İzmir Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesinde açılan, mobilya ayna tasarımlarının hükümsüzlüğü talebiyle yenilik ve ayırt edicilik unsurlarının tartışıldığı endüstriyel tasarım davası.
Özet: Davacı, 2020 yılından itibaren üretip sattığı aynaların birebir kopyası olduğunu iddia ettiği davalıya ait endüstriyel tasarım tescilinin hükümsüzlüğünü talep etmekte olup, kendi tasarım başvurusunun da daha önce kamuya sunulduğu gerekçesiyle reddedildiğini belirtmektedir; davalı ise tescilli tasarımının yeni ve ayırt edici özelliklere sahip olduğunu, Türk Patent ve Marka Kurumu tarafından onaylandığını ve davacının kendi tasarımlarını uzun süredir kamuya sunmuş olmasının yenilik vasfını ortadan kaldırdığını savunarak davanın reddini isterken, mahkeme davalı tasarımının yenilik ve ayırt edicilik niteliklerini ve tescilden önce kamuya sunulup sunulmadığını değerlendirmektedir.
T.C.
İZMİR FİKRİ VE SINAİ HAKLAR HUKUK MAHKEMESİ ESAS NO : 2023/39 EsasKARAR NO : 2024/163DAVA : Endüstriyel Tasarım (Endüstriyel Tasarımın Hükümsüzlüğünden Kaynaklanan)DAVA TARİHİ : 29/03/2023KARAR TARİHİ : 17/09/2024Davacı vekili tarafından 29/03/2023 tarihinde davalı aleyhine açılan dava, mahkememizin esas defterine kaydedilmiş olup, yapılan açık yargılaması sonunda;GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:DAVA: Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; Davacının ülkemizde ve Dünya'nın pek çok yerinde mobilyacılık sektöründe özellikle ayna ve dekoratif mobilya üzerinde çalıştığı ve satışlar gerçekleştirdiğini, 16.06.2022 Tarih ve ... numaralı tasarım başvurusu ile ...modelleri ile ilgili olarak Türk Patent ve Marka Kurumu nezdinde tescil başvurusunda bulunduğunu ancak tasarım başvurusunun reddedildiğini, Bu başvuruya istinaden Sınai mülkiyet uzman yardımcısı...'in hazırladığı 14.10.2022 tarihli raporda “Yapılan araştırma neticesinde... dosya numaralı 1,2 no.lu tasarım başvurularının, ... sitesinde 15.06.2022 tarihinden önce yayımlanmış olan tasarımla sadece küçük detaylarda farklılık göstermiş olduğu tespit edilmiş olup, başvuruya konu tasarımların yeni olmadığı değerlendirilmiştir.” Şeklinde değerlendirmede bulunularak tasarım başvurusunun reddedildiğini, müvekkili tarafından bahse konu tasarımlar her ne kadar 15.06.2022 tarihinden önce yayımlanmış tasarımlar olarak değerlendirilmiş ise de davacı tarafından sosyal Pazar siteleri ve internet sitesinde 2020 yılından itibaren üretilip satılmakta olduğunu, Davalı tarafından davacıya ait olan aynı tasarımlar ile ilgili olarak 20.06.2022 Tarihli ve ... numaralı tescil belgesi alındığını, davaya konu tasarım tescil belgesi ile davacının uzun süredir ürettiği ve satışa sunduğu aynalardan yeni ve ayırt edici hiçbir unsuru olmayan, biçimsel işlevsel farklı bir özellik taşımayan tasarımların yeni ve özgün olmadığını, müvekkilinin tasarımlarından birebir kopya edildiği açıkça görülen tasarımlara tescil belgesi verildiğini, Bu nedenle davaya konu davalı adına tescilli ...sayılı endüstriyel tasarım tescil belgesinin hükümsüzlüğüne bevan ve talep ettiği görülmüstür.SAVUNMA: Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; Davacı yanın dava konusu tasarımları 2020 yılından itibaren internet satış sitelerinde sattığını belirttiğini, bu beyanın, zaten tasarımın kamuya sunulduğu tarihten itibaren 12 ay içinde tescil başvurusu yapılmadığı durumda ürünün yenilik özelliğinin tüketildiğine işaret etmekte olduğunu, Müvekkiline ait dava konusu ürünlerin ise yenilik ve ayırt edicilik özelliklerini ihtiva etmekte olduğunu; kurum tarafından tescil talebinin kabul gördüğünü, kurum uzmanlarınca yeni ve ayırt edici olarak tespit edilmiş, önceki bir dökümana rastlanılmadığını, Müvekkilinin dünyada sergilenen ürünü esinlenme sınırından uzaklaşarak, Türkiye'de tasarım koruması talep ettiğini, dava konusu tasarımın önceki tasarımlar bakımından basit detay olarak görülmeyecek ciddi detaylar itibarıyla farklı bulunduğunu, öncekilere kıyasen ürün hakkında temel bilgilere sahip aynı kullanıcı üzerinde yarattığı izlenimin de farklı olduğunu, tasarımcının seçenek özgürlüğünün genişliği nazara alındığında ayırt edicilik unsurunun da bulunduğunu, Açıklanan nedenlerle, karşı yanın iyi niyet ve hukuki yaradan yoksun taleplerinin reddine karar verilmesini Beyan ve talep ettiği görülmüştür.DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇEDavalı adına... nolu tasarımın davacının tasarımlarıyla iltibaslı olup olmadığı davalının bu tasarımlarının yenilik ve ayırt edicilik niteliklerini taşıyıp taşımadığı tescilinden önce kamuya sunulup sunulmadığı tasarımın hükümsüzlüğüne ilişkin talebin haklı ve yerinde bir talep olup olmadığına ilişkin yapılan yargılama sonucunda, Tasarım ile ilgili mevzuat açısından: 6769 Sayılı Sınai Mülkiyet Kanunundaki düzenlemeye göre: Kanunun 55. maddesinde tasarımın tanımı aşağıdaki şekilde yapılmıştır: "Tasarım ve ürün MADDE 55- (1) Tasarım, ürünün tümü veya bir parçasının ya da üzerindeki süslemenin çizgi, şekil, biçim, renk, malzeme veya yüzey dokusu gibi özelliklerinden kaynaklanan görünümüdür. (2) Ürün, bilgisayar programları hariç olmak üzere, endüstriyel yolla veya elle üretilen herhangi bir nesnenin yanı sıra birleşik bir ürün veya bu ürünü oluşturan parçaları, ambalaj gibi nesneleri, birden çok nesnenin bir arada algılanan sunumlarını, grafik sembolleri ve tipografik karakterleri ifade eder. (3) Birleşik ürün, sökülüp takılma yoluyla değiştirilebilen veya yenilenebilen parçalardan oluşan üründür. (4) Tasarım; bu Kanun hükümleri uyarınca tescil edilmiş olması hâlinde tescilli Tasarım, ilk kez Türkiye'de kamuya sunulmuş olması hâlinde ise tescilsiz tasarım olarak Korunur. SMK Kanunun 56. Maddesinde Tescilsiz Tasarımlarla ilgili yenilik ve ayırt edicilik kıstaslarının ele alındığını görüyoruz: Yenilik ve ayırt edicilik MADDE 56- (1) Tasarım yeni ve ayırt edici niteliğe sahip olması şartıyla bu Kanunla sağlanan haklar kapsamında korunur. (2) Birleşik ürünün parçasının tasarımı, aşağıdaki şartları taşıyorsa yeni ve ayırt edici niteliğe sahip olduğu kabul edilir: a) Parça birleşik ürüne takıldığında, birleşik ürünün normal kullanımında görünür durumda olmalıdır. b) Parçanın görünür durumda olan özellikleri, yenilik ve ayırt edici nitelik şartlarını Karşılamalıdır. (3) Bu maddede yer alan normal kullanım; bakım, servis veya onarım işleri hariç olmak üzere, son kullanıcı tarafından kullanımı ifade eder. (4) Bir tasarımın aynısı; a) Tescilli tasarım için başvuru veya rüçhan tarihinden önce, b) Tescilsiz tasarım için tasarımın kamuya ilk sunulduğu tarihten önce, dünyanın herhangi bir yerinde kamuya sunulmamış ise o tasarım yeni kabul Edilir Tasarımlar sadece küçük ayrıntılarda farklılık gösteriyorsa aynı kabul edilir. (5) Bir tasarımın bilgilenmiş kullanıcı üzerinde bıraktığı genel izlenim; a) Tescilli tasarım için başvuru veya rüçhan tarihinden önce, b) Tescilsiz tasarım için tasarımın kamuya ilk sunulduğu tarihten önce, kamuya sunulmuş herhangi bir tasarımın aynı kullanıcı üzerinde yarattığı genel izlenimden farklı ise bu tasarımın ayırt edici niteliğe sahip olduğu kabul edilir. (6) Ayırt edici niteliğin değerlendirilmesinde, tasarımcının tasarımı geliştirmede sahip olduğu seçenek özgürlüğünün derecesi dikkate alınır İlk kriter : Yenilik " Tescilsiz tasarım için ; tasarımın aynısı kamuya sunulduğu ilk tarihten önce dünyanın herhangi bir yerinde kamuya sunulmamış ise o tasarım yeni kabul edilir.” Bir tasarımın yeni olup olmadığını değerlendirirken 2. kriter olan ayırt edicilik kıstası ele alınacaktır. Buna göre bir tasarımın bilgilenmiş kullanıcı üzerinde bıraktığı genel izlenim tescilsiz tasarım için tasarımın kamuya sunulduğu tarihten önce, kamuya sunulmuş herhangi bir tasarımın aynı kullanıcı üzerinde yarattığı genel izlenimden farklı ise bu tasarımın ayırt edici niteliğe sahip olduğu kabul edilir. Kamuya sunma MADDE 57- (1) Kamuya sunma; sergileme, satış gibi yollarla piyasaya sürme, kullanma, tarif, yayım, tanıtım veya benzer amaçlı faaliyetleri kapsar. Tasarımın gizlilik şartıyla üçüncü bir kişiye açıklanması kamuya sunma sayılmaz. (2) Koruma talep edilen bir tasarım, başvuru tarihinden veya rüçhan talebi varsa rüçhan tarihinden önceki on iki ay içinde tasarımcı veya halefi ya da bu kişilerin izni ile üçüncü bir kişi tarafından veya tasarımcı ya da halefleri ile olan ilişkinin kötüye kullanımı sonucu kamuya sunulması hâlinde bu açıklama tasarımın yeniliğini ve ayırt edici niteliğini etkilemez. 6769 sayılı kanunun 56. maddesinde yenilik şu şekilde düzenlenmiştir: “(4) Bir tasarımın aynısı; a) Tescilli tasarım için başvuru veya rüçhan tarihinden önce, b) Tescilsiz tasarım için tasarımın kamuya ilk sunulduğu tarihten önce, dünyanın herhangi bir yerinde kamuya sunulmamış ise o tasarım yeni kabul edilir. Tasarımlar sadece küçük ayrıntılarda farklılık gösteriyorsa aynı kabul edilir.” Tasarımda yenilik kavramının tanımı değişmemiştir. Ancak tescilsiz tasarımlar için de bir düzenleme yapılarak yeni kanunla düzenleme genişletilmiştir. Buna göre tescilli tasarımlarda başvuru ve rüçhan tarihi göz önünde bulundurulurken, tescilsiz tasarım için kamuya sunma tarihi önemlidir.” Hükümsüzlük hâlleri MADDE 77- (1) Aşağıdaki hâllerde tasarımın hükümsüz sayılmasına mahkeme tarafından karar verilir: a) 55 inci maddenin birinci ve ikinci fıkralarında yer alan tanımlara uygun olmadığı, 56 ncı ve 57 nci maddelerde belirtilen şartları taşımadığı, 58 inci maddenin dördüncü fıkrası ve 64 üncü maddenin altıncı fıkrasının (c) bendi kapsamında olduğu, başvurunun kötüniyetle yapıldığı ve bir fikri mülkiyet hakkının yetkisiz kullanımını içerdiği ispat edilmişse. b) Hak sahipliğinin başka kişiye veya kişilere ait olduğu ispat edilmişse. c) Sonradan kamuya açıklanan aynı veya benzer nitelikteki bir tasarımın başvuru tarihi, tescilli bir tasarımın başvuru tarihinden önce ise. (2) 64 üncü maddenin altıncı fıkrasının (b) ve (ç) bentleri ile fikri mülkiyet haklarının yetkisiz kullanımı gerekçesiyle tasarımın bir kısmına ilişkin hükümsüzlük talebinin kabul edilmesi hâlinde, o kısmın tescili hükümsüz kılınır. Kısmi hükümsüzlük sonucunda tescilin devamı için, kalan kısmın koruma şartlarını sağlaması ve tasarım kimliğini muhafaza etmesi şarttır. “Kamuya Sunma herhangi bir sınırlama veya sır saklama yükümlülüğü bulunmayan kişilere tasarımın açıklanmasıdır. Diğer bir değişle, kamuya sunma bilginin kontrol edilemeyecek şekilde ifşa edilmesidir...”” “Tasarımın kamuya sunulmasından itibaren tasarım sahibine sağlanan 12 aylık yeni sayılma süresi sahibine bir öncelik hakkı vermez. Yani bu süre, sadece 554 sayılı KHK'nin 8. Maddesinde belirtilen kişilerce kamuya sunuma karşı bir yeni sayılmadır. Diğer bir değişle , yeni sayılma süresince bir başkası, bağımsız olarak aynı veya ufak değişiklikler nedeni ile aynı sayılan bir tasarım meydana getirmişse, tasarımın yenilik ve ayırt edicilik özelliği kalmaz. Bu nedenle tasarım sahipleri, bu süreyi kullanırken böyle bir riskin varlığını dikkate almalıdır. 554 sayılı KHK nun 8. Maddesi SMK 57/(2)'ye denk gelmekle : “Koruma talep edilen bir tasarım, başvuru tarihinden veya rüçhan talebi varsa rüçhan tarihinden önceki on iki ay içinde tasarımcı veya halefi ya da bu kişilerin izni ile üçüncü bir kişi tarafından veya tasarımcı ya da halefleri ile olan ilişkinin kötüye kullanımı sonucu kamuya sunulması hâlinde bu açıklama tasarımın yeniliğini ve ayırt edici niteliğini etkilemez.Tescilli tasarım sahibine 3.kişileri dışlayıcı tekel hakkı sağlamaktadır. Tasarım ayni veya belirgin benzerinin izinsiz kullanımı SMK 81.madde anlamında özel ve haksız rekabet tipi, tasarım hakkına tecavüzdür. Koruma yenilik ve ayırt edicilik taşıyan tasarımlara sağlanmakta olup, Türk Patent Kurumundan getirtilen kayda göre davacının tasarım hakkı devam etmektedir. Somut olayda; Davaya konu edilen tasarımlarla dosyaya sunulan ürünlerin karşılaştırılması yapıldığında ... nolu tasarım ile internette yayınlanan ürünün karşılaştırması yapıldığında ayna çerçevesi, ayna, konstrüksiyon aynı olduğu yine 2 nolu tasarım ile internette sergilenen ürünün karşılaştırdığında çerçeve, ayna, ayak ayna aynı olduğu 4 nolu tasarım ile internet adresteki tasarımın karşılaştırıldığında ayna çerçevesi, ayna, konstrüksiyon aynı olduğu internette sunulan ve karşılaştırması yapılan ürünlerin davaya konu edilen tasarımların başvuru tarihinden önce kamuya sunulduğu anlaşılmıştır, diğer davaya konu edilen 3 nolu tasarımın ise internette yayınlanan ürünler ile karşılaştırıldığında ayna çerçevesi, ayna, alt rafın davaya konu edilen tasarımdan farklı olduğu dolayısıyla 3 nolu tasarımın yenilik ve ayırt edicilik niteliği taşıdığı dosyadaki tüm bilgi ve belgeler alınan bilirkişi raporuyla anlaşılmış olup davacının davasının kısmen kabulüyle... nolu tasarımların yeni ve ayırt edicilik niteliği taşımadığından hükümsüzlüğüne ve sicilden terkinine, 3 nolu tasarımın yeni ve ayırt edici niteliği taşıdığından bu nolu tasarım bakımından açılan davanın reddine dair aşağıda belirtir şekilde hüküm kurulmuştur.HÜKÜM:Yukarıda açıklanan gerekçe ile; 1-Davacının davasının kısmen kabulü ile, davalı adına...4 nolu tasarımların yeni ve ayırt edici nitelikler taşımadığından hükümsüzlüğüne ve sicilden terkinine, 2- 3 nolu tasarımın ise yeni ve ayırt edicilik niteliği taşıdığından bu tasarıma yönelik açılan davanın reddine, 3-Alınması gereken 427,60 TL peşin harcın davacı tarafından yatırılan 179,90 TL peşin harçtan mahsubu ile eksik 247,70 TL harcın davalıdan alınarak hazineye irat kaydına, davacı tarafından yatırılan peşin 179,90 TL harcın davalıdan alınarak davacı tarafa ödenmesine, 4-Davacı duruşmada kendisini vekil ile temsil ettirdiğinden AAÜT.'ne göre hesap ve takdir edilen 25.500,00 TL vekalet ücretinin davalıdan alınarak davacıya verilmesine, 5-Davalı duruşmada kendisini vekil ile temsil ettird iğinden AAÜT.'ne göre hesap ve takdir edilen 25.500 TL vekalet ücretinin davacıdan alınarak davalıya verilmesine, 6-Davacı tarafından yapılan toplam 6.343,50 TL yargılama giderinin kabul/ret oranına göre 3.171 TL'nin davalıdan alınarak davacı tarafa ödenmesine, kalan yargılama giderinin davacı taraf üzerinde bırakılmasına, 7-Davalı tarafından yapılan toplam 25,60 TL yargılama giderinin kabul/ret oranına göre 12,8 TL'nin davacıdan alınarak davalı tarafa ödenmesine, kalan yargılama giderinin davacı taraf üzerinde bırakılmasına, 8-Kalan ve kullanılmayan gider avanslarının karar kesinleştiğinde ve talep halinde ilgili yanlara iadesine, 9-Dair, taraf vekillerinin yüzlerine karşı ve gerekçeli hükmün tebliğinden itibaren 2 hafta süre içinde, İzmir Bölge Adliye Mahkemesi ilgili Hukuk Dairesi nezdinde İstinaf yasa açık olmak üzere, mahkememizce yapılan açık yargılama neticesinde verilen karar usulen okunup anlatıldı. 17/09/2024Katip ...E imza Hakim ...eimza