Ticari kömür satış sözleşmesinden kaynaklanan, ürün kalite standartları, numune analizi uyuşmazlığı ve haksız ceza ile prim alacağı talepli tazminat davası.
Özet: Bu dava, davacı satıcı şirketin davalı alıcı şirkete gönderdiği toz kömürün sözleşme şartlarına uygun olduğunu, davalının haksız yere 21.689,53 dolar ceza kestiğini ve 12.600 dolar + KDV prim alacağını ödemediğini ileri sürerek toplam 34.289,53 dolar + KDVnin tahsilini talep etmesi üzerine açılmış olup; davalı şirket ise tüm kesintilerin sözleşmeye uygun olduğunu, kömür kalitesinin kendi laboratuvar analiz sonuçlarına göre belirlendiğini ve bu analizlerin sözleşmedeki delil sözleşmesi niteliğindeki hükümler uyarınca yapıldığını, numunelerin bağımsız laboratuvara da gönderildiğini savunarak davanın reddini istemektedir.
T.C. İstanbul Anadolu 3. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
ESAS NO : 2025/589KARAR NO : 2026/449 DAVA : Tazminat (Ticari Satımdan Kaynaklanan)DAVA TARİHİ : 28/11/2018KARAR TARİHİ : 12/05/2026Mahkememizde görülmekte olan Tazminat (Ticari Satımdan Kaynaklanan) davasının yapılan açık yargılaması sonunda,GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; Müvekkili şirket ile davalı şirket arasında akdedilen 10/08/2017 tarihli sözleşme gereğince davalı şirkete toz kömür gönderilmesi konusunda anlaşıldığını, müvekkili şirket tarafından davalı şirkete gönderilen toplam 2980 ton toz kömür için davalı şirket tarafından 21.689,53 Dolar ceza kesildiğini, cezanın sözleşmeye aykırı olduğunu, rapora göre müvekkili şirket tarafından gönderilen toz kömürün ışıl değerinin en az 5600 K.Cal/kg olması gerektiğini, gönderilen toz kömürün K.Cal/kg değerinin minimum değerinin çok üzerinde olmasına rağmen davalı şirket tarafından 23/11/2017-10/01/2018-30/04/2018 tarihli faturalar ile toplam 21.689,53 Dolar ceza kesildiğini, Müvekkili şirket tarafından ceza kesilen ürünler için davalı şirketten numunelerin talep edilmesi üzerine, davalı şirket tarafından gönderilen mailde: davacı şirket yetkilisinin belirttiği sahadan (----) 2 defa numune alımı gerçekleştirildiğini, numune alımlarına ait sadece bir defa analiz yapıldığını, ekte sunulduğunu, ikinci numune alım işlemi için analiz hizmeti talep edilmediğinden dolayı taraflarına sunulabilecekleri rapor olmadığını bu sebeple numunelerin 3 ay süresince bekletilip taraflarınca imha edildiğinin belirtildiğini, gönderilen mailde numune alımlarına ilişkin bir defa analiz yapıldığının belirtildiğini, gönderilen analiz raporunda numune değerlerinin minimum değerin çok üzerinde olduğunun görüldüğünü, ikinci numune alım işleminin yapılmamış olmasının ise davalı şirketin sözleşmeye aykırı ve keyfi davrandığını gösterdiğini, davacıya haksız kesilen 21.689,53 Dolar cezanın ve sözleşmenin 4. 9. Maddesi gereğince hak kazanılan 12.600 Dolar +KDV prim olmak üzere toplam 34.289,53 Dolar+KDV nin davalıdan tahsiline karar verilmesini, yargılama giderleri ve vekalet ücretinin davalıya yükletilmesini talep ve dava etmiştir. Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; Müvekkili şirketin kesmiş olduğu ceza ve fark faturalarının tamamının sözleşme hükümlerine uygun olduğunu, Müvekkili şirket ile davacı arasında 10.08.2017 tarihinde kömür alım satımına ilişkin “Millileştirilmiş ----Kömür Alım-Satım Sözleşmesi” imzalandığını, taraflar arasında imzalanan sözleşmeye göre, davacı satıcı müvekkili şirkete, standartları Sözleşmenin 4. maddesinde belirtilen kalitede kömürü satıp, teslim etmeyi müvekkili şirketin ise Sözleşmenin 6. maddesinde kararlaştırılan bedeli ödemeyi taahhüt ettiğini, Sözleşmenin 4. maddesine göre davacı ---- taahhüt ettiği kömürün orijinal bazda %12 Maksimum nemli, kuru bazda minimum %20 maksimum %38 uçucu içeren, kuru bazda maksimum %20 küllü, kuru bazda maksimum %1.00 Kükürtlü, alt ısıl değeri kCal/kg bazında minimum 5.600 değerinde ve orijinal bazda 0-50 mm ebat” değerlerine uygun olmak zorunda olduğunu, Sözleşmenin 8. maddesine göre, ürünün madde 3’de belirtilen kalite değerlerinin tespitinin, alıcının laboratuvar analiz sonuçları baz alınarak yapılacağı, gün içerisinde sevk edilen her kamyondan alınan numunelerin, gün sonunda hem ALICI hem de SATICI firmanın yetkilileri tarafından paçal edilerek 2 şahit numune oluşturulacağı, birinci numunenin, ALICI'nın laboratuvarında kalite belirleme amaçlı analize tabii tutulacağı, ikinci numunenin ise mühürlenerek, ALICI ve SATICI arasında bir anlaşmazlık durumunda, hakemlik yapabilecek, Çevre ve Orman Bakanlığı tarafından akredite edilmiş bir bağımsız laboratuvara gönderilmek üzere ALICI tarafından saklanacağı, her 1.000 tonluk parti için veyahut her gün teslim edilen toplam kargo için bir laboratuvar analizi yapılacağının sözleşmede yer aldığı, anılan hükümler uyarınca alıcının laboratuvar sonuçlarının esas alınacağı, nitekim bu sözleşme hükmünün HMK’nın 193.maddesi çerçevesinde delil sözleşmesi niteliğin olduğunu, müvekkilinin bu sorumluluğunu tam ve eksiksiz olarak yerine getirdiğini, her bir parçayı bağımsız laboratuvar olan ----gönderdiğini ve bu numuneler üzerinden deney sonuçları da alındığını, bu yönde müvekkil şirkete hiçbir sorumluluk yüklenmesinin mümkün olmadığını, bu sebeple davanın reddine, yargılama giderleri ve vekalet ücretinin davacı tarafa yükletilmesine karar verilmesini talep etmiştir.DELİLLER ve GEREKÇE: Dava; Hukuki niteliği itibariyle, davacı tarafça davalıya teslim edilen ürünün, taraflar arasındaki sözleşme ile belirlenen standartlara uygun olup olmadığı, davalı tarafça düzenlenen ceza ve fark faturalarının taraflar arasındaki 10/08/2017 tarihli sözleşmeye aykırı olup olmadığı, buna göre bu tutarın davalıdan tahsilinin gerekip gerekmediği davacının prim alacağı talebinin yerinde olup olmadığına yönelik bulunmaktadır.İLK KARAR: Mahkememiz ---- Esas, ----karar sayılı ilamında; " Taraflar arasında akdedilen 10.08.2017 tarihli Millileştirilmiş, ---- Toz Kömür Alım-Satım Sözlşemesinin 4.maddesinde sözleşme konusu toz kömürün hangi standartlarda olacağı kararlaştırılmıştır. Aynı Sözleşmenin "Ödeme ve Ödeme Yeri" başlıklı 7. maddesinde; alıcının, satın aldığı ürün bedellerinin %80'lik kısmını faturaların aslının alıcının muhasebesine teslimatını takiben ondört günde bir olmak üzere genel ödeme günü olan Cuma günü ödeyeceği, alıcının, satın aldığı ürün bedellerinin bakiye520'lik kısmını ise Prim/Ceza ve kantar miktar farklarının hesabı sonucu ulaşılacak mutabakat neticesinde ödenmesi kaydıyla saklı tutulacağı, sözleşmeye konu tonajın eksiksiz ve tam olarak satıcı tarafından teslim edilmesine ve tonaj/kalite mutabakatına müteakip alıcının ilk ödeme gününde kalan tutarın satıcıya ödeneceği düzenlenmiştir .Sözleşmenin 8.maddesinde, ürünün kalite değerlerinin tespitinde alıcının laboratuvar analiz sonuçlarının baz alınacağı, gün içerisinde sevk edilen her kamyondan alınan numunelerin gün sonunda hem alıcı ve hemde satıcı tarafından paçal edilerek iki şahit numune alınacağı, birinci numunenin alıcı laboratuvarında kalite belirleme amaçlı analize tabi tutulacağı, ikinci numunenin mühürlenerek, alıcı ve satıcı arasında bir anlaşmazlık çıkması halinde hakemlik yapabilecek Çevre ve Orman Bakanlığı tarafından akredite edilen bağımsız laboratuvara gönderilmek üzere alıcı tarafından saklanacağı, kararlaştırılmıştır. Aynı Sözleşmenin 9.maddesinde ise, alıcı laboratuvarında yapılan testler sonucunda alınan kalori neticeleri üzerinde prim veya ceza tatbik edileceği belirtilmiş ve prim ve ceza hesaplamasının hangi formülle yapılacağı gösterilmiştir. Somut uyuşmazlıkta davalı tarafça bir numune alındığı, davacı taraf talebi bulunmadığından ikinci bir numunenin alınmadığı belirli bulunmaktadır. Taraflar arasındaki Sözleşmenin 8.maddesi uyarınca alınan numunelerin sözleşme ile belirlenen standartları taşıyıp taşımadığı konusunda davalı alıcı laboratuvarlarında yapılan testler sonuçları ve bu husustaki davalı kayıtları delil sözleşmesi niteliğinde bulunmakla birlikte, taraflar arasında bu konuda bir uyuşmazlık çıkması halinde alınan numunenin Çevre ve Orman Bakanlığının akredite ettiği bağımsız laboratuvarda tes edileceği ve bu test sonuçlarının esas olacağı aynı sözleşme hükmü ile kararlaştırılmıştır. Davalı tarafça alınan numunenin -----ait laboratuvarlarında test edildiği ve sözleşme ile belirlenen standartlara uygun olmadığının belirlendiği görülmektedir. Konu hakkında Mahkememizce görevlendirilen teknik bilirkişi tarafından yapılan tespitle de alınan numunenin sözlemeye uygun olmadığı tespit edilmiştir. Belirtilen hususlar ve dosya kapsamında alınan teknik bilirkişi tespitleri de dikkate alınmak suretiyle, uyuşmazlık konusu davalı tarafça davalıya satılan toz kömürün belirtilen kül ve nem oranlarının uygun olmadığı, uçucu kükürt, alt ısıl değer ve ebat olarak uygun olduğu, toz kömürün kullanımında nem, kül uçucu, alt-üst ısıl değerler, kükürt ve ebat bir bütün olarak değerlendirilmesi gerektiği, belirtilen değerlerden farklı olan toz kömürün kullanımında farklı sonuçlar elde edilebileceği, toz kömürün kullanımında istenilen sonucun elde edilememesi nedeniyle satışı yapılan kömürün taraflar arasındaki sözleşmeye uygun olmadığı, davalı tarafından düzenlenen toplam 21.689,53 USD tutarında 3 adet faturanın hesaplama şeklinin sözleşmeye uygun olduğu, davalı tarafından bunların mahsuplaştırılması ile davacıya borcu kalmadığı, yapılan toplam hesapta davacının sınır kalori değerini geçen prim hesaplamasının hesaba dahil edildiği, bu yönü ile davacı şirketin prim alacağının bulunmadığı ve davacı taleplerinin yerinde bulunmadığı değerlendirilmiştir. Açıklanan nedenlerle davacının davasının reddine..." karar verilmiş, karara karşı davacı tarafça istinaf kanun yoluna başvurulmuştur. BAM KARARI: --- Bölge Adliye Mahkemesi ----. Hukuk Dairesinin 24/04/2025 Tarih, --- Esas,---- Karar sayılı ilamında: " ... Dosyaya kazandırılan bilirkişi raporunda toplam 7 adet analiz raporunun esas alındığı görülmekle birlikte raporda bahsedilen 09/1110/2017 tarihli ---- ve 18/04/2018 tarih ve --- numaralı analiz raporlarının dosyada bulunmadığı, gerekçe gösterilmeden davacı tarafından sunulan aynı laboratuvarın düzenlediği 2 adet raporun ise değerlendirmeye alınmadığı, davacının prim alacağına ilişkin talepleri yönünden bilirkişi kök ve ek raporunda denetime elverişli bir veri bulunmadığı, bu haliyle raporun denetime elverişli olmadığı gibi hüküm kurmaya yeterli olmadığı, bu rapora dayanılarak kurulan hükmün eksik incelemeye dayandığı anlaşılmakla isabetli olmadığı sonucuna ulaşılmıştır. HMK'nın 355. Maddesi uyarınca kamu düzenine aykırılık ve istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak yapılan istinaf incelemesi sonunda, Mahkemece eksik inceleme ile davanın sonuçlandırılması isabetli görülmemiş ve bu nedenle davacı vekilinin istinaf başvurusunun kabulü ile İlk Derece Mahkemesi kararının kaldırılarak, davanın yeniden görülmesi için dosyanın kararı veren mahkemeye gönderilmesine karar verilmiştir. " gerekçesiyle Mahkememiz kararı kaldırılarak yukarıdaki esasa kaydı yapılmıştır. BAM kararı doğrultusunda Mahkememizce uzman bilirkişi heyetinden 25/12/2025 alınan tarihli ek raporda özetle; " dosya içeriği, dosyada mevcut delillerin yeniden detaylı olarak, BAM bozma ilamı da dikkate alınarak görevlendirme sınırları çerçevesinde incelenerek değerlendirilmesi neticesinde, her türlü hukuki mütalaa ve takdir hakkı tamamı ile delillerle doğrudan temas eden Sayın Mahkemeye ait olmak üzere; 1.----tarafından ----- satılan toz kömürün taraflar arasındaki sözleşmede belirtilen kalori değerlerine uygun olmadığı, uçucu, kükürt, alt ısıl değer ve ebat olarak uygun olduğu, 2. Toz kömürün kullanımında nem, kül, uçucu, alt-üst ısıl değerler, kükürt ve ebat bir bütün olarak değerlendirilmesi gerektiği, belirtilen değerlerden farklı olan toz kömürün kullanımında farklı sonuçlar elde edilebileceği, 3. Taraflar arasında kurulan sözleşmede, uygun vasıfta olmayan malzeme için farklı formülasyonlarda ceza ve prim hesabının yapılacağının kararlaştırılmış olduğu, 4. Sözleşme şartlarına uygun laboratuvar raporlarının dosyada mevcut olduğu, bu raporlar ve sözleşme ile belirlenen formüller uygulandığında, davacının toplam 7 partiden birinde davalıdan 454,10 USD prim alacağının tahakkuk ettiği, 5. Toplam 7 partiden 6’sında sözleşme ile belirlenen sınırların altında kalan kg/kCal değeri nedeniyle davacının 18.835,07 USD ceza borcunun tahakkuk ettiği, 6. Davacının prim alacağı, ceza borcundan mahsup edildiğinde, davacının ceza borcunun 18.380,96 USD, %18 KDV ilavesiyle toplam 21.689,54 USD olarak hesap edileceği, davalının da bu tutarı davalıya fatura ettiği, 7. Sözleşmeye göre davalı şirketin kalite farkında tahakkuk eden 8.697,53 USD tutarında cezayı davacıya faturalandırmadığı, 8. Davalı ticari kayıtlarında borç/alacak bakiyesinin “0” sıfır olarak gözüktüğü, 9. Davacının davalıdan herhangi bir prim alacağının bulunmadığı Sonuç ve görüşlerine ulaşıldığı," tespitinde bulunmuştur. Bilirkişi raporunun döndüğü taraflara tebliğ edildiği, taraf vekillerinin beyan ve itiraz dilekçesi sunduğu görülmüştür. Bilirkişi raporu denetime açık, karar vermeye yeterli ve elverişli mahiyettedir.Toplanan deliller ve tüm dosya kapsamından; Taraflar arasında 10.08.2017 tarihli sözleşmenin 4.maddesine göre, satışı yapılan toz kömürün özellikleri belirlendiği, rapor incelendiğinde; Tablo 1’de 3.sırada yer alan analiz raporunun, davacının dava dilekçesi ekinde yer aldığı, incelendiği ve kök raporda yer verildiği görülmüştür.Davalı vekili tarafından, dosyayaki iki raporun görüntüsü de beyan dilekçesi ile sunulmuş ve tablodaki verilerin denetimi sağlanmıştır. Davacı tarafın sunduğu diğer 11.12.2017 tarih, ----numaralı rapor ise ---- alınmıştır. Teknik bilirkişi tespitleri de dikkate alınmak suretiyle, uyuşmazlık konusu davalı tarafça davalıya satılan toz kömürün belirtilen kül ve nem oranlarının uygun olmadığı, uçucu kükürt, alt ısıl değer ve ebat olarak uygun olduğu, toz kömürün kullanımında nem, kül uçucu, alt-üst ısıl değerler, kükürt ve ebat bir bütün olarak değerlendirilmesi gerektiği, belirtilen değerlerden farklı olan toz kömürün kullanımında farklı sonuçlar elde edilebileceği, toz kömürün kullanımında istenilen sonucun elde edilememesi nedeniyle satışı yapılan kömürün taraflar arasındaki sözleşmeye uygun olmadığı, davacının partiden birinde davalıdan 454,10 USD prim alacağının tahakkuk ettiği, toplam 7 partiden 6’sında sözleşme ile belirlenen sınırların altında kalan kg/kCal değeri nedeniyle davacının 18.835,07 USD ceza borcunun tahakkuk ettiği, davacının prim alacağı, ceza borcundan mahsup edildiğinde, davacının ceza borcunun 18.380,96 USD, %18 KDV ilavesiyle toplam 21.689,54 USD olarak hesap edileceği, davalının da bu tutarı davacıya fatura ettiği, davalı tarafından düzenlenen toplam 21.689,53 USD tutarında 3 adet faturanın hesaplama şeklinin sözleşmeye uygun olduğu, davalı tarafından bunların mahsuplaştırılması ile davacıya borcu kalmadığı, yapılan toplam hesapta davacının sınır kalori değerini geçen prim hesaplamasının hesaba dahil edildiği, bu yönü ile davacı şirketin prim alacağının bulunmadığı ve davacının taleplerinin yerinde bulunmadığı değerlendirilmiş, davacının davasının reddine dair aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.HÜKÜM:Gerekçesi yukarıda açıklandığı üzere;1-Davanın REDDİNE,2-Alınması gerekli 732,00-TL harcın davacı tarafça peşin olarak yatırılan 3.074,29-TL harçtan mahsubu ile fazladan yatırılan 2.342,29-TL harcın karar kesinleştiğinde davacıya iadesine,3-Davacı tarafından yapılan yargılama giderinin kendi üzerinde bırakılmasına,4-Davalı tarafından yargılama gideri yapılmadığından bu konuda karar verilmesine yer olmadığına, 5- Kullanılmayan gider avansının karar kesinleştikten sonra talep halinde yatırana iadesine,6-Davalı kendisini vekil ile temsil ettirdiğinden hüküm tarihinde yürürlükte bulunan AAÜT uyarınca red olunan dava değeri (34.289,53 USD x5,2659 TL dava tarihindeki efektif satış kuru) üzerinden hesaplanan 45.000,00-TL nispi vekalet ücretinin davacıdan tahsili davalıya verilmesine,Dair, davacı ve davalı vekilinin yüzüne karşı, gerekçeli kararın tebliğden itibaren 2 hafta süre içinde İstinaf yolu açık olmak üzere verilen karar açıkça okunup, usulen anlatıldı.