Araç satışına istinaden verilen çeklerin iptali ve borçlu olunmadığının tespiti talepli ticari menfi tespit davasının, zorunlu arabuluculuk şartı yerine getirilmediği için usulden reddi kararı.
Özet: Davacının, araç satım sözleşmesinin ifa edilmemesi nedeniyle davalıya teslim ettiği 1.100.000 TL değerindeki iki adet çekten dolayı borçlu olmadığının tespiti ve çeklerin ibrazının engellenmesi talebiyle açtığı dava, mahkemece esasen ticari menfi tespit davası olarak değerlendirilmiş; ancak 6102 sayılı Türk Ticaret Kanununun 5/a maddesi gereği bu tür ticari uyuşmazlıklarda zorunlu arabuluculuk dava şartı bulunmasına ve davacının bu şartı yerine getirmediğinin anlaşılmasına dayanarak, dava şartı eksikliği nedeniyle davanın usulden reddine karar verilmiştir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
T.C.
BURSA
1. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
GEREKÇELİ KARAR
ESAS NO : 2026/
KARAR NO : 2026/
HAKİM :
KATİP :
DAVACI :
VEKİLİ : Av.
DAVALI :
DAVA : Kıymetli Evrak İptali (Çek İptali)
DAVA TARİHİ : 29/06/2026
KARAR TARİHİ : 29/06/2026
GEREKÇELİ KARARIN
YAZILDIĞI TARİH : 20/07/2026
Mahkememizde görülmekte olan Kıymetli Evrak İptali (Çek İptali) davasının yapılan açık yargılaması sonunda,
GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:
Davacı vekili dava dilekçesinde ; Müvekkil tarafından davalıya araç alımı karşılığında teslim edilen, muhatabı ... Bankası ... Şubesi olan, 27.6.2026 keşide tarihli, ... seri numaralı ve 550.000 TL bedelli çek ve ... Şubesi, 25.07.2026 keşide tarihli, ... seri numaralı ve 550.000 TL bedelli çekler nedeniyle davalıya borçlu olmadıklarının ve çekin ibrazı halinde ödenmesinin engellenmesi ve icra takibine konu edilmemesi için bankaya yönelik ihtiyati tedbir kararı verilmesini talep ve dava etmişlerdir.
Delillerin değerlendirilmesi ve gerekçe:
Davacı vekili; müvekkili ile davalı şirket arasında iki adet dorseli yarı römorkun satışı hususunda anlaşma yapıldığını, satış bedelinin bir kısmının ödendiğini, ayrıca davalıya muhatabı ... Bankası ... Şubesi olan 27/06/2026 keşide tarihli ... seri numaralı 550.000,00 TL bedelli çek ile 25/07/2026 keşide tarihli ... seri numaralı 550.000,00 TL bedelli çeklerin teslim edildiğini, buna rağmen davalı tarafından araçların teslim edilmediğini, bu nedenle anılan çeklerden dolayı davalıya borçlu bulunmadıklarının tespitine, çeklerin bankaya ibrazının önlenmesi amacıyla ihtiyati tedbir kararı verilmesine ve çeklerin iptaline karar verilmesini talep etmiştir. Davacı taraf ayrıca, uyuşmazlığın zorunlu arabuluculuk kapsamında bulunmadığını ileri sürerek bu hususta ... Bölge Adliye Mahkemesi kararına dayanmıştır.Uyuşmazlık, davacının davalıya teslim ettiği çekler nedeniyle borçlu bulunup bulunmadığının tespiti istemine ilişkin açılan davada, dava açılmadan önce zorunlu arabuluculuğa başvurulmasının dava şartı olup olmadığı ve bu dava şartının yerine getirilip getirilmediği noktasında toplanmaktadır.Dava dilekçesi, dava dilekçesi ekleri ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilmiştir.
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 5/A maddesinin birinci fıkrasında, bu Kanunun 4 üncü maddesinde ve diğer kanunlarda belirtilen ticari davalardan, konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak, tazminat, itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davalarında dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olmasının dava şartı olduğu açıkça düzenlenmiştir.6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu'nun 18/A maddesinin ikinci fıkrasında ise dava şartı olan arabuluculuğa başvurulmaksızın dava açıldığının anlaşılması hâlinde, herhangi bir işlem yapılmaksızın davanın dava şartı yokluğu nedeniyle usulden reddine karar verileceği hüküm altına alınmıştır.Somut olayda davacı, dava dilekçesinde açıkça davalıya teslim ettiği iki adet çek nedeniyle borçlu olmadığının tespitini talep etmiş olup, dava dilekçesindeki talep sonucu ve vakıalar birlikte değerlendirildiğinde davanın hukuki niteliğinin ticari menfi tespit davası olduğu anlaşılmaktadır. Davacı her ne kadar dilekçesinde "çek iptali" ibaresine de yer vermiş ise de, dava konusu çeklerin zayi olması veya kıymetli evrakın iptaline ilişkin Türk Ticaret Kanunu hükümlerine dayalı bağımsız bir çek iptal davası açılmadığı; davanın esasını araç satım sözleşmesinin ifa edilmemesi nedeniyle çek bedellerinden borçlu olunmadığının tespiti isteminin oluşturduğu görülmektedir. Bu nedenle uyuşmazlığın baskın hukuki niteliği menfi tespit davasıdır.
Davacı taraf, zorunlu arabuluculuk dava şartının bulunmadığını ileri sürerek ... Bölge Adliye Mahkemesinin bir kararına dayanmış ise de, mahkemeler bakımından emsal niteliğinde bulunan güncel ... uygulamasında; konusu bir miktar para olan ticari menfi tespit ve istirdat davalarında dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmasının dava şartı olduğu, bu dava şartının dava açıldığı tarihte mevcut bulunmasının zorunlu olduğu, sonradan yerine getirilmesinin dava şartı eksikliğini ortadan kaldırmayacağı kabul edilmektedir.Bu doğrultuda sunulan önceki ... kararında benimsenen yaklaşımın daha sonra değiştiği; özellikle ... 11. Hukuk Dairesinin 25.12.2024 tarih, 2024/ Esas, 2024/ Karar sayılı ilamında, ticari menfi tespit ve istirdat davalarında zorunlu arabuluculuk dava şartının bulunduğu açıkça kabul edilerek, arabuluculuğa başvurulmaksızın açılan davanın usulden reddine ilişkin kararın onandığı anlaşılmaktadır.Dosya kapsamından, davacı tarafından dava açılmadan önce 6102 sayılı Kanun'un 5/A maddesi kapsamında zorunlu arabuluculuğa başvurulduğunu ve son tutanağın düzenlendiğini gösterir herhangi bir belge sunulmadığı anlaşılmıştır.6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 114 üncü maddesinde dava şartları düzenlenmiş, 115 inci maddesinde ise dava şartı noksanlığının tespiti hâlinde davanın usulden reddine karar verileceği hüküm altına alınmıştır. Zorunlu arabuluculuğa başvurulmuş olması dava açıldığı tarihte mevcut bulunması gereken dava şartlarından olup, bu eksiklik sonradan giderilebilecek nitelikte değildir.Bu itibarla, eldeki davanın zorunlu arabuluculuk dava şartına tabi olduğu, davacı tarafından dava açılmadan önce arabuluculuk yoluna başvurulmadığı anlaşıldığından, işin esasına girilmesine hukuken olanak bulunmamaktadır.Açıklanan nedenlerle, eldeki davada 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 5/A maddesi ile 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu'nun 18/A maddesinde düzenlenen zorunlu arabuluculuk dava şartının yerine getirilmediği anlaşılmakla, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 114 ve 115 inci maddeleri uyarınca davanın dava şartı yokluğu nedeniyle usulden reddine karar verilmesi gerekmiştir.
HÜKÜM: Yukarıda açıklanan nedenlerle ;
1-Davanın REDDİNE,
2-Harçlar Yasası gereğince alınması gerekli 732,00 TL başlangıçta alındığından başkaca harç alınmasına yer olmadığına,
3-Davacı tarafça yapılan yargılama giderlerinin davacı üzerinde bırakılmasına,
4-Kesinleşme süreci tamamlana kadar masraf avanslarının kullanılabileceği nazara alınarak kararın kesinleşmesinden sonra yazı işlerince yapılacak hesaba göre artan avansların yatıran tarafa iadesine,
Dair, davacı vekilinin yüzüne karşı, gerekçeli kararın tebliğinden itibaren HMKnın 341. Ve 345. Maddeleri gereğince 2 haftalık yasal süre içinde ... Bölge Adliye Mahkemesine ... açık olmak üzere verilen karar açıkça okunup, usulen anlatıldı 29/06/2026
Katip ...
e-imza
Hakim ...
e-imza