Danıştay 6. Daireden, ruhsatsız yapıya kesilen idari para cezasının 3194 sayılı İmar Kanununun 42. maddesi (ç) bendi uyarınca hatalı hesaplanması nedeniyle kısmi iptali kararı.
Özet: Ruhsatsız yapılaşmadan dolayı verilen idari para cezasının yargılama sürecinde, bölge idare mahkemesi, yapı tatil tutanağının usulüne uygunluğunu onaylayarak cezanın esasını hukuka uygun bulmuş, ancak 3194 sayılı Kanunun 42/2-(ç) bendi uyarınca arsa payı üzerinden yanlış hesaplanan 1.725.003,18-TLlik kısmını iptal etmiş, aynı zamanda iptal edilmiş ve kesinleşmiş olması nedeniyle yapı kayıt belgesi iddialarını da reddetmiştir.
T.C.
D A N I Ş T A Y ALTINCI DAİRE Esas No : 2023/4259Karar No : 2025/6952 TEMYİZ EDEN TARAFLAR : 1- (DAVACI) ...VEKİLİ : Av. ... 2- (DAVALI) ... Belediye Başkanlığı - ...VEKİLİ : Av. ...KARŞI TARAF : 1- ... Belediye Başkanlığı 2- ...İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir. YARGILAMA SÜRECİ :Dava konusu istem: İzmir ili, Buca ilçesi, ... Mahallesi, ... ada, ... parsel sayılı taşınmaz üzerinde ruhsatsız yapı yapıldığından bahisle 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 42. maddesinin 2. fıkrasının (a) ve (ç) bentleri uyarınca toplam 2.149.391,98-TL idari para cezası verilmesine ilişkin ... tarih ve ... sayılı Buca Belediye Encümeni kararının iptali istenilmiştir.İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; yapı tatil tutanağının, ruhsatsız olarak yapılan tüm imalatın yüzölçüm ve ebatlarının, aykırılıktan etkilenen alanlarının ne olduğunun tespit edilmesini sağlayacak açıklıkta olmadığı, yapı tatil tutanağına konu edilen imalat ve yapıların her birinin ayrı ayrı m² ve ebatlarının açık ve somut bir şekilde tespit edilerek belirtilmediği, bir kısım imalatın aykırılığa konu alan ve ebatları yapı tatil tutanağında belirlenirken bir kısmının ölçü ve ebatlarının tutanakta yaklaşık ifadeler ile belirtildiği, aykırılıkların somut ve ayrıntılı biçimde, ruhsatsız imalatların m²’leri ölçülerek ebatları somut olarak tespit edilmediğinin sabit olduğu gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir. Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla; yapı tatil tutanağında her yapının yapı ve sınıf grubunun ayrı ayrı belirtildiği, yapıların ölçümlerinin yerinde yapıldığı, İzmir Büyükşehir Belediyesi 2 boyutlu Kent Rehberi ve google arth görüntüleri üzerinden de yararlanıldığının anlaşıldığı, yapı tatil tutanağının 3194 sayılı Kanunun 32. maddesinde öngörülen usule uygun şekilde düzenlendiği sonucuna varıldığı, usulüne uygun bulunan yapı tatil tutanağı doğrultusunda verilen para cezasının hukuka uygun olup olmadığının idare mahkemesince irdelenmesi ve bir karar verilmesi gerektiği gerekçesiyle istinaf başvurusunun kabulü ile idare mahkemesi kararının kaldırılmasına, yeniden karar verilmek üzere dosyanın mahkemesine gönderilmesine karar verilmiştir. İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; yapı tatil tutanağı ile tespit edilen ve sabit yapı niteliği taşıyan imalatların, ruhsata tabi olduğu halde ruhsat alınmaksızın inşa edildiği ve bu durumun davalı idarece usulüne uygun olarak düzenlenen yapı tatil tutanağı ile tespit edildiği , idarece belirlenen para cezasında, temel para cezası ve uygulanan artırımlar ile (ç) bendi bakımından herhangi bir isabetsizlik, davaya konu işlemde de hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının özeti: Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesince temyize konu kararla; para cezası verilmesine ilişkin belediye encümeni kararının ve ekinde yer alan hesap cetvelinin incelenmesinden; (ç) bendi gereğince ilave edilen para cezasının, aykırılığa konu yapı alanı yerine, yapının bulunduğu arsa payına isabet eden alan esas alınarak hesaplandığının görüldüğü, Kanunda öngörülen hesaplama şekline aykırı bir şekilde bulunan 1.725.003,18-TL ilave para cezasında hukuka uygunluk görülmediği, her ne kadar davacı tarafından, işleme konu binalara ilişkin halen geçerli yapı kayıt belgesinin bulunduğu ileri sürülmekte ise de söz konusu 7 adet yapı kayıt belgesinin İzmir Valiliği Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı işlemiyle iptal edildiği, bu işleme karşı açılan ve ... İdare Mahkemesinin E:... esas sayılı dosyasında görülen davanın reddine karar verildiği, istinaf başvurusunun da Dairelerinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla reddedilerek kesinleştiği, bu sebeple, yapı kayıt belgesine yönelik iddianın yerinde görülmediği gerekçesiyle istinaf başvurusunun kısmen kabulü ile idare mahkemesi kararının kısmen kaldırılmasına, dava konusu para cezasının (ç) bendi uyarınca ilave edilen 1.725.003,18-TL'lik kısmının iptaline, diğer kısmı yönünden ise istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.TARAFLARIN İDDİALARI : 1- Davacı tarafından; teknik elemanlar tarafından yerinde ölçüm yapılmadığı, sadece fotoğraf çekilerek masa başında google üzerinden alınan veriler ile yaklaşık alanların hesaplandığı, bu ölçüm usulünün yasal düzenlemeye uygun olmadığı, yapı kayıt belgesinin bulunduğu, davalı idare tarafından yapıların tamamının kiralanan alanda olduğu yönünde değerlendirme yapılarak para cezası kesildiği, yapıların bir kısmının imar parselinde bir kısmının ise hazine arazisinde bulunduğu, 05/01/2021 tarihli yapı kayıt belgesinin halen geçerli olduğu ve bu yapıların 641 ada üzerinde olduğu yönünde değerlendirme yapılarak para cezası kesildiği belirtilerek temyize konu kararın aleyhe olan kısmının usul ve hukuka aykırı olduğu iddiasıyla bozulması gerektiği ileri sürülmektedir. 2- Davalı idare tarafından, 3194 sayılı Kanununun 42. maddesinin 2. fıkrasının (ç) bendi uyarınca ilava edilen miktarın doğru şekilde hesaplandığı belirtilerek temyize konu kararın aleyhe olan kısmının usul ve hukuka aykırı olduğu iddiasıyla bozulması gerektiği ileri sürülmektedir. TARAFLARIN SAVUNMALARI : 1- Davalı idare tarafından, temyiz edilen kararın lehlerine olan kısmında bozma nedenlerinden hiçbirisi bulunmadığından, kararın lehlerine olan kısmının onanması gerektiği savunulmaktadır. 2- Davacı tarafından savunma verilmemiştir.DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının bozulmasına karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.TÜRK MİLLETİ ADINAKarar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:İNCELEME VE GEREKÇE: MADDİ OLAY : 24/02/2021 tarihli yapı tatil tutanağı ile, ruhsatsız olarak vinçli açık alan mermer işleme yeri yaklaşık 1700 m², granit taş (tek katlı) ofis 50 m², ... tek katlı oto satış ofisi 55 m², açık otomobil satış ve sergileme alanı yaklaşık 1300 m², 3 adet kümes 4 m²; ofis ve otomobil bakım, ekspertiz yeri 324 m², ofis ve otomobil bakım, ekspertiz yeri 450 m² yapıldığı tespit edilmiştir. Dava konusu ... tarih ve ... sayılı belediye encümeni kararı ile, söz konusu tespit esas alınarak ruhsatsız yapı yapıldığından bahisle 3194 sayılı Kanunun 42. maddesinin 2. fıkrasının (a) bendi uyarınca 4.123 m² aykırılıktan etkilenen alan esas alınarak, aynı maddenin 2. fıkrasının (ç) bendi uyarınca 6.851,776 m² aykırılığa konu alan ve bu alanın bulunduğu arsa veya arazinin emlak vergisine esas asgari metrekare birim değeri olarak 251,76- TL esas alınarak toplam 2.149.391,98-TL idari para cezası verilmiştir. Uyuşmazlığa konu aykırılıklar için para cezası hesaplamasında kullanılan aykırılıktan etkilenen alan, yapı grubu ve uygulanan artırımlar aşağıda tablo halinde gösterilmiştir. Bunun üzerine görülmekte olan dava açılmıştır. İLGİLİ MEVZUAT: 3194 sayılı İmar Kanununun Kanununun 21. maddesinde; "Bu Kanunun kapsamına giren bütün yapılar için 26 ncı maddede belirtilen istisna dışında belediye veya valiliklerden (....) yapı ruhsatiyesi alınması mecburidir. Ruhsat alınmış yapılarda herhangi bir değişiklik yapılması da yeniden ruhsat alınmasına bağlıdır." hükmüne, 32. maddesinde; "Bu Kanun hükümlerine göre; ruhsat alınmadan yapıya başlandığı veya ruhsat ve eklerine veya ruhsat alınmadan yapılabilecek yapılarda projelerine ve ilgili mevzuatına aykırı yapı yapıldığı ilgili idarece tespiti, fenni mesulce (...) tespiti ve ihbarı veya herhangi bir şekilde bu duruma muttali olunması üzerine, belediye veya valiliklerce o andaki inşaat durumu tespit edilir. Yapı mühürlenerek inşaat derhal durdurulur. Durdurma, yapı tatil zaptının yapı yerine asılmasıyla yapı sahibine tebliğ edilmiş sayılır. Bu tarihten itibaren en çok bir ay içinde yapı sahibi, yapısını ruhsata uygun hale getirerek veya ruhsat alarak, belediyeden veya valilikten mühürün kaldırılmasını ister. Ruhsata aykırılık olan yapıda, bu aykırılığın giderilmiş olduğu veya ruhsat alındığı ve yapının bu ruhsata uygunluğu, inceleme sonunda anlaşılırsa, mühür, belediye veya valilikçe kaldırılır ve inşaatın devamına izin verilir. Aksi takdirde, ruhsat iptal edilir, ruhsata aykırı veya ruhsatsız yapılan bina, belediye encümeni veya il idare kurulu kararını müteakip, belediye veya valilikçe yıktırılır ve masrafı yapı sahibinden tahsil edilir. ..." hükmüne yer verilmiş, aynı Kanunun 42. maddesinin 2. fıkrasında; ruhsat alınmaksızın veya ruhsata, ruhsat eki etüt ve projelere veya imar mevzuatına aykırı olarak yapılan yapının sahibine, yapı müteahhidine veya aykırılığı altı iş günü içinde idareye bildirmeyen ilgili fenni mesullere yapının mülkiyet durumuna, bulunduğu alanın özelliğine, durumuna, niteliğine ve sınıfına, yerleşmeye ve çevreye etkisine, can ve mal emniyetini tehdit edip etmediğine ve aykırılığın büyüklüğüne göre, bin Türk Lirasından az olmamak üzere, maddede belirtilen şekilde hesaplanan idari para cezalarının uygulanacağı düzenlenmiş; (a) bendinde; Bakanlıkça belirlenen yapı sınıflarına ve gruplarına göre yapının inşaat alanı üzerinden hesaplanmak üzere, mevzuata aykırılığın her bir metrekaresi için idari para cezası verileceği, bu miktarların her takvim yılı başından geçerli olmak üzere o yıl için 213 sayılı Vergi Usul Kanununun mükerrer 298. maddesi hükümleri uyarınca tespit ve ilan edilen yeniden değerleme oranında bir Türk Lirasının küsuru da dikkate alınmak suretiyle artırılaracağı; (b) bendinde ise; mevzuata aykırılığı yapı inşaat alanı üzerinden hesaplanması mümkün olmayan, yapının cephelerini ve diğer yapı elemanlarını değiştiren veya yapı malzemesi için öngörülen gereklere aykırı bulunan uygulamalar için, Bakanlıkça yayımlanan ve aykırılığa konu imalatın tespiti tarihinde yürürlükte bulunan birim fiyat listesine göre ilgili idarece belirlenen bedelin % 20’si kadar idari para cezası verileceği, (c) bendinde ise artırım sebepleri sayılmış, (ç) bendinde ise bu fıkra uyarınca idari para cezası verilmesini gerektiren aykırılığa konu alan ile bu alanın bulunduğu arsa veya arazinin emlak vergisine esas asgari metrekare birim değerinin çarpımı ile bulunan bedel kadar idari para cezasının yukarıdaki bentlere göre aykırılıktan sorumlu olan yapı sahibine ve yapı müteahhidine verilen para cezalarına ayrıca ilave edileceği, bu fıkraya göre verilen idari para cezasının ilgilisine tebliğinden itibaren bir ay içinde aykırılığın giderilmesi ve yapının mevzuata uygun hale getirilmesi halinde bu bent uyarınca ilave edilen para cezasının tahsil edilmeyeceği kurala bağlanmıştır. 03/07/2017 tarihli ve 30113 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği'nin 4. maddesinin (ssss) bendinde "Yapı tatil tutanağı: Herhangi bir şekilde ruhsat alınmadan yapıya başlanılarak kaçak inşaat yapıldığı ya da ruhsatlı yapılarda ruhsat ve eklerine aykırı yapı yapıldığı tespit edildiği takdirde, ilgili idaresince yetkilendirilmiş teknik elemanlarca, yapının o andaki durumu ile birlikte aykırılıkları resim, kroki ve yazı ile belirtilen ve inşai faaliyete devam edilemeyeceğini gösteren onaylı belge," olarak tanımlanmıştır. HUKUKİ DEĞERLENDİRME: Ceza sorumluluğunun şahsiliği ceza hukukunun temel ilkelerindendir. Cezaların şahsiliğinden amaç, bir kimsenin işlemediği bir fiilden dolayı cezalandırılamaması, başka bir anlatımla bir kimsenin başkasının fiilinden sorumlu tutulamamasıdır. Anayasanın 38. maddesinde idari ve adli cezalar arasında bir ayrım yapılmadığından idari para cezaları da bu maddede öngörülen ilkelere tabidir.3194 sayılı İmar Kanunu'nun 42. maddesindeki "yapı sahibi" ifadesinden fiilen ruhsatsız ya da ruhsata aykırı yapıyı yapan kişinin anlaşılması gerekmekte olup, cezaların şahsiliği ilkesi uyarınca; 3194 sayılı İmar Kanununun 42. maddesine göre verilecek olan para cezasının ruhsatsız ya da ruhsata aykırı yapıyı fiilen yapan ya da yaptıran kişi adına, yani yapı sahibi adına verilmesi gerekmektedir. Yapı sahibinin her zaman taşınmaz maliki ile aynı kişi olmayabileceği, bu nedenle, suç ve cezaların şahsiliği ilkesi gereğince, para cezasına konu imar mevzuatına aykırı imalatın kim ya da kimler tarafından yapıldığının doğru tespit edilerek gerçek yapı sahibi ya da sahipleri adına para cezası verilmesi gerekmektedir. Yukarıda yer verilen 3194 sayılı Kanun hükümlerinin değerlendirilmesinden; ruhsatsız ya da ruhsat ve eklerine aykırı yapı hakkında kanunda öngörülen yaptırımların uygulanabilmesi, ihtilaf konusu imalatın ilgili fen elemanları tarafından açık ve tereddüte yer bırakmayacak şekilde saptanarak usule uygun şekilde düzenlenecek bir tutanağa bağlanması ile mümkündür. Ruhsatsız veya ruhsat ve eklerine aykırı olarak yapılan yapılara ilişkin olarak, idareler tarafından ilgililere 3194 sayılı İmar Kanununun 32. ve 42. maddelerinde düzenlenen yaptırımların uygulanabilmesi için, idarece yapının durumunu gösteren, aykırılıkların somut ve ayrıntılı olarak belirtildiği, Kanunda öngürülen usule uygun olarak düzenlenmiş bir yapı tatil tutanağının bulunması yani, imar mevzuatına aykırı yapılara, idarece uygulanacak yaptırım için ruhsatsız ya da ruhsat ve eki projeye aykırı imalatın açık bir şekilde saptanarak tutanağa bağlanması gerekmektedir. Yapı tatil tutanağının, yapının ne olduğunu, özelliklerini ve ölçülerini tereddüde yer vermeyecek açıklıkta, yapının durumunu ve niteliğini, ölçüsünü, yapının 3194 sayılı İmar Kanunu'nda düzenlenen yapı tanımı kapsamında olup olmadığını tespit etmeye elverişli olması gerekmektedir. Ruhsata ve projesine aykırılık nedeniyle para cezası verilebilmesi için ruhsata aykırı imalatın yapı tatil tutanağında ayrıntılı, nitelik ve ölçüleri belirli, açık, anlaşılır şekilde, hangi inşai faaliyetin ve imalatın ne gibi bir aykırılık oluşturduğunun tespit edilmesi gerekir. 3194 sayılı Kanunun 42. maddesinin 2. fıkrasının (a) bendi uyarınca, yapı inşaat alanı ve yapı sınıfı ve grubu temel kriterler olarak öngörüldüğünden ruhsatsız veya ruhsata aykırı olarak yapılan yapıların ölçüm yapılmak suretiyle metrekarelerinin somut bir şekilde tespit edilmek suretiyle aykırılıktan etkilenen alanın belirlenmesi ve bu şekilde belirlenen aykırılıktan etkilenen alana göre temel para cezasının hesaplanması gerekmektedir. Dolayısıyla; imar mevzuatına aykırılıkların alanının idarenin teknik elemanları tarafından, yerinde ölçüm yapılmak suretiyle belirlenmesi gerektiği açıktır. Uyuşmazlıkta; 24/02/2021 tarihli yapı tatil tutanağında, ruhsatsız olarak vinçli açık alan mermer işleme yeri yaklaşık 1700 m², granit taş (tek katlı) ofis 50 m², ... tek katlı oto satış ofisi 55 m², açık otomobil satış ve sergileme alanı yaklaşık 1300 m², 3 adet kümes 4 m²; ofis ve otomobil bakım, ekspertiz yeri 324 m², ofis ve otomobil bakım, ekspertiz yeri 450 m² yapıldığının ve yapıların ölçülerinin , İzmir Büyükşehir Belediyesi 2 boyutlu kent rehberi ve google earth görüntüleri üzerinden hesaplandığının, ofis ve otomobil bakım, ekspertiz yeri 324 m²'ye ilişkin kısımda yerinde ölçüm yapıldığı hususunun belirtildiği anlaşılmaktadır. 24/02/2021 tarihli yapı tatil tutanağında, yapıların ölçülerinin İzmir Büyükşehir Belediyesi 2 boyutlu kent rehberi ve google earth görüntüleri üzerinden hesaplandığının belirtildiği, tutanağın sadece ofis ve otomobil bakım, ekspertiz yeri 324 m²'ye ilişkin kısımda yerinde ölçüm yapıldığı hususuna yer verildiği, bazı alan büyüklüklerinin "yaklaşık" ibaresi ile belirtildiği hususları dikkate alındığında, ruhsatsız aykırılıkların ölçülerinin İzmir Büyükşehir Belediyesi 2 boyutlu kent rehberi ve google earth görüntüleri üzerinden hesaplandığı, aykırılıkların tamamının alanına ilişkin yerinde ölçüm yapılmadığı, söz konusu tutanağın 3194 sayılı Kanunun 32. maddesi hükmünde belirtilen yapı tatil tutanağının ihtiva etmesi gereken unsurları taşımadığı sonucuna varılmıştır. Uyuşmazlıkta; davacı tarafından dava dilekçesinde; taşınmazın 01/09/2014 tarihinde kira sözleşmesi ile kiralandığı, yapıların neredeyse tamamının kiralama öncesinde mevcut olduğu, yapıların taşınmaz kiralanmadan önce yapıldığı ileri sürüldüğünden, öncelikle yapıların davacı tarafından yapılıp yapılmadığının değerlendirilmesi gerekmektedir. Yargılamada; davacı ile taşınmazı kiralayandan kira sözleşmelerinin istenilmesi ve ayrıca kiralayana kira sözleşmesinin imzalandığı tarihte uyuşmazlığa konu yapıların bulunup bulunmadığı hususunun sorulması suretiyle, yapıların davacı tarafından yapılıp yapılmadığının açıklığa kavuşturulması gerekmektedir. Bu durumda; davacı tarafından suç ve cezaların şahsiliği ilkesi gereğince kendisine para cezası verilemeyeceği ileri sürüldüğünden, öncelikle yapıların davacı tarafından yapılıp yapılmadığının açıklığa kavuşturulması suretiyle işin esası hakkında karar verilmesi gerekirken, bu husus açıklığa kavuşturulmaksızın verilen temyize konu idari dava dairesi kararında isabet görülmemiştir. Öte yandan; uyuşmazlığa konu yapıların davacı tarafından yapıldığı sonucuna ulaşılması halinde ise, temel para cezasının hesaplanmasında, yapı inşaat alanı, yapı sınıfı ve grubu temel kriterler olarak öngörüldüğünden, aykırılık alanının yerinde ölçümü yapılmadan aykırılık alanı somut ve ölçüleri belirli şekilde tespit yapılmadan düzenlenen yapı tatil tutanağına dayanılarak para cezası verilemeyeceğinden, usulüne uygun düzenlenmeyen yapı tatil tutanağı esas alınarak para cezası verilmesine dair dava konusu işlemde hukuka uyarlık görülmemektedir.KARAR SONUCU: Açıklanan nedenlerle;1. Tarafların temyiz istemlerinin kabulüne,2. Yukarıda özetlenen gerekçeyle davanın reddi yolundaki Mahkeme kararına yönelik olarak yapılan istinaf başvurusunun kısmen kabulü ile idare mahkemesi kararının kısmen kaldırılmasına, dava konusu para cezasının (ç) bendi uyarınca ilave edilen ...-TL'lik kısmının iptaline, diğer kısmı yönünden ise istinaf başvurusunun reddine dair temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA,3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın anılan Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 16/12/2025 tarihinde, kesin olarak, oybirliğiyle karar verildi.