Hamiline Yazılı Çekin Rıza Dışı Elden Çıkması İddiasıyla Ticari İstirdat Davasında Yetkili Hamil ve Kötü Niyetli İktisap İspat Yükü Konulu İstinaf Kararı.
Özet: Bu hukuki metin, rıza dışı elden çıktığı iddia edilen hamiline yazılı bir çekin istirdadı talebine ilişkin ilk derece mahkemesi kararının istinaf incelemesini konu almakta olup, ilk derece mahkemesinin, istirdat davasında davacının hem çekin yetkili hamili olduğunu hem de çeki elinde bulunduran yeni hamilin çeki kötü niyetle veya ağır kusurla iktisap ettiğini ispat etmesi gerektiği ve ispat yükünün davacıda olduğu yönündeki hukuki değerlendirmelerini içermektedir.
T.C. ... BAM .... HUKUK DAİRESİ
T.C....BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ .... HUKUK DAİRESİDOSYA NO : KARAR NO : T Ü R K M İ L L E T İ A D I N Aİ S T İ N A F K A R A R IBAŞKAN : ... (...)ÜYE : ... (...)ÜYE : ... (...)KATİP : ... (...)İNCELENEN KARARINMAHKEMESİ : ... .... ASLİYE TİCARET MAHKEMESİTARİHİ : NUMARASI : DAVACI : ... - ... - ... VEKİLİ : Av. ... - DAVALILAR :1 -..... DAVANIN KONUSU : İstirdat (Ticari Satımdan Kaynaklanan)KARAR TARİHİ : KARAR YAZIM TARİHİ : ... .... Asliye Ticaret Mahkemesi'nin ... Karar sayılı kararının istinaf incelemesi neticesinde;TALEP :Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; müvekkilinin meşru ve yetkili hamili olduğu ... Bankası A.Ş.'ye ait ... şube kodlu, ... hesap nolu, ... tarihli, ... çek seri nolu, ...,00 TL bedelli, keşidecisi ... olan çekin müvekkilinin bilgisi iradesi dışında ve rızası hilafına elinden çıktığını, bunu farkeden müvekkilinin ... .... Asliye Ticaret Mahkemesi ... Esas sayılı dosyası ... çek iptali davası açtığını, Nurcan Kılıç'ın ... .... ATM'nin ... Esas sayılı dosyasına müdahale talebinde bulunduğunu, mahkemenin verdiği süre üzerine bu davanın açıldığını, dava konusu çekin müvekkili ...'e aralarında bulunan borç alacak ilişkisine istinaden...İnşaat San. ve Tic. A.Ş. firması tarafından verildiğini, ayrıca müvekkilinin dava konusu çekin keşidecesi olan ... ile de ticari münasebeti bulunduğunu, çekte cirosu bulunan davalı ...'ın dava dışı ciranta ve çekin uhdesinde olduğunu beyan eden diğer davalı ... ile herhangi bir ticari ilişkisi olmadığını, davalı ...'ın yakın zamana kadar davacı müvekkilinin arkadaşı olduğunu ve işbu suretle müvekkiline ait işyerine gidip geldiğini, belirterek ; dava konusu ... Bankası A.Ş.'ye ait ... tarihli ... çek seri nolu, ...,00 TL bedelli çeke ilişkin ihtiyati tedbir mahiyetinde ödeme yasağı konulmasına, dava konusu çekin davalı ...'tan istirdatına ve çekin müvekkiline teslimine, iş bu talebin kabulü mümkün olmadığı takdirde dava konusu çekin avans faizi ile birlikte davalılardan tahsili ile müvekkiline ödenmesine, karar verilmesini talep ve dava etmiştir.Davalı ... vekili cevap dilekçesinde özetle; arabuluculuğa başvurulmadan açılan davanın usulden reddini talep ettiğini, müvekkilinin iyi niyetli .... kişi olup, davacının çeki kaybetmesinin sorumlusu olmadığını, davacı tarafın haksız tahsilat peşinde olduğunu, çek bono ve poliçe kıymetli evraklı olup, sebepten mücerret olduğunu, tanık dinletilmesine muvafakatleri olmadığını, belirterek davanın reddine, müvekkili lehine %20'den aşağı olmamak üzere kötüniyet tazminatına hükmedilmesine karar verilmesini talep etmiştir.Davalı ... cevap dilekçesinde özetle; çekler ile ilgili ortaya atılan rıza dışı elden çıkma hususunun gerçeği yansıtmadığını, davacı ... ile askerden bu yana yaklaşık 10 yıldır süregelen bir dostluğu olduğunu, danışmanlık üzerine de iş arkadaşlığı bulunduğunu bu ilişkiye istinaden daha önce de kendisine defalarca cirosuz olarak çekler verildiğini ve bu çekler ile işlemler yapıldığını, ...'in sahibi olduğu şirketin muhasebe bölümünde çalışan ... ile yapmış olduğu görüşmeler de şirket tarafında zaman zaman ödeme yapıldığını ortada olduğunu, dava konusu çekin cirosuz olarak kendisine verildiğini ve çeki kabul ederek işleme koyduğunu, nitekim davacının sahibi olduğu firmanın muhasebe müdürü ...'ın çek görüntülerini ... tarihinde istemesi üzerine de çek görüntülerini ona Whatsapp üzerinden gönderildiğini, bu husus da davacı tarafın çeklerin kendisinde olduğundan haberdar olduğunu, belirterek davanın reddine, karar verilmesini talep etmiştir.İLK DERECE MAHKEMESİ KARARININ ÖZETİ:Mahkemece yapılan yargılama sonucunda; Dava konusu çekin hamiline düzenlendiğini, çekin arka yüzünde sırayla davalı ..., dava dışı ... Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi ile davalı ...'ın cirosunun bulunduğu ,TTK'nın 647/1 madde hükmüne göre hamiline yazılı çekin devri için senedin tesliminin yeterli olduğu, bu tür çeklerde kural olarak tek müracaat borçlusunun düzenleyen olduğu, hamiline yazılı bir çek ciro ile devredilmişse, yapılan bu cironun çekin niteliğini değiştirerek onu emre yazılı hale getirmeyeceği, hamiline yazılı çekte yer alan böyle bir cironun kural olarak sadece teminat fonksiyonu olduğu, teşhis fonksiyonunun olmadığı, dolayısıyla hamiline yazılı bir çekte yetkili hamilin teşhisi için düzgün ciro zinciri zorunluğunun şart olmadığı, her ne kadar davalı ... cevap dilekçesinde davaya konu çekin davacı tarafından kendisine verildiğini beyan ederek davacının davaya konu çekte daha önce yetkili hamil bulunduğunu doğrulasa da 6102 sayılı TTK'nın 792. maddesindeki düzenleme uyarınca rıza hilafına elden çıktığı ileri sürülen çekin istirdatına karar verilebilmesi için davacının dava konusu yaptığı çekin yetkili hamili olduğunu kanıtlaması yanında, çeki elinde bulunduran yeni hamilin çeki kötü niyetle iktisap ettiğini ya da iktisapta ağır kusuru bulunduğunu ispat etmesi gerektiği, davada ispat yükünün çekin istirdatına karar verilmesini talep eden davacıya ait olup aksinin kabulünün kiymetli evrakın mücerretlik ilkesini ortadan kaldıracağı, davacının çekin rızası dışında elinden çıktığını ancak yazılı delille ispatlanabileceği, davalının tanık dinletmeye açık muvafakati de bulunmadığı, ayrıca davacı vekilinin verilen kesin süreye rağmen yemin deliline dayanmadığı, bu suretle, davacının çekin rıza dışı elinden çıktığını ispatlayamadığı gibi davalının çeki kötü niyetli iktisap ettiğini veya ağır kusurlu olduğunu da ispatlayamadığı gerekçesi ile davacının davasının reddine, "Ödeme yasağına ilişkin kararın hüküm kesinleşinceye kadar devamına," karar verilmiştir.Karara karşı davacı vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulmuştur.İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ:Davacı vekili istinaf dilekçesinde özetle; Müvekkilinin meşru ve yetkili hamili olduğu dava konusu çekin, müvekkilinin bilgisi, iradesi dışında ve rızası hilafına elinden çıktığını, çekin iptali için açılan davada çekin ortaya çıktığını, dava konusu çekin müvekkiline verildiğinde çekin arka yüzünün tamamen boş olup, çekte herhangi bir ciro bulunmadığını, davalılardan ...'ın çeki müvekkilinden aldığını ikrar ettiğini, dava konusu çekte müvekkilinin cirosunun da bulunmadığını, davalı ...’ın aleyhe olan tüm beyanlarına itiraz ettiklerini, Davalı ...'ın mezkur çekin yetkili hamili olmadığını, çekte müteselsil ve birbirine bağlı muntazam bir ciro silsilesi bulunmadığını, ciro silsilesinde kopukluk bulunduğunu, müvekkilinin çekte cirosu olmadığını, çekin rıza ve irade dışında davacının elinden çıktığı hususunda ispat yükünün davacıda olmadığını, Tam tersine davalıların çeki edinme nedenini kanıtlama yükümlülüğü bulunduğunu, TTK 790 ve 792. maddeleri uyarınca; çeki elinden çıkan hamilin, çek eline geçmiş bulunan yeni hamilin çeki kötüniyetle iktisap etmiş olduğunu veya iktisapta ağır kusuru bulunduğunu ispat zorunluluğu ancak hamilin hakkını 790. maddeye göre ispat etmesi koşulunda söz konusu olacağı, oysa davalı ... ttk 790. madde kapsamında yetkili hamil sayılamayacağı, çünkü, davalı ... ın dava konusu çeki muntazam bir ciro silsilesine dayalı olarak iktisap etmediğini, davacının ...’a hiçbir borcu bulunmadığını, Davalı ...’ın beyanlarını da kabul etmediklerini, belirterek yerel mahkeme kararının kaldırılmasına ve davanın kabulüne karar verilemesini talep etmiştir.DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ:Dava, çek istirdadı yahut çek bedelinin ödenmesi istemine ilişkindir.İlk derece mahkemesince, davanın reddine karar verilmiş olup, karara karşı davacı vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulmuştur.İnceleme, 6100 sayılı HMK'nın 355. madde hükmü uyarınca istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak ve kamu düzenine aykırı hususların olup olmadığı gözetilerek yapılmıştır.Somut olayda, Davaya konu ... Bankası A.Ş.'ye ait ... hesap nolu, ... tarihli, ... çek seri nolu, ...,00 TL bedelli çekin keşidecesinin dava dışı Tayar Beyazpolat olduğu, çekin hamiline düzenlendiği, çekin arka yüzünde sırayla davalı ..., dava dışı ... Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi ile davalı ...'ın cirosunun bulunduğu görülmektedir.Davalı ...'ın ilk ciranta, davalı ...'ın ise ciro silsilesi ile çeki elinde bulunduran hamil konumunda olup, çek üzerinde ... ....Asliye Ticaret Mahkemesinin ... tarihli şerh bulunduğu, çekin ... tarihinde icra takibine konu edildiği ... .... İcra Dairesinin ... sayılı dosyasında alacaklı Nurcan Kılıç tarafından borçlular ... ve ... hakkında icra takibi yapıldığı davacının rızası hilafına elden çıktığını belirttiği çekten dolayı çekin istirdatına karar verilmesi istemli eldeki davayı açtığı, anlaşılmıştır.6102 sayılı TTK’nın 792. maddesinde "Çek, herhangi bir suretle hamilin elinden çıkmış bulunursa, ister hamile yazılı, ister ciro yoluyla devredilebilen bir çek söz konusu olup da hamil hakkını 790'ıncı maddeye göre ispat etsin, çek eline geçmiş bulunan yeni hamil ancak çeki kötüniyetle iktisap etmiş olduğu veya iktisapta ağır bir kusuru bulunduğu takdirde o çeki geri vermekle yükümlüdür.'' hükmü düzenlenmiştir. Zayi olan çekin istirdadı talebiyle açılan işbu davada ispat yükü davacıda olup, davacının senedin rızası hilafına elinden çıktığını ve senedi elinde bulunduran şahsın kötüniyetli veya iktisabında ağır kusurlu olduğunu ispat etmesi gerekir. Bu itibarla, anılan yasal düzenleme karşısında ispat yükü üzerinde bulunan davacının, senedin rızası hilafına elinden çıktığını ve senedi elinde bulunduran şahsın kötüniyetli veya iktisabında ağır kusurlu olduğunu ispat etmesi gerekir.Davacı, çekte, keşideci, lehdar ya da ciranta sıfatıyla yer almamaktadır. Davalı ... çekin kendisine davacı tarafından alacaklarına karşılık verildiğini ileri sürmekte olup, TTK'nın 647/1 madde hükmüne göre hamiline yazılı çekin devri için tesliminin yeterli olduğu, hamiline olarak düzenlenen çekte davacının hamil olduğu kabul edilse dahi çekin rızası hilafına elinden çıktığını ispatlaması gerekmektedir. Davacı delil listesinde yemin deliline dayanmış ise de mahkemece yemin delilinin hatırlatılmasına rağmen davacının yemin teklif etmeyeceklerini bildirdiği bu suretle Davacının çekin rızası hilafına elinden çıktığını usulüne uygun delillerle kanıtlayamadığı anlaşılmıştır.Bu haliyle, dava konusu çekin istirdadına karar verilmesi için davalın çekin rıza dışı elden çıktığını bilmesi veya bilebilecek durumda olmasının gerekmesi, dosya kapsamı deliller itibariyle ciro silsilesinde kopukluk bulunmayan çekin yetkili hamili olan davalı ...'ın kötü niyetli olduğunun veya iktisapta ağır kusurunun bulunduğunun ispat külfeti üzerinde bulunan davacı tarafından ispat edilememesi, mevcut delillerin ispata yeterli olmaması karşısında mahkemece davanın reddine dair verilen kararın usul ve yasaya uygun olduğu aksi yöndeki davacı istinaf sebeplerinin yerinde olmadığı değerlendirilmiştir.Dosya kapsamına, kararın dayandığı delillerle, yasaya uygun gerektirici nedenlere, ileri sürülen istinaf sebepleri dikkate alındığında; mahkeme kararında usul ve esas yönünden yasaya aykırılık bulunmamasına, HMK'nın 355. maddesi uyarınca; kamu düzenine ilişkin konularda da kararın esasına etkili bir aykırılık bulunmaması nazara alınarak; davacı vekilinin istinaf başvurusunun açıklanan nedenlerle HMK 353/1-b-1 maddesi gereğince esastan reddine karar verilerek, aşağıdaki hüküm kurulmuştur. HÜKÜM: Yukarıda açıklanan gerekçe ile; 1-Davacı vekilinin vekilinin istinaf isteminin 6100 sayılı HMK 353/1-b-1 maddesi gereğince ESASTAN REDDİNE,...-Alınması gerekli 427,60 TL istinaf karar harcından peşin alınan 59,30 TL'nin mahsubu ile bakiye 368,30 TL harcın davacıdan alınarak hazineye gelir kaydına,...-Davacı tarafından istinaf yargılama gideri yapılmadığından, bu hususta karar verilmesine yer olmadığına,4-Kararın tebliği ve harç işlemlerinin ilk derece mahkemesi tarafından yerine getirilmesine, Dair dosya üzerinden yapılan inceleme sonucu oy birliği ile kesin olarak karar verildi. ...Başkan...¸e-imzalıdır Üye...¸e-imzalıdır Üye...¸e-imzalıdır ...Katip... ¸e-imzalıdır