınca tacir sıfatını haiz bir borçlu, fahiş olduğu iddiası ile cezai şarttan indirim yapılmasını isteyemez ise de; sözleşmede belirtilen cezai şart miktarının ekonomik yönden borçlunun mahvına sebebiyet verecek derecede fahiş olduğunun saptanması halinde istisnaen cezai şarttan indirim yapılabileceği Yargıtay'ın kararlılık kazanmış içtihadı ile kabul edildiği, bu durumda, cezai şarttan indirim yapılırken borçlunun ekonomik yönden yıkımına sebep olacak şekilde fahiş bir cezai şart kararlaştırılıp kararlaştırılmadığının saptanması gerekmektedir. (Yargıtay 11.HD 16.04.... tarih, 2022/7239 Esas- 2024/3271 Karar sayılı ilamı)Dosyada yapılan incelemede; alınan bilirkişi raporuna göre, vergi dairesine bildirilen ... ve ... satışlarına göre net satışlarının ve karının tespit edildiği, ... yılı vergi beyannamesine göre mahvına sebebiyet vermeyecek cezai şart miktarının ... TL olarak tespit edildiği, buna göre cezai şartın oldukça fahiş olduğu, davalının ekonomik mahvına sebebiyet vereceği açık olmasına göre mahkemece, cezai şarttan indirim yapılmasında hukuka aykırılık görülmemiş, davacı tarafın bu yöndeki istinaf istemlerinin yerinde olmadığı değerlendirilmiştir. (Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin 2023/3405 E 2024/1228 Karar sayılı kararı aynı yöndedir.)Yukarıda yapılan tüm açıklamalar ışığında; ... TL cezai şart ve ....000 TL katkı bedeli alacağının davalıdan tahsili gerekmekle, davacı vekilinin istinaf istemlerinin kabulü ile, HMK'nın 353/...-b-2 maddesi uyarınca ilk derece mahkemesi kararının kaldırılarak, davanın kısmen kabulüne, reddedilen miktarın hakkaniyet indirimi gereği reddedilmesi nedeni ile tüm yargılama giderinden davalı şirketin sorumlu tutulmasına dair esas hakkında yeniden hüküm kurulmasına karar verilerek, aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.HÜKÜM: Yukarıda açıklanan gerekçe ile; ...-Davacı vekilinin istinaf talebinin KABULÜ ile;2-... .... Asliye Ticaret Mahkemesi'nin ... sayılı kararının KALDIRILMASINA, kaldırılan karar yerine geçmek üzere yeniden HÜKÜM TESİSİ İLE,...-Davacı vekilinin davasının kısmen KABULÜ ile; Davalının ... ....İcra Müdürlüğünün ... Esas sayılı icra dosyasına yaptığı itirazın kısmen İPTALİNE, takibin ... TL'lik katkı payı bedeli, ... TL cezai şart, 2.725,00 TL tespit vekalet ücreti, 400,20 TL tespit masrafı, ... TL ihtar gideri, ....201,66 TL işlemiş faiz olmak üzere toplam ... TL üzerinden takibin DEVAMINA, takip tarihinden itibaren ... TL asıl alacak tutarına avans faizi işletilmesine, fazlaya ilişkin istemin REDDİNE,4-Yasal koşulları oluşmayan icra- inkar tazminatının reddine,5-492 sayılı Harçlar Kanunu gereğince alınması gereken 23.099,01 TL karar harcından, peşin olarak alınan 5.221,32 TL'nin mahsubu ile bakiye 17.877,69 TL harcın davalıdan tahsili ile hazineye gelir kaydına,...-Davacı tarafından yapılan 5.912,72 TL yargılama giderinin kabul ve red oranına göre hesap edilen 4.611,92 TL ile peşin olarak yatırılan 5.221,32 TL harç, 54,40 TL başvurma harcı olmak üzere toplam 9.887,64 TL yargılama giderinin davalıdan tahsili ile davacıya ödenmesine, bakiye giderin davacı üzerinde bırakılmasına, 7-Davalı tarafından yargılama gideri yapılmadığından, bu hususta karar verilmesine yer olmadığına, ...-7155 sayılı Kanunun 23. Maddesi ile 6325 sayılı Kanunun 18/A-12-13 maddeleri uyarınca ....320,00 TL arabuluculuk ücretinin davalıdan alınarak hazineye ödenmesine, 9-Davacı kendisini vekil ile temsil ettirdiğinden karar tarihinde yürürlükte olan AAÜT uyarınca takdir olunan 54.103,96 TL vekalet ücretinin davalıdan alınarak davacıya verilmesine, 10-Karar kesinleştiğinde taraflarca yatıralan avansın kullanılmayan kısmının HMK 333.md.uyarınca yatıranlarına iadesine, İstinaf Yargılaması ve Harç Yönünden;...-İstinaf karar harcının istek halinde davacıya iadesine,2-Davacı tarafından istinaf aşamasında yapılan 24,50 TL masrafın davalıdan tahsili ile davacıya ödenmesine, artan gider avansının talebi halinde iadesine,...-İstinaf incelemesi sırasında duruşma açılmadığından vekalet ücreti hakkında karar verilmesine yer olmadığına, 4-6100 sayılı HMK. 359/4. maddesine göre kararın tebliği ve harç işlemlerinin ilk derece mahkemesi tarafından yerine getirilmesine, Dair dosya üzerinden yapılan inceleme sonucu oy birliği ile kesin olarak karar verildi. ...Başkan...¸e-imzalıdır Üye...¸e-imzalıdır Üye... ¸e-imzalıdır...Katip... ¸e-imzalıdır