Denizli Bölge Adliye Mahkemesi 4. Hukuk Dairesinin, 4.000.000 TL tutarındaki zayi çekin iptali davasında bankanın taraf sıfatı eksikliğinden usulden reddedilen ilk derece kararının istinaf incelemesi.
Özet: Bir banka, tahsil için kendisine teslim edildikten sonra şubesinde kaybolduğunu iddia ettiği 4.000.000 TL bedelli bir çekin iptalini talep ederek dava açmış, kötü niyetli üçüncü kişilerin olası tahsil girişimlerini engellemeyi amaçlamıştır; ancak ilk derece mahkemesi, çekin zıyaı nedeniyle iptali davası açma hakkının hamil sıfatını taşıyana ait olduğunu ve davacı bankanın çeki vekil hamil sıfatıyla elinde bulundurduğunu gösteren herhangi bir delil sunamadığı gerekçesiyle davanın aktif husumet yokluğundan usulden reddine karar vermiş, davacı banka ise tevdi bordrosu ile çekin kendisine teslim edildiğinin sabit olduğunu, kaybolduktan sonra kimsenin hak talebinde bulunmadığını ileri sürerek kararı istinaf etmiştir.
T.C.DENİZLİBÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ 4. HUKUK DAİRESİDOSYA NO : ... KARAR NO : ...KARAR TARİHİ : 21/05/2026T Ü R K M İ L L E T İ A D I N AB Ö L G E A D L İ Y E M A H K E M E S İ K A R A R IBAŞKAN : ...ÜYE : ...ÜYE : ...KATİP : ...İNCELENEN KARARINMAHKEMESİ : .... ASLİYE TİCARET MAHKEMESİTARİHİ : 04/02/2026 NUMARASI : ... Esas ... KararDAVACI : ...VEKİLİ : Av. ... ...DAVANIN KONUSU : Kıymetli Evrak İptali (Çek İptali (Hasımsız))G.KARAR YAZIM TARİHİ : 22/05/2026İlk derece mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına yönelik davacı vekili tarafından istinaf kanun yoluna başvurulması üzerine 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 353. maddesi uyarınca dosya incelendi.TARAFLARIN İDDİA VE SAVUNMALARININ ÖZETİ:Davacı vekili dava dilekçesinde;keşidecisinin ..., alacaklısının ...olduğu 24/06/2022 keşide tarihli, keşide yeri ... olan 4.000.000,00 TL bedelli çek tahsil için müvekkili bankanın ... Şubesi'ne teslim edildiğini, ancak söz konusu çekin müvekkili banka şubesinde kaybolduğunu, yapılan tüm araştırmalara rağmen çek aslının bulunamadığını belirterek, davaya konu çek hakkında kötü niyetli üçüncü kişilerin muhtemel tahsil talebinin önüne geçebilmek amacıyla zayi olan çek hakkında öncelikle teminatsız olarak mahkeme aksi kanaatte ise teminat karşılığında ödeme yasağı kararı verilmesine, çek hamillerinin icra takibi yapmasının önlenmesine, müvekkili bankanın rızası hilafına elinden çıkan; keşidecisinin ..., alacaklısının...olduğu 24/06/2022 keşide tarihli, keşide yeri ... olan 4.000.000,00 TL bedelli çekin iptaline karar verilmesini talep ve dava etmiştir.İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI: İlk derece mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile; 6102 sayılı TTK'nın 757. Maddesi hükmüne göre, zayi sebebi ile çek iptal davası açma hakkı çek hamiline tanınmış bir haktır. Hamil sıfatını taşımayan bir kişinin böyle bir dava açmaya hakkı bulunmamaktadır. Zayi nedeniyle iptal davalarında amacın, keşidecinin mükerrer ödeme yapmasını önlemek ve kaybedilen kambiyo senedi yerine mahkemece verilecek iptal kararını keşideciye ibraz etmek olduğu gözetildiğinde, keşidecinin kendisine ibraz edilmek üzere iptal kararı istemesi, bu yolun kanunda öngörülen amacı ile bağdaşmaz. Dava dilekçesinde açıkça belirtildiği üzere, yetkili hamil tarafından tahsil için bankaya sunulan çekin banka elinde iken kaybedildiği iddiasında bulunulmuştur. Tahsil cirosu ile bir bankaya ciro edilmiş çekin kaybolması halinde, çekin ziyaı nedeniyle iptali için, vekil hamil sıfatıyla ilgili bankanın yanında, çeki ciro eden cirantanın da dava açma hakkı vardır(Yargıtay 11. DHD'nin 2004/8191E-2546K,2001/2068E-4105K, Yargıtay HGK!nun16.04.1969 tarih ve 1336E7512K sayılı kararları bu yöndedir).Muhatap bankaya yazılan müzekkereye cevaben gönderilen 29.12.2025 tarihli yazı ve ekindeki çekin arkalı önlü fotokopisi incelendiğinde; söz konusu çekin 04.07.2022 tarihinde, yani ibraz süresi içerisinde muhatap bankaya ibraz olunduğu, ibraz tarihi itibariyle 82 kodla işlem gördüğü, yani hesapta yeterli karşılığı olmayan çek işlemine tabi tutulduğu ve çekin... tarafından ibraz edildiğinin bildirildiği, çekin sadece dava dışı yetkili hamil ...tarafından imzalanmak suretiyle ciro olunduğu, ancak cironun tahsil cirosu veya temlik cirosu olduğuna ilişkin herhangi bir açıklamaya yer verilmediği, diğer yandan ...'nın cirosundan sonra çek arkasında davacı bankanın ilgili şubesi tarafından işlem yapıldığına dair herhangi bir şerhin veya açıklamanın yer almadığı, dolayısıyla dava konusu çekin davacı bankaya tahsil cirosuyla teslim edildiğine, diğer bir ifadeyle davacı bankanın çeki vekil hamil sıfatıyla uhdesinde/zilyetliğinde bulundurduğuna ilişkin herhangi bir delilin sunulmamış olduğu görülmüştür. Senet(çek) üzerinde asli zilyet olmayan kişinin çekin zayi olması sebebiyle iptal davası açması mümkün değildir gerekçesiyle davanın taraf sıfatı/aktif husumet dava şartının bulunmadığından usulden reddine karar verilmiştir.İSTİNAF SEBEPLERİ:Davacı vekili istinaf başvuru dilekçesinde; dosyaya sunulan çekin tevdi bordrosu ile dava konusu çekin müvekkili bankaya teslim edildiğinin sabit olduğunu, çekin ibraz sonrası karşılıksız işleminden sonra banka şubesinde kaybolduğunu, müvekkili bankanın elindeki tek çek görüntüsünün dosyaya ibraz edilen ve son ciro sahibi ... olarak görünen görüntü olduğunu, dolayısıyla da çekin karşılıksız olduğuna ve çekin müvekkili banka tarafından ibraz edilmediğine dair bir görüntü olmaması müvekkili bankanın davada husumet ehliyeti bulunmadığı anlamına da gelmeyeceğini, yapılan ilanlar çerçevesinde hak sahibi olarak kimsenin müracaatta bulunmaması da dikkate alındığında haklı olan davamızın kabulüne karar verilmesi gerektiğini ileri sürerek, ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasını istemiştir. DELİLLERİN TARTIŞILMASI VE GEREKÇE: Dairemizce HMK'nın 355. maddesi kapsamında istinaf dilekçesinde belirtilen hususlarla sınırlı olmak üzere ve kamu düzenine ilişkin hususlar resen dikkate alınarak yapılan inceleme neticesinde;Dava, zayi nedeniyle çek iptali talebine ilişkindir.6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu 757 vd. maddelerinde yer alan kambiyo senedinin zayi nedeni ile iptal davası, iradesi dışında kambiyo senedi elinden çıkan kişiye, hakkın senetsiz olarak ileri sürülmesi veya borçludan yeni bir senet düzenlenmesini isteyebilme imkanı verir (TTK m. 651-652). TTK'nın 759. maddesi gereğince, iptal isteminde bulunan kişi, çek elinde iken zayi olduğunu inandırıcı bir şekilde gösteren delilleri mahkemeye sağlamak, çekin bir suretini ibraz etmek yahut da çekin esas içeriği hakkında bilgi vermekle yükümlüdür. Burada, iptal talebinde bulunan şahsın ispat etmesi gereken husus zilyedi bulunduğu çekin rizası hilafına elinden çıkmasıdır. Ancak, iptal davasında kesin ispat aranmayıp çekin kaybolduğunun "kuvvetle muhtemel" olduğunu göstermesi yeterlidir (TTK. m. 760). Hasımsız olarak açılan çek iptali davaları neticesinde elde edilecek iptal kararları kesin hüküm oluşturmaz.Çek iptali talep eden davacının aktif dava ehliyetinin bulunduğu konusunda, mahkemeye olumlu bir kanaat verecek kadar delil sunulmasını yeterli kabul etmek gereklidir. Davacının daha fazlasını ispata zorlanması, zayi nedeniyle çek iptali hükümlerinin uygulanmasını imkânsız hale getirir. Nitekim, dava sırasında yapılacak olan ilanlar sonucunda, hak sahipleri varsa ortaya çıkabilecek ve kendilerine karşı istirdat davası açılabilecek, ya da hak sahipleri tarafından hasımlı olarak açılacak bir dava ile çek iptali kararının iptali talep edilebilecektir. Eldeki davada, davacı banka, kendisine tahsil için sunulan çeke dair bilgileri ve çekin arkalı önlü fotokopisini, yine çekin bankaya teslim edildiğine ilişkin lehtarın da imzasını içerir çek tevdi bordrosunu mahkemeye sunmuştur. Yukarıda açıklandığı üzere, davacının daha fazlasını ispata zorlanması, zayi nedeniyle çek iptali hükümlerinin uygulanmasını imkânsız hale getirecektir. Kaldı ki, dosya kapsamında davacının iddiasının aksini kanıtlayacak somut bir delil bulunmamaktadır. (aynı yönde Y. 11. HD. 2016/3882 Esas 2017/6192 Karar sayılı ilamı)O halde ilk derece mahkemesince davanın esası hakkında karar verilmesi gerekirken, yerinde olmayan gerekçeyle davanın usulden reddine karar verilmesi isabetli olmamıştır.Açıklanan nedenlerle, davacı vekilinin istinaf başvurusunun kabulüyle HMK'nın 353/1-a-6. maddesi uyarınca kararın kaldırılmasına ve davanın yeniden görülmesi için dosyanın ilk derece mahkemesine gönderilmesine karar vermek gerekmiş, aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.HÜKÜM: Gerekçesi yukarıda açıklandığı üzere;1-Davacı vekilinin istinaf talebinin KABULÜ İLE; ...Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 04/02/2026 tarih, ... Esas...Karar sayılı kararının HMK'nın 353/1-a-6. maddesi gereğince KALDIRILMASINA,2-Davanın yeniden görülmesi için dosyanın ilk derece mahkemesine GÖNDERİLMESİNE, 3-Davacı tarafından yatırılan 732,00 TL istinaf karar harcının talebi halinde kendisine iadesine, 4-Davacı tarafından yapılan istinaf yargılama giderlerinin ilk derece mahkemesince yeniden verilecek kararda dikkate alınmasına, 5-İstinaf karar tebliği, harç ve avans iadesi işlemlerinin ilk derece mahkemesince yerine getirilmesine,Dair, dosya üzerinde yapılan inceleme sonucunda oy birliği ile KESİN olarak karar verildi.21/05/2026 ...Başkan...Üye ...Üye ...Katip ... Bu belge güvenli elektronik imza ile imzalanmıştır.