Kamulaştırma Kanununun 23. maddesi uyarınca havaalanı için kamulaştırılan arazinin amacı dışında kalması sebebiyle eski malikin geri alım talebinin hak düşürücü süre nedeniyle reddine ilişkin Yargıtay incelemesi.
Özet: Kamulaştırılan bir taşınmazın amacına uygun kullanılmadığı ve kamulaştırma amacının ortadan kalktığı iddiasıyla eski maliki tarafından geri alım davası açılması üzerine, davalı idare, kamu yararının devam ettiğini ve geri alım hakkının Kanunda belirtilen bir yıllık hak düşürücü sürede kullanılmadığını ileri sürmüştür; hem ilk derece mahkemesi hem de bölge adliye mahkemesi, geri alım hakkının yasal süresi içinde kullanılmaması nedeniyle davanın usulden reddine karar verirken, davacı vekili ise bu hak düşürücü sürenin mülkiyet hakkını ihlal ettiği gerekçesiyle kararı temyiz etmiştir.
5. Hukuk Dairesi         2025/6147 E.  ,  2026/1559 K.
"İçtihat Metni"

MAHKEMESİ : Van Bölge Adliye Mahkemesi 1. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2024/405 Esas, 2025/607 Karar
KARAR : Esastan ret
İLK DERECE MAHKEMESİ : ... 1. Asliye Hukuk Mahkemesi
SAYISI : 2023/15 Esas, 2023/526 Karar
Taraflar arasındaki 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu’nun (2942 sayılı Kanun) 23 üncü maddesine göre idarenin davacıya geri alım talebine ilişkin davada yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın usulden reddine karar verilmiştir.
Kararın davacı vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvurunun esastan reddine karar verilmiştir.
Bölge Adliye Mahkemesi kararı davacı vekili tarafından temyiz edilmekle; süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:
I. DAVA
Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; davalı kurum tarafından kamulaştırılan Bitlis ili, ... ilçesi, ... köyü 1166 parsel (yeni 1 79... parsel) sayılı taşınmazın kamulaştırma amacının ortadan kalktığını ileri sürerek söz konusu taşınmazın tapusunun iptali ile adına tescilini talep etmiştir.
II. CEVAP
1.Davalı ... vekili cevap dilekçesinde özetle; davacı tarafça açılan davanın davaya konu taşınmazın Maliye Hazinesi adına kayıtlı olması nedeniyle husumet yokluğu nedeni ile reddine karar verilmesi gerektiğini, bununla birlikte davanın zaman aşımı nedeniyle reddine karar verilmesi gerektiğini, davacı tarafa ait taşınmazın da aralarında bulunduğu hava alanı için yapılan kamulaştırma işlemleri Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığınca tamamlanacak olan proje ile hizmet sağlayacağının aşikar olduğunu, hali hazırda 2942 sayılı Kanun kapsamında kamu yararının devam ettiği sürece geri alım müessesinin işletilemeyeceğini, özel kanunlarda kamulaştırılan bir malın iade edilmeyeceğine dair hüküm bulunması halinde kamulaştırılan malın iadesi talep edilemeyeceğinden davanın esastan reddinin gerektiğini, proje için idari yazışmaların da devam ettiğini, bununla birlikte davanın görevli mahkemede açılmadığını, görevli mahkemenin idari yargı olduğunu ileri sürerek davanın öncelikle usulden, aksi kanaatte esastan reddine karar verilmesini talep etmiştir.
2.Davalı Hazine vekili cevap dilekçesinde özetle: öncelikle zamanaşımı definde, hak düşürücü süre itirazında bulunduklarını, davanın yasal süresi içinde açılmadığını, zamanaşımı yönünden davanın reddinin gerektiğini, ayrıca görev yetki ve husumet itirazlarınında bulunduğunu, davanın görevli ve yetkili mahkemede açılmadığını, Maliye Hazinesine husumet yöneltilmesinin yanlış olduğunu, 2942 sayılı Kanun'un 23 üncü maddesindeki geri alım şartlarının oluşmadığını, geri alma talebinin eski malik veya mirasçıları tarafından, beş yıllık sürenin dolmasından itibaren bir yıl içinde yapılmış olması gerektiğini ileri sürerek usul ve kanuna aykırı davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.
III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın usulden reddine karar verilmiştir.
IV. İSTİNAF
A. İstinaf Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.
B. İstinaf Sebepleri
Davacı vekili istinaf dilekçesinde özetle; yerel mahkemece her ne kadar zaman aşımı nedeniyle davanın reddine karar verilmiş ise de bu gerekçenin yerinde olmadığını, kamu yararı alınıp amacı doğrultusunda yıllarca kullanılmayan bir taşınmazın geri alma süresinin 5 yıl gibi kısa bir süre belirlenmesinin mülkiyet hakkının açıkça ihlaline yönelik olduğunu, hükümet yetkililerince de defaatle havaalanının yapılmayacağının belirtildiğini, taşınmazlar için alınan kamu yararı kararının amacına yönelik olarak kullanılmadığı gibi kullanılmayacağı da aşikar olduğunu, zamanaşımı nedeniyle davanın reddi kararının açıkça mülkiyet hakkının ihlaline sebep olduğunu ileri sürerek istinaf talebinde bulunmuştur.
C. Gerekçe ve Sonuç
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile somut olayda dava konusu taşınmazın davacı adına kayıtlı iken 13.08.1999 tarihinde davalı idare adına tescilinin yapıldığı, geri alma hakkının doğduğu tarihten itibaren 1 yıl içerisinde hakkın kullanılmadığı anlaşılmakla, yerel mahkemece davanın hak düşürücü süre yönünden usulden reddine karar verilmesinde bir isabetsizlik bulunmadığı, İlk Derece Mahkemesinin vakıa ve hukuki değerlendirmesinde usul ve esas yönünden kanuna aykırılık bulunmadığından davacı vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.
V. TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.
B. Temyiz Sebepleri
Davacı vekili temyiz dilekçesinde özetle; istinaf dilekçesinde belirttiği hususları tekrar ederek kararın bozulmasını talep etmiştir.
C. Gerekçe
1. Uyuşmazlık ve Hukukî Nitelendirme
Uyuşmazlık, kamulaştırılan dava konusu taşınmaza ilişkin olarak davacının geri alım hakkının bulunup bulunmadığına ilişkindir.
2. Değerlendirme
1. Bölge adliye mahkemelerinin nihai kararlarının bozulması 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 371 inci maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.
2. Temyizen incelenen karar, tarafların karşılıklı iddia ve savunmalarına, dayandıkları belgelere, uyuşmazlığa uygulanması gereken hukuk kuralları ile hukuki ilişkinin nitelendirilmesine, dava şartlarına, yargılama ve ispat kuralları ile kararda belirtilen gerekçelere göre usul ve kanuna uygun olup temyiz dilekçesinde ileri sürülen nedenler kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.
VI. KARAR
Açıklanan sebeplerle;
Davacı vekilinin yerinde görülmeyen tüm temyiz itirazlarının reddiyle usul ve kanuna uygun Bölge Adliye Mahkemesi kararının 6100 sayılı Kanun'un 370 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca ONANMASINA,
Davacıdan peşin alınan temyiz harcının Hazineye irat kaydedilmesine,
Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,
05.02.2026 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.