Sakarya Bölge Adliye Mahkemesi, alkollü sürücünün sebep olduğu kazada sigorta şirketinin ödediği tazminatın rücusu için açılan itirazın iptali davasında, kiralanan araç işletenliği sorumluluğunu değerlendiren istinaf kararını verdi.
Özet: Davacı sigorta şirketinin, alkollü sürücü idaresindeki sigortalı aracın karıştığı trafik kazası sonucu üçüncü kişilere ödenen tazminatın, poliçe genel şartlarının ihlali gerekçesiyle sigortalı araç işleteninden rücuen tahsili amacıyla başlattığı icra takibine yapılan itirazın iptali talebiyle açılan davada, davalı şirket aracın kaza anında uzun süreli kiralama sözleşmesi nedeniyle işleten sıfatına sahip olmadığını, dolayısıyla zarardan sorumlu tutulamayacağını, ayrıca yetkisizlik ve zamanaşımı iddialarını savunmaktadır.
T.C. SAKARYA BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ 7. HUKUK DAİRESİ Esas-Karar No: 2025/160 - 2026/1136
T.C.SAKARYABÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ 7. HUKUK DAİRESİDOSYA NO : 2025/160 KARAR NO : 2026/1136T Ü R K M İ L L E T İ A D I N Aİ S T İ N A F K A R A R IBAŞKAN :... (...)ÜYE :... (...)ÜYE :... (...)KATİP :... (...)İNCELENEN KARARINMAHKEMESİ :KOCAELİ 1. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİTARİHİ :24/10/2024NUMARASI :2024/238 Esas - 2024/572 KararDAVACI :...VEKİLİ :Av. ...DAVALI :...VEKİLİ :Av. ...DAVA :İtirazın İptaliDAVA TARİHİ :15/05/2024KARAR TARİHİ :12/06/2026KR. YAZIM TARİHİ :06/07/2026 İstinaf incelemesi için dairemize gönderilen dosyanın ilk incelemesi tamamlanmış olmakla HMK'nın 353. ve 356. maddeleri gereğince; dosya içeriğine ve kararın niteliğine göre sonuca etkili olmadığından duruşma yapılmasına gerek görülmeden dosya üzerinden yapılan inceleme sonucunda;GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:TARAFLARIN İDDİA VE SAVUNMALARININ ÖZETİ:Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; davacı şirkette trafik sigortası bulunan 34 ... 2568 plaka sayılı aracın, alkollü sürücü ...'ın sevk ve idaresindeyken trafik kazası meydana geldiğini, kaza nedeniyle zarar gören dava dışı 3. kişilere davacı sigorta şirketi tarafından yapılan tazminat ödemelerinin rücusuna ilişkin ZMMS Poliçesi Genel Şartlarının ihlal edildiğini, işleten ve sürücü aleyhine, Kocaeli İcra Dairesinin 2023/128406 Esas sayılı dosyası ile ilamsız icra takibi başlatıldığını, takibe yapılan itirazın iptali amacıyla dava açma zorunluluğu doğduğunu, 34 ... 2568 plakalı vasıta Türkiye Sigorta A.Ş. nezdinde 540567952/0 sayılı Karayolları Motorlu Araçlar Zorunlu Mali Sorumluluk Sigorta Poliçesi ile davalı Enza Otomotiv Nakliye Ticaret ve Turizm Limited Şirketi adına sigortalı olduğunu, söz konusu sigortalı aracın 06/05/2023 tarihinde alkollü sürücü sevk ve idaresinde iken maddi hasarlı trafik kazası meydana geldiğini, dava konusu olayın 06/05/2023 tarihinde saati 01:35 civarında alkollü sürücü sevk ve idaresindeki 34 ... 2568 plakalı sigortalı aracı ile, Seka Tünel üzeri yan yoldan İstanbul istikametine seyrederken Orduevi ışıklara geldiği esnada aracının ön kısımları ile fabrika caddesinden Seka tünel üzeri İstanbul istikametine Orduevi ışıklardan dönüş alan sürücü ...'nun sevk ve idaresindeki 41 P ... plakalı aracın arka kısımlarına çarpması sonucu maddi hasarlı trafik kazası meydana geldiğini, kaza sonrası tutulan kaza tespit tutanağı düzenlendiğini, söz konusu kazanın meydana gelmesinde alkollü araç sürücüsünün kural ihlali yaptığını, asli ve tam kusurluğu olduğunun sabit hale geldiğini, bahsi geçen trafik kazasında zarar gören dava dışı 3. kişinin davacı sigorta şirketin başvurması üzerine hasar gören 41 P ... plakalı araç için hasar tespit çalışmalarına başlandığını, ekspertiz çalışmaları yapıldığını, hasar miktarı ile hasarın neden ve niteliğine ilişkin bilgi ve bulguları gösterir ekspertiz raporu doğrultusunda davacı sigorta şirketi tarafından 16/06/2023 tarihinde 57.000,00-TL hasar tazminatı ve 01/08/2023 tarihinde 5.694,00-TL değer kaybı bedeli ödendiğini, davacı tarafından ödenen tazminat bedeli yönünden araç işleteni alkol sebebiyle poliçe genel şartlarını ihlal ettiğinden rücu etme zorunluluğunun hasıl olduğunu, Kocaeli İcra Dairesinin 2023/128406 Esas sayılı dosyasına yapılan itirazın iptaline, takibin devamına, davalı aleyhine %20'den az olmamak kaydıyla icra inkar tazminatına hükmedilmesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; davacı şirketin trafik sigortalısı bulunan 34 ... 2568 plaka sayılı aracın alkollü sürücü ...'ın sevk ve idaresindeyken trafik kazası meydana geldiğini, kaza nedeniyle zarar gören dava dışı 3. kişilere sigorta şirketi tarafından yapılan tazminatın ödemelerinin rücusuna ilişkin ZMMS Poliçesi Genel Şartları ihlal edildiği iddiası ile işleten ve sürücü aleyhine, Kocaeli İcra Dairesinin 2023/128406 Esas sayılı dosyası ile ilamsı icra takibi başlatıldığını ve takibe yapılan itirazın iptali amacıyla davayı açtığını, davacı şirketin taleplerinin zamanaşımına uğradığını, davacı ve davalı şirketin yerleşim yerinin İstanbul olduğunu, dosyanın yetkilisinin İstanbul Mahkemelerine gönderilmesini talep ettiklerini, davalının araç kiralama işinde faaliyet gösteren bir limited şirketi olduğunu, kazaya karışan 34 ... 2568 plakalı aracın söz konusu kiralama şirketi üzerinden kiralanan bir araç olduğunu, dava konusu kazaya karışan aracın 10/08/2022 tarihinde Atacell Network ve Güvenlik Sistemleri Ünvanlı ... şahıs şirketine uzun dönem kiralandığını, bu sebeple davalının aracın kiralandığı tarihten itibaren işleten sıfatına sahip olmadığından meydana gelen zarardan dolayı sorumlu tutulamayacağını, somut olayda araç sahibi davalı ile ... arasında uzun süreli araç kira sözleşmesi imzalandığını, kira sözleşmesinde aracın teslim tarihinden itibaren Karayolları Trafik Kanununa göre işleteninin kiracı olduğunun da hüküm altına alındığını, davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI ÖZETİ:İlk derece mahkemesince; "... 1-Davanın KISMEN KABULÜ KISMEN REDDİ İLE;a-Davalının Kocaeli İcra Dairesinin 2023/128406 Esas sayılı takip dosyasına yapmış olduğu itirazının kısmen iptaline, takibin 60.000,00-TL asıl alacak ve 2.125,97-TL takip öncesi işlemiş faiz olmak üzere toplam 62.125,97-TL üzerinden devamına,b-Asıl alacağa takip tarihi olan 09.11.2023 tarihinden itibaren yasal faiz uygulanmasına,c-Takibe ve davaya konu alacağın haksız fiilden kaynaklanması ve yargılamayı gerektirir nitelikte olması gözönüne alınarak icra-inkar tazminatı isteminin reddine ..." şeklinde hüküm kurulmuştur.İlk derece mahkemesince verilen karara karşı davalı vekili tarafından istinaf yoluna başvurulmuştur. İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ:Davalı vekili istinaf dilekçesinde özetle; ilk derece mahkemesi tarafından KTK'nın 3. maddesinin tamamen göz ardı edildiğini ve KTK'nın 95. maddesinin yanlış değerlendirildiğini, davaya konu 34 ... 2568 plakalı aracın uzun süreli kiralanması nedeniyle davalının işleten sıfatına haiz olmadığının ilk derece mahkemesinin de kabulünde olduğunu, uzun süreli araç kiralamalarında kiracının sorumluluğuna ilişkin birçok Yargıtay kararının mevcut olduğunu belirterek; istinaf taleplerinin kabulüne, yerel mahkeme kararının kaldırılmasına karar verilmesi talebiyle istinaf yoluna başvurmuştur. Davacı vekili cevap dilekçesinde özetle; Karayolları Motorlu Araçlar Zorunlu Mali Sorumluluk Sigorta Poliçesinin kazaya karışan aracı sigorta ettiren davalı taraf ile yapıldığını, KTK'nın 95. maddesi gereği, ödemede bulunan sigortacının, sigorta sözleşmesine ve bu sözleşmeye ilişkin kanun hükümlerine göre, tazminatın kaldırılmasını veya azaltılmasını sağlayabileceği oranda sigorta ettirene başvurabileceğini, yani huzurdaki davanın, davacı şirket tarafından sadece sigorta sözleşmesinin tarafı olan davalı aleyhine açılabileceğini, davacı şirketin, KTK'nın 95. maddesi gereği, sigorta sözleşmesinin tarafı olan sigortalısından ödediği tazminatı rücu hakkı bulunduğunu, huzurdaki davanın, davalı aleyhine yönetilmesinde herhangi bir hukuka aykırılık bulunmadığını, sonuç olarak, alkollü araç kullanılması sebebiyle poliçe genel şartları ihlal edildiğinden davacı şirketin, KTK'nın 95. maddesi gereği dava dışı zarar görene ödediği tazminatı kendi sigortalısına rücu etmek amacıyla icra takibi başlattığını, davacı şirketin, sigorta sözleşmesinin tarafı olan davalı borçluya huzurdaki davayı yöneltmesinde herhangi bir hukuka aykırılık bulunmadığını belirterek; davalının istinaf başvurusunun reddine karar verilmesini talep etmiştir.DELİLLER:Kocaeli 1. Asliye Ticaret Mahkemesinin 24/10/2024 tarih, 2024/238 Esas - 2024/572 Karar sayılı kararı ve tüm dosya kapsamı.DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE:Dava; zorunlu mali sorumluluk sigortacısı olan davacının üçüncü kişiye ödediği tazminatın, sigortalısından alkol nedeniyle rücuen tahsili için yapılan icra takibine itirazın iptali istemine ilişkindir.İlk derece mahkemesince davanın kısmen kabulüne karar verilmiş karara karşı davalı vekili tarafından istinaf yoluna başvurulmuştur.İnceleme; 6100 sayılı HMK'nın 355. madde hükmü uyarınca, istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak ve kamu düzenine aykırı hususların olup olmadığı gözetilerek yapılmıştır.Dosyanın incelenmesinde; davacı sigorta şirketine ZMMS poliçesi ile sigortalı işleteni davalı adına olan 34 ... 2568 plaka sayılı aracın, dava dışı ... sevk ve idaresinde iken 06/05/2023 tarihinde saati 01:35 civarında alkollü sürücü sevk ve idaresindeki 34 ... 2568 plakalı sigortalı aracı ile Seka Tünel üzeri yan yoldan İstanbul istikametine seyrederken Orduevi ışıklardan dönüş alan sürücü ... sevk ve idaresindeki 41 P ... plakalı aracın arka kısımlarına çarpması sonucu maddi hasarlı trafik kazasına sebebiyet verdiği, sigorta şirketince sigortalı aracın sürücüsünün 1.97 promil alkollü olması nedeni ile ödenilen bedelin iadesinin talep edildiği, sürücünün kaza anında alkollü olması ve %100 kusurlu olması nedeniyle rizikonun teminat dışı olduğu gerekçesi ile ödediği bedelin araç işleteninden rücuen tahsili için eldeki davanın açıldığı, davalı tarafça aracın Atacell Network ve Güvenlik Sistemleri Ünvanlı ... şahıs şirketine uzun dönem kiralandığını, bu sebeple davalı müvekkili aracın kiralandığı tarihten itibaren işleten sıfatına sahip olmadığından meydana gelen zarardan dolayı sorumlu tutulamayacağını belirterek davanın reddini talep ettiği, Mahkemece hükme esas alınan bilirkişi raporu, kaza tespit tutanağı ve evrak kapsamına göre kazanın salt sürücünün almış olduğu alkolün etkisiyle meydana geldiği, bu durumda KTK'nın 95/2 maddesinde ve ZMMS Poliçesinin Genel Şartlarının B.4.C maddesinde yer alan yazılı rücu hallerinin mevcut olduğu kanaatiyle davanın kısmen kabulüne karar verildiği, verilen bu karara karşı davalı vekili tarafından istinaf kanun yoluna başvurulduğu anlaşılmıştır. 6102 sayılı TTK'nın 1409. maddesinde;"(1)Sigortacı, sözleşmede öngörülen rizikonun gerçekleşmesinden doğan zarardan veya bedelden sorumludur.(2)Sözleşmede öngörülen rizikolardan herhangi birinin veya bazılarının sigorta teminatı dışında kaldığını ispat yükü sigortacıya aittir." hükmü düzenlenmiştir.Karayolları Trafik Yönetmeliğinin; "Uyuşturucu ve Keyif Verici Maddeler ile İçkilerin Etkisinde Araç Sürme Yasağı" başlıklı 97/1. maddesinde; alkollü içki almış olması nedeniyle; güvenli sürme yeteneğini kaybetmiş kişilerin karayolunda araç sürmelerinin yasak olduğu açıklandıktan sonra, bu konu ile ilgili olan "b-2" bendinde; alkollü içki almış olarak araç kullandığı tespit edilen diğer araç sürücülerinden kandaki alkol miktarı 0.50 promil üstünde olanların araç kullanamayacakları belirtilmiştir.2918 sayılı KTK'nın 95/2. maddesi uyarınca; sigorta sözleşmesinden veya sözleşmeye ilişkin kanun hükümlerinden doğan nedenlerle; sigortacının tazminat yükümlülüğünün azaltılması ve kaldırılmasına ilişkin haller sigortacı tarafından 3. kişilere karşı ileri sürülemeyeceğinden; sigortacı zarar görene ödeme yaptıktan sonra tazminatın kaldırılması ya da indirilmesini sağlayabileceği oranda kendi sigorta ettirenine rücu edebilecektir.ZMMS Poliçesi Genel Şartlarının B.4/d maddesi hükmü uyarınca da; tazminatı gerektiren olayın, işletenin veya eylemlerinden sorumlu olduğu kişilerin alkollü içki almış olmaları nedeniyle aracı güvenli sürme yeteneklerini kaybetmiş bulunmalarından ileri geliyorsa; sigortacı, 3. kişinin zararını karşıladıktan sonra akidi olan kendi sigortalısına rücu edebilir. Davacı sigortacının; aracın alkollü kullanılmış olması nedeniyle; bu aracın neden olduğu kaza sonucu 3. kişiye ödenen sigorta tazminatını talebe hakkı bulunmaktaysa da, bu talebi sigortalı araç sürücüsünün kusur oranına isabet eden miktarla sınırlı olup, ayrıca; münhasıran alkol etkisiyle kazanın meydana gelmiş olması gereklidir.Hasarın teminat dışı kalabilmesi için kazanın meydana geliş şekli itibariyle sürücünün salt (münhasıran) alkolün etkisi altında kaza yapmış olması gerekmektedir. Diğer bir anlatımla; sürücünün alkollü olması tek başına hasarın teminat dışı kalmasını gerektirmez.ZMMS Genel Şartlar B.4 maddesi uyarınca rizikonun teminat dışı olması ve sigortacının rücu hakkının doğması için Yerleşik Yargıtay İçtihatlarında belirtildiği üzere kazanın münhasıran alkolün etkisinde meydana gelmesi gerekir ("Yargıtayın yerleşik uygulamalarında; sürücünün aldığı alkolün oranının doğrudan doğruya sonuca etkisi bulunmadığından, mahkemece nöroloji uzmanı, trafik konusunda uzman bilirkişilerden oluşan bilirkişi kurulu aracılığıyla olayın salt alkolün etkisiyle gerçekleşip gerçekleşmediğinin, alkol dışında başka unsurların da olayın meydana gelmesinde rol oynayıp oynamadığının saptanması, sonuçta olayın tek başına alkolün etkisiyle meydana geldiğinin saptanması durumunda, oluşan hasar poliçe teminatı dışında kalacağından davanın kabulüne, aksi halde reddine karar verilmesi gerekeceği ilkesi benimsenmektedir." (Bkz.YHGK 23.10.2002 gün ve 2002/11-768-840; YHGK 7.4.2004 gün ve 2004/11-257-212; YHGK 2.3.2005 gün ve 2005/11-81-18; YHGK 14.12.2005 gün 2005/11-624-713 sayılı ilamları) Yargıtay 4. HD., 23/11/2021 tarih, 2021/16576 E., 2021/8995 K, Yargıtay 11. HD'nin 23/06/2025 tarih, 2025/2402 Esas ve 2025/4431 Karar sayılı ilamı)Açıklanan hükümler uyarınca, sigorta şirketi ancak rücu nedenlerinden biri olduğu taktirde ancak ödemekle yükümlü olduğu ve dava dışı zarar gören üçüncü kişiye ödediği tazminatın rücunu talep edebilir.Davalının, KTK'nın 3. maddesinin tamamen göz ardı edildiğini, KTK'nın 95. maddesinin yanlış değerlendirildiğini, davaya konu aracın uzun süreli kiralanması nedeniyle kiracının sorumlu olması gerektiğine ilişkin istinafı değerlendirildiğinde; Karayolları Trafik Kanununun 3. maddesine göre işleten; araç sahibi olan veya mülkiyeti muhafaza kaydıyla satışta alıcı sıfatıyla sicilde kayıtlı görülen veya aracın uzun süreli kiralama, ariyet veya rehni gibi hâllerde kiracı, ariyet veya rehin alan kişidir. Ancak ilgili tarafından başka bir kişinin aracı kendi hesabına ve tehlikesi kendisine ait olmak üzere işlettiği ve araç üzerinde fiili tasarrufu bulunduğu ispat edilirse, bu kimse işleten sayılır.Anılan Kanunun “İşleten ve araç işleticisinin bağlı olduğu teşebbüs sahibinin hukuki sorumluluğu” başlıklı 85 inci maddesi ise, bir motorlu aracın işletilmesi sırasında bir kimsenin ölümüne veya yaralanmasına yahut bir şeyin zarara uğramasına sebep olunması hâlinde motorlu aracın işleteni ve bağlı olduğu teşebbüsün sahibinin doğan zarardan müştereken ve müteselsilen sorumlu olduğunu hükme bağlamıştır.6102 sayılı Türk Ticaret Kanununun 1401/1. maddesinde sigorta sözleşmesi; “sigortacının bir prim karşılığında, kişinin para ile ölçülebilir bir menfaatini zarara uğratan tehlikenin, rizikonun, meydana gelmesi hâlinde bunu tazmin etmeyi ya da bir veya birkaç kişinin hayat süreleri sebebiyle ya da hayatlarında gerçekleşen bazı olaylar dolayısıyla bir para ödemeyi veya diğer edimlerde bulunmayı yükümlendiği sözleşmedir” şeklinde tanımlanmıştır. Kanundaki bu tanımdan hareketle; sigorta sözleşmesinin tam iki tarafa borç yükleyen bir sözleşme olduğu, sigortacının asli ediminin rizikoyu taşıma (himaye sağlama) borcu iken sigorta ettirenin asli edimini ise prim ödeme borcu oluşturduğu sonucuna ulaşılmaktadır.Somut olayda; davalı şirketin işleten sıfatını taşımaması, onun kiracısıyla arasındaki iç ilişkiye ait bir sorundur ve sigortacının trafik sigortasına dayalı olarak tazminatın kaldırılmasını veya azaltılmasını sağlayabileceği oranda başvurabileceği kimse, aracın gerçek işleteni kim olursa olsun, sadece sigorta sözleşmesinin tarafı olan sigorta ettiren olduğundan davalı şirket sigorta poliçesinin ve sigorta genel şartlarının kendisine yüklediği sorumlulukları yerine getirmekle yükümlüdür.Tüm bu açıklamalara, dosya kapsamına, kararın dayandığı delillerle, yasaya uygun gerektirici nedenlere, delillerin takdirinde bir isabetsizlik bulunmamasına ileri sürülen istinaf sebepleri dikkate alındığında; mahkemenin vakıa ve hukuki değerlendirmesinde usul ve esas yönünden yasaya aykırılık bulunmamasına, HMK'nın 355. maddesi uyarınca; kamu düzenine ilişkin konularda da kararın esasına etkili bir aykırılık bulunmaması nazara alınarak, davalı vekilinin istinaf sebepleri yerinde görülmediğinden istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmesi gerekmiştir.H Ü K Ü M: Gerekçesi yukarıda açıklandığı üzere;1-Davalının istinaf başvurusunun HMK'nın 353/1-b.1 maddesi uyarınca; ESASTAN REDDİNE,2-İstinaf kanun yoluna başvurma harcının hazineye gelir kaydına,3-Alınması gereken 4.243,82-TL istinaf karar harcından, istinafa gelirken peşin alınan 1.060,95-TL'nin mahsubu ile kalan 3.182,87-TL istinaf karar harcının davalıdan alınarak hazineye irat kaydına, harç tahsili ve harç tahsil müzekkeresi yazılması işlemlerinin HMK'nın 302/5 maddesi uyarınca ilk derece mahkemesi tarafından yerine getirilmesine, 4-İstinaf eden tarafından istinaf kanun yoluna başvuru için yapılan masrafların kendi üzerinde bırakılmasına,5-İstinaf eden tarafından yatırılan istinaf avansından kullanılmayan kısmının HMK'nın 333. maddesi uyarınca; karar kesinleştikten sonra ilk derece mahkemesince istinaf edene iadesine,6-İstinaf incelemesi duruşmalı yapılmadığından vekalet ücreti takdirine yer olmadığına,7-6100 sayılı HMK'nın 359/4 maddesi uyarınca; kararın ilk derece mahkemesince taraflara tebliğine,8-Dosyanın mahkemesine gönderilmesine,İlişkin; 6100 sayılı HMK'nın 362. maddesi gereğince dosya üzerinde yapılan inceleme sonucunda KESİN olmak üzere oy birliği ile karar verildi.12/06/2026 Başkan ... e-imzalıdır Üye ... e-imzalıdır Üye ... e-imzalıdırKatip ... e-imzalıdır * Bu belge, 5070 sayılı Kanun hükümlerine uygun olarak elektronik imza ile imzalanmıştır.*