inşaat işlerinde yapılan ek imalatlar, ödenmeyen mekanik/elektronik tesisat bedelleri ve haksız kesintiler nedeniyle kamu idaresine açılan alacak davasında bilirkişi raporları ile tespit edilen hakkaniyetin tesisi.

İnşaat işlerinde yapılan ek imalatlar, ödenmeyen mekanik/elektronik tesisat bedelleri ve haksız kesintiler nedeniyle kamu idaresine açılan alacak davasında bilirkişi raporları ile tespit edilen hakkaniyetin tesisi.

Özet: Davacı iş ortaklığının davalı idareye karşı iki ayrı inşaat sözleşmesinden kaynaklanan eksik ödeme, sözleşme dışı imalat bedelleri ve haksız kesintiler nedeniyle talep ettiği alacak davalarında, davalının husumet itirazına rağmen, yapılan bilirkişi incelemeleri sonucunda davalı idarenin emriyle gerçekleştirildiği tespit edilen imalatlar ve haksız teknik personel kesintisi gerekçesiyle, ilk derece mahkemesi asıl davayı kısmen, birleşen davayı ise tamamen kabul ederek ticari faiziyle birlikte toplamda belirli tutarlarda alacağın davalıdan tahsiline karar vermiştir.

6. Hukuk Dairesi 2025/2327 E. , 2026/1642 K.

"İçtihat Metni"

MAHKEMESİ : Erzurum Bölge Adliye Mahkemesi 1. Hukuk Dairesi

SAYISI : 2025/245 E., 2025/1063 K.

İLK DERECE MAHKEMESİ : Ardahan 1. Asliye Hukuk Mahkemesi

SAYISI : 2021/149 E., 2024/251 K.

Bölge Adliye Mahkemesince verilen karar, asıl ve birleşen davada davalı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

1. Asıl davada davacılar vekili dava dilekçesinde; müvekkili iş ortaklığı ile davalı idare arasında 21.06.2013 tarihli Göle 24 derslikli okul, 200 öğrenci kapasiteli yurt, 100 kişilik spor salonu ve çevre düzenlemesi işine ilişkin sözleşme imzalandığını, 28.06.2013 tarihinde yer tesliminin yapıldığını, söz konusu işin 17.09.2014 tarihinde bitirilerek geçici kabulü de yapılmak sureti ile davalı idareye teslim edildiğini, mekanik tesisat imalatları ve elektronik tesisat imalatı gibi bir kısım imalat bedellerinin davalı idare tarafından ödenmediğini, hakedişlerden haksız kesintiler yapıldığını, yine sözleşme dışında yapılan işlerin bulunduğunu ve imalat bedellerinin de ödenmediğini, taraflar arasındaki sözleşme ve %10 keşif artışı gereği müvekkili iş ortaklığına 363.710,14 TL eksik ödeme yapıldığını, 607.894,56 TL sözleşme dışı imalat yaptırıldığını, hakediş kapaklarından haksız yere 15.592.56 TL teknik personel cezası kesildiğini belirterek, davanın kabulü ile 987.197,50 TL alacağın geçici kabul tarihi olan 17.09.2014 tarihinden itibaren işleyecek ticari faizi ve KDV'si ile birlikte davalıdan tahsili ile müvekkili iş ortaklığına ödenmesine karar verilmesini talep etmiştir.

2. Birleşen davada davacılar vekili dava dilekçesinde; müvekkili iş ortaklığı ile davalı idare arasında 15.07.2014 tarihinde ... Merkez 24 Derslikli Okul, 200 Öğrenci Kapasiteli Yurt, 100 Kişilik Spor Salonu ve Çevre Düzenlemesi işine ilişkin sözleşme imzalandığını, 16.07.2014 tarihinde yer teslimi yapıldığını ve müvekkili iş ortaklığının işin yapımına başladığını, dava konusu işin sözleşme bedelinin 10.697.000,00 TL olduğunu, işin keşif bedeli ile bitirilemeyeceği anlaşıldığından davalı idare ile müvekkili iş ortaklığı arasında %10 iş artışı kapsamında da 20.10.2015 tarihli ek sözleşme yapıldığını, dava konusu işin keşif artış bitim tarihinin 27.10.2015 olarak tespit edildiğini ve müvekkili iş ortaklığı tarafından dava konusu işin 22.10.2015 tarihinde bitirilerek, 15.12.2015 onay tarihli geçici kabul tutanağı ile davalı idareye teslim edildiğini, işin geçici kabul onay tarihinden önce müvekkili iş ortaklığının 14.12.2015 tarihinde .... Noterliği kanalı ile imalatların bedelinin taraflarına ödenmesinin istendiğini, söz konusu imalat bedellerinin müvekkili iş ortaklığına ödenmediğini beyan ederek, davanın kabulü ile 414.239,51 TL alacağın geçici kabul tarihi olan 11.11.2015 tarihinden itibaren işleyecek ticari yasal faizi ve KDV'si ile birlikte davalıdan tahsilini talep ve dava etmiştir.

II. CEVAP

1. Asıl davada davalı vekili cevap dilekçesinde; müvekkiline karşı açılan davanın reddi gerektiğini, dava dilekçesinde belirtilen akde konu okulun yapım işinin, mahiyet itibariyle gerek 5302 sayılı Kanun'un 6. maddesinin gerekse 222 sayılı Kanun'un 65. maddesi uyarınca yasal hasımın Milli Eğitim Bakanlığı'nın olduğunu belirterek davanın reddine istemiştir.

2. Birleşen davada davalı vekili cevap dilekçesinde; husumetin Milli Eğitim Bakanlığı’na yöneltilmesi gerektiğini beyan ederek davanın reddini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin ilam başlığında tarih ve sayısı belirtilen kararı ile toplanan tüm deliller ile hükme esas alınan ve değer gören asıl dava dosyası yönünden, 21.03.2023 tarihli, birleşen dava dosyası yönünden 06.04.2022 tarihli bilirkişi raporu ile her iki dosya yönünden 19.02.2024 tarihli bilirkişi ek raporu dikkate alındığında; davaya konu edilen ve teknik bilirkişi raporunda da tespit edilen imalâtların yapıldığı, söz konusu imalatların davalı idarenin emri ve talimatları ile yapıldığı ve bu imalâtların yapılmasının davalı idarenin lehine olduğu, yine teknik personel bulundurmama hususunda herhangi bir resmi yazışma ve tutanak olmamasına rağmen hakedişlerden kesilmesi gerektiği, tutanaksız yapılan bu kesinti yönünden asıl davanın kısmen kabulüne, birleşen dosyanın tam kabulüne karar verilmesi gerektiği gerekçesiyle asıl dava yönünden 688.443,61 TL alacağın geçici kabul tarihi olan 17.09.2014 tarihinden itibaren işleyecek ticari faizi ve KDV'si ile birlikte davalıdan alınarak davacı tarafa ödenmesine, davacı tarafın fazlaya ilişkin talebinin reddine, birleşen dava dosyası yönünden davanın kabulü ile 414.239,51 TL alacağın geçici kabul tarihi olan 11.11.2015 tarihinden itibaren işleyecek ticari faiz ve KDV'si ile birlikte davalıdan tahsiline karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde asıl ve birleşen davada davalı vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile başvurunun esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Sebepleri

1. Asıl ve birleşen davada davalı vekili temyiz dilekçesinde; asıl ve birleşen davaya konu sözleşmelerin anahtar teslim götürü bedelli sözleşme olduğunu, hakedişlere davacı yükleniciler tarafından herhangi bir itiraz yapılmadığını, hakediş alacağının ödendiğini, sözleşme kapsamında yapılan ödemeler dışında yükleniciye herhangi bir ödeme yapılmasının mümkün olmadığını, idarenin resmi bir talebi olmaksızın fazla yapılan imalatlarda Yapım İşleri Genel Şartnamesi'nin 23. maddesi ile 12/5 maddesi uyarınca yükleniciye ek ödeme yapılamayacağını, davaya konu işin anahtar teslim götürü bedel olarak kararlaştırılması nedeniyle yüklenicinin sözleşme dışı yaptığı imalatlar için ödeme isteyemeyeceğini, bilirkişi raporlarının yetersiz olduğunu beyan etmektedir.

B. Değerlendirme ve Gerekçe

Uyuşmazlık, asıl ve birleşen dava eser sözleşmesinden kaynaklanan alacak istemine ilişkindir.

1. Birleşen 2023/181 Esas sayılı davada davalı vekilinin temyiz itirazları bakımından;

Miktar veya değeri temyiz kesinlik sınırını geçmeyen davalara ilişkin nihai kararlar, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 362. maddesi uyarınca temyiz edilemez. Temyize konu edilen miktarın kesinlik sınırının altında kalması hâlinde anılan Kanun’un 366. maddesi atfıyla aynı Kanun’un 352/1-(b) hükmü uyarınca temyiz dilekçesinin reddine karar vermek gerekir. Dosya içeriğine göre birleşen 2023/181 Esas sayılı davada davalı vekili tarafından temyize konu edilen miktar 414.239,51 TL olup, Bölge Adliye Mahkemesinin karar tarihi itibari ile kesinlik sınırı olan 544.000,00 TL’nin altında kalmaktadır.

2- Asıl davada davalı vekilinin temyiz itirazları bakımından;

a- Tarafların iddia, savunma ve dayandıkları belgelere, uyuşmazlığın hukuki nitelendirmesi ile uygulanması gereken hukuk kurallarına, dava şartlarına, yargılamaya hâkim olan ilkelere, ispat kurallarına ve temyiz olunan kararda belirtilen gerekçelere göre davalı vekilinin aşağıdaki paragrafların kapsamı dışındaki temyiz itirazları yerinde görülmemiştir.

b- Asıl davada taraflar arasında 21.06.2013 tarihli ... 24 derslikli okul, 200 öğrenci kapasiteli yurt, 100 kişilik spor salonu ve çevre düzenlemesi işine ilişkin 6.497.000,00 TL'' Anahtar Teslim Götürü Bedel Sözleşmesi imzalanmıştır. Davacılar yüklenici, davalı iş sahibidir.

Somut olayda uyuşmazlığa konu 21.06.2013 tarihli sözleşme götürü bedelle yapılmış olup; sözleşmenin 8.2. maddesinde sözleşmenin ekleri sayılmış, ihale dokümanını oluşturan Yapım İşleri Genel Şartnamesi, sözleşmenin eki olarak kabul edilmiştir. Yapım İşleri Genel Şartnamesi 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 193. maddesi uyarınca delil sözleşmesi niteliğinde olup, taraflarca ileri sürülmese dahi mahkemece ve Yargıtay'ca re'sen gözetilmesi gerekir.

Yanlar arasında imzalanan sözleşme, anahtar teslim götürü bedelli olup, sözleşmenin eki Yapım İşleri Genel Şartnamesi'nin 21. ve 22. maddelerinde sözleşme dışı imalât ya da iş değişikliği halinde sözleşmenin birim fiyatlı ya da götürü bedelli olmasına göre fazla imalâtın hesaplanma yöntemi belirlenmiştir. Davacı yüklenicilerin sözleşme dışı ilave iş bedeli alacağının sözleşme tarihinde yürürlükte bulunan Yapım İşleri Genel Şartnamesi'nin (YİGŞ) 21. ve 22. maddelerine göre hesaplanması gerekir. Sözleşmenin eki Yapım İşleri Genel Şartnamesi'nin 21. maddesinde "Sözleşme kapsamında yaptırılabilecek ilave işler, iş eksilişi ve işin tasfiyesi" başlığı altında sözleşme kapsamında yaptırılacak ilave işlerin şartları sıralanmıştır.

Somut olayda, yukarıda sözü edilen Yapım İşleri Genel Şartnamesi'nin 21. ve 22. maddelerinin dikkate alınması, bu ilkeler doğrultusunda sözleşme dışı imalâtların bedellerinin şartnamenin 21. ve 22. maddesi hükümlerine göre hesaplanması zorunludur. Bu hükümlere göre sözleşme dışı ilave iş yapılması halinde öncelikle bu işlerin ne miktar iş artışına yol açtığının belirlenmesi ve %10 kapsamında kalan iş artışı bedelinin sözleşme fiyatlarıyla, % 10’u aşan kısım yönünden ise iş sahibinin yararına olan imalatların bedelinin işin yapıldığı tarihteki mahalli serbest piyasa rayiçleriyle hesaplanması gerekir. Mahkemece hükme esas alınan bilirkişi raporunda yukarıda açıklanan ilkeler doğrultusunda sözleşme dışı ilave imalâtların bedellerinin hesabında şartnamenin 21. ve 22. madde hükümlerinin değerlendirilmesi zorunlu olduğu halde, ihale ve sözleşme harici gerçekleştirilen tüm imalât bedelinin sözleşme bedelleri ile hesaplanmasının, %10’u aşan kısım olup olmadığı değerlendirilmeden sonuca varılmasının YİGŞ'in 21. ve 22. maddesine uygun olduğundan söz edilemeyeceğinden hüküm tesisine elverişli olmayan rapora göre verilen karar doğru olmamıştır.

O halde mahkemece yapılacak iş, 6100 sayılı HMK’nın 281/3. maddesi uyarınca ihale ve kesin hesap konusunda uzman olan yeni bir bilirkişi heyeti oluşturulup, gerekçeli ve Yargıtay denetimine elverişli olacak biçimde rapor alınarak dava konusu fazla imalâtların iş artış oranı belirlenip, sözleşmenin eki Yapım İşleri Genel Şartnamesi'nin 21. ve 22. maddesi hükümlerine göre %10 iş artışı kapsamında kalan işlerin bedelinin sözleşme fiyatlarıyla, sözleşmede fiyatı bulunmayan işlerin şartnamenin 21. maddesindeki tespit yöntemi kullanılarak, %10’u aşan işlerin bedelini de yapıldıkları tarihteki mahalli serbest piyasa fiyatlarıyla hesaplatmak ve mahalli piyasa rayiçleri ile yapılan hesabın içinde KDV de bulunduğundan, serbest piyasa rayicine göre saptanan tutara ayrıca KDV ilave edilmeksizin sonucuna göre karar vermekten ibarettir. Mahkemece eksik inceleme ve yetersiz bilirkişi raporuna dayanılarak yazılı şekilde davanın kabulü doğru olmamış, açıklanan nedenlerle kararın bozulması gerekmiştir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle;

1-Birleşen 2023/181 Esas sayılı davaya yönelik davalı vekilinin temyiz dilekçesinin kararın miktar itibariyle kesin olması nedeniyle REDDİNE,

2-Asıl davaya yönelik davalı vekilinin temyiz itirazlarına gelince;

Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Peşin alınan temyiz karar harcının istek halinde ilgilisine iadesine,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,22.04.2026 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.