İstanbul 5. Asliye Ticaret Mahkemesinde görülen menfi tespit davasında, kiralanan aracın ehliyetsiz sürücü tarafından karıştığı kazada sigortacının malike rücu hakkı sorgulanıyor.
Özet: Bu menfi tespit davası, bir araç sahibinin, kiraladığı aracın ehliyetsiz bir sürücü tarafından karıştığı iddia edilen kaza sonrası sigorta şirketinin üçüncü tarafa yaptığı ödemeyi kendisine rücu etmesinin hukuka aykırı olduğunu, aracı kiralarken sürücünün ehliyetini kontrol ettiğini, kazanın ehliyet yetersizliğiyle nedensellik bağının bulunmadığını, aracın kiralama süresince işleten sıfatıyla sorumluluğun kiracıya ait olduğunu savunarak borçlu olmadığının tespiti ve ödediği meblağın istirdadını talep etmesi; sigorta şirketinin ise kaza anındaki sürücünün ehliyetsiz olduğunu ve trafik sigortası genel şartlarındaki teminat dışı kalma halinin gerçekleştiğini ileri sürerek rücu hakkının bulunduğunu belirtmesi üzerine açılmıştır.
T.C.
İSTANBUL5. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİESAS NO : 2025/417 EsasKARAR NO : 2026/476DAVA : Menfi Tespit (Ticari Nitelikteki Haksız Fiilden Kaynaklanan (2918 S.K.Hariç))DAVA TARİHİ : 18/06/2025KARAR TARİHİ : 02/06/2026Mahkememizde görülmekte olan Menfi Tespit (Ticari Nitelikteki Haksız Fiilden Kaynaklanan (2918 S.K.Hariç)) davasının yapılan açık yargılaması sonunda,GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:Davacı vekili sunduğu dava dilekçesi ile; müvekkilinin maliki olduğu ... plakalı aracın kiralanması için dava dışı ... ile uzun süreli araç kiralama sözleşmesi imzalandığını, işbu sözleşme imzalanırken müvekkili şirketin araç kiralama sözleşmesinden doğan yükümlülüklerini yerine getirdiğini, ... plakalı aracı kiralayan ...'nin ehliyetli olduğunun tespit edildiğini, kiralamaya engel bir unsur da olmadığından ötürü aracın ilgili şahsa kiralandığını, 28.02.2022 tarihli kaza sonrasında aracın sigorta şirketinin kazanın karşı tarafına ortaya çıkan zarar kalemlerine binaen ödemede bulunduğunu, ödeme sonrasında ... 18.İcra Müdürlüğü 'nün ... Esas sayılı icra dosyası ile rücuen işbu ödemeyi müvekkilinden tahsil etmeye çalıştığını, söz konusu kazada müvekkili şirketin herhangi bir kusurunun bulunmadığını, bununla birlikte araç kiralama sözleşmesinin imzalandığı sırada üzerinde düşen sorumluluğu yerine getirdiğini, sigorta şirketinin müvekkili şirkete rücu hakkının bulunmadığını, sözleşmenin imzalandığı tarihten kazanın oluş tarihine kadar geçen sürede en ufak bir kusuru bulunmayan müvekkili şirkete karşı sigorta şirketinin rücu talebinde bulunmasının hukuka aykırılık teşkil ettiğini, hakkaniyetli de olmayacağını, davalı yanın, sürücünün ehliyetsiz bulunduğu ya da ehliyetinin geçerlilik süresinin geçtiği varsayımının mesnetsiz olduğunu, TTK 1409. maddesi gereğince hasarın teminat dışı kaldığının ispat yükünün sigortacıya düştüğünü, aynı yasanın 1281. maddesi hükmü uyarınca da, kural olarak rizikonun teminat dışında kaldığına ilişkin iddianın sigortacı tarafından ispatlanması gerektiğini, dava dışı yabancının kaza tutanağına polis tarafından işlenen ehliyetin mevcut olduğunun tartışılamayacağını, kiralama sözleşmesiyle beraber aracın sorumluluğunun dava dışı kiracıya geçtiğini ve söz konusu 28.05.2022 tarihli kazanın aracın kiracı ... sevk ve idaresinde iken gerçekleştiğini, buna göre; kaza sırasında müvekkili şirket kiraya veren, ... 'nin ise kiracı/işleten sıfatında olduğunu, zira dava konusu kazanın kira sözleşmesi süresi içinde ve aracın kiracı işletenin kullanımında iken kazanın meydana geldiğini, aracın gereken ehliyetnameye sahip olmayan kişilere kullandırılmasından kanunda rücu nedeni olarak söz edilmişse de, müvekkili şirketin aracı kiracının ehliyeti bulunmasına istinaden aracı kendisine kiraladığını, her ne kadar kaza nedeni sürücünün ehliyetsiz olması olarak gösterilse de müvekkilinin ehliyetsiz birine aracı kiralamadığından, burada müvekkilinin sorumluluğundan bahsedilemeyeğini, sorumluluğun işleten sıfatıyla kiracı ...'e ait olduğunu, bununla beraber kaza nedeni sürücü belgesinin yetersizliği değilse kaza ile ehliyet belgesinin yetersizliği arasında nedensellik bağı bulunmuyorsa sigortacının işletene rücu hakkının bulunmadığını bildirerek müvekkilİ ... Şirketi'nin davalı alacaklıya borçlu bulunmadığının tespitine, Müvekkilinin borçlu olmadığı halde ödemek zorunda kaldığı 49.942,91 TL'nin istirdadına, yargılama giderlerinin ve vekalet ücretinin karşı tarafa yükletilmesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir. Davalı vekili sunduğu cevap dilekçesinde; Davacı tarafın ... 18. İcra Müdürlüğü ... Esas sayılı dosyasına yaptığı ödemenin istirdadını talep etmiş ise de, davacının talebinin müvekkili şirketin davacıya yapmış olduğu takibin haklı nedenle ve gerçek bir borca dayalı olduğundan davacının davasının reddine karar verilmesi gerektiğini, müvekkilim şirket tarafından ... no'lu Trafik Poliçesi ile sigorta edilen davacı şirketin maliki olduğu ... plakalı aracın, 28.05.2022 tarihinde Ehliyetsiz (Yabancı ehliyetli) sürücü ...'nin sevk ve idaresinde iken dava dışı ...A.Ş. tarafından işletilen otoyol kenarında bulunan bariyerlere çarparak hasara sebep olduğunu, hadise mahallinde tutulan Maddi Hasarlı Trafik Kazası Tespit Tutanağına göre; ... plakalı aracın meydana gelen kazada 8/8 kusurlu olduğunu ve sürücüsünün ehliyetsiz olduğunun sabit olduğunu, sözkonusu kaza sebebiyle dava dışı ... A.Ş. tarafından işletilen otoyol kenarında bulunan bariyerlerede ve otoyol kısımlarında 27.560,25.-TL hasarın tespit edildiğini, müvekkil şirket tarafından dava dışı...A.Ş.'ye 23.09.2023 tarihinde 27.560,25.-TL hasar tazminatı ödendiğni, Trafik Sigorta Poliçesi Genel Şartları B.4/b hükmüne göre; Tazminatı gerektiren olay, aracın ilgili mevzuat hükümlerine göre gereken ehliyetnameye sahip olmayan veya geçerliliğini yitirmiş sürücü sertifikasına sahip ya da ehliyetine geçici/sürekliel konulmuş kimseler tarafından sevk edilmesi veya trafik kurallarının ağır kusur ile ihlali sonucunda meydana gelmiş ise, sigortacının, sigorta ettirene rücu edebileceğini kabul ettiğini, KTK'nın tazminatın azaltılması veya kaldırılması sonucunu doğuran haller başlığını taşıyan 95. maddesinin 2. fıkrasına göre de sigorta ettirene rücu edilebileceğinin ayrıca belirtildiğini, dava konusu İcra takibinin bu yasal hakka dayanılarak yapıldığını, davacı şirketin, bu madde ve sigorta poliçesi genel şartlarının B.4/b maddesi gereğince müvekkili şirkete karşı sorumlu bulunduğunu, davacı şirketin yabancı sürücünün yabancı ehliyetinin sigortalı aracı kullanabilmesi için yeterli olup olmadığı hususunda ve yine yabancı sürücünün Türkiye'ye giriş çıkış kayıtlarını sunmadığından davanın reddinin gerektiğini, davacı şirkete icra dosyasında yapılan usule tebligata rağmen; borca itiraz etmediğinden takibin kesinleştiğini ve müvekkili şirket tarafından haciz talep edilmesi üzerine davacıya alt araçlar üzerine haciz işleminin uygulandığını, müvekkili şirket tarafından ... 18. İcra Müdürlüğü ... E. sayılı dosyası ile davacı şirkete yapılan icra takibinin, dava dışı şirkete yapmış olduğu hasar tazminatı ödemesine dayandığından ve yine söz konusu kazada davacı şirkete ait araç sürücüsünün yeterli ehliyete sahip olmaması ve kazada tam kusurlu olması sebebiyle davacının davasının reddinin gerektiğini bildirerek davacının haksız ve mesnetsiz davasının reddine, yargılama giderleri ile vekalet ücretinin davacı tarafa yüklenmesine karar verilmesini talep etmiştir. Tarafların arasındaki uyuşmazlık; Davacının ... 18. İcra Müdürlüğü 'nün ... Esas sayılı icra dosyasına yapmış olduğu ödemenin istirdatını talep edip edemeyeceğine ilişkindir. Mahkememiz dosyasına Makine Mühendisi ... ile Sigortacı Bilirkişi ...tarafından sunulan 05.05.2026 tarihli bilirkişi raporunda; "1. Yabancı uyruklu kişilerin ülkemizde araç kullanımına ilişkin esaslar 2918 Sayılı Karayolları Trafik Yönetmeliği Madde 88/b ve Madde 92 kapsamında düzenlenmektedir. Bahsi geçen kişilere, ülkemizde kendi ülkelerinden aldıkları sürücü belgesi ile 6 ay süre ile araç kullanmalarına hak tanınmaktadır. Dava dışı ...'nin, Ülkemize giriş-çıkış kayıtlarından kaza tarihinde ülkemizde araç kullanımı ile ilgili tanınan sürenin dolmadığının anlaşıldığı, kaza tarihinde ... ülkesinden aldığı ... sayılı B sınıfı sürücü belgesi ile sevk ve idaresinde bulunan ... plaka sayılı aracı kullanma yetkisinin bulunduğu; 2. ... plaka sayılı aracın sürücüsü dava dışı ...'nin kazanın meydana gelmesinde %100 oranında ASLİ ve TAM KUSURLU olması sebebiyle, araç maliki davacı ... Şti.'nin 2918 Sayılı Karayolları Trafik Kanunu ve bağlı yönetmelikler gereği dava dışı ... A.Ş.'nin mülkiyetinde bulunan otoyolda meydan gelen kaza sonucunda gerçekleşen zarardan sürücünün kusuru nispetinde % 100'ü oranındaki kısmından araç maliki ve işleteni olarak müştereken ve müteselsilen sorumlu olduğu; 3. Gerçekleşen zararın, davalı ...Şirketi tarafından sigortacı sıfatı ile 34BGK802 plaka sayılı aracın maliki, davacı ... Ltd. Şti.'nin hukuki sorumlulukların teminat altına alınması maksadıyla 21.08.2021 başlangıç 21.08.2022 bitiş tarihleri: kapsayacak şekilde tanzim edilen, ... numaralı Karayolları Motorlu Araçlar Zorunlu Mali Sorumluluk Sigorta poliçesi hükümleri gereğince, poliçe teminat limitleri ile sınırlı olmak kaydıyla teminat kapsamında olduğu; 4. Dava konusu kaza tarihinde Karayolları Motorlu Araçlar Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası poliçesinin Maddi Tazminat Teminat itinin 50.000,00-TL olduğu, davalı ...Sigorta Şirketi'nin, poliçe teminat limiti tutarına kadar gerçekleşen toplam tazminat tutarından sorumlu olduğu, artan bakiyenin poliçe teminatı kapsamında değerlendirilemeyeceği; 5. Gerçekleşen kaza sebebi ile dava dışı ...A.Ş.'nin mülkiyetinde bulunan otoyolda meydana gelen maddi zararın davalı ... Sigorta Şirketi tarafından sigortacı sıfatı ile düzenlenen ... numaralı Karayolları Motorlu Araçlar Zorunlu Mali Sorumluluk Sigorta poliçesi hükümleri gereği, Maddi Tazminat Teminat limiti 50.000,00-TL tutarındaki poliçe limitini aşmadığı; 6. 28.05.2022 tarihinde meydana gelen kaza sonucunda oluşan zararın, poliçenin başlangıç ve bitiş tarihleri arasındaki vadesi içerisinde gerçekleşti; 7. Davacı...Ltd. Şti.'nin maliki olduğu .... plaka sayılı aracın sürücüsü dava dışı ...'nin kusuru nispetinde, otoyolda gerçekleşen 25.458,20-TL tutarındaki maddi zararın Karayolları Motorlu Araçlar Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortacısı sıfatı ile davalı ...Sigorta Şirketi tarafından zarar gören otoyol işletmecisi dava dışı ... A.Ş.'ne ödenmesine engel teşkil edecek bir hususun bulunmadığı; 8. Davalı ...Sigorta Şirketi tarafından dosyada mübrez 23.09.2024 tarihli ödeme dekontları ile 23.356,14-TL ve 2.102,05-TL olmak üzere toplam 25.458,19-TL maddi zarar tazminat tutarının dava dışı ... A.Ş.'ne ödendiği; 9. Davacı ...Şti.'nin maliki olduğu ... plaka sayılı aracın sürücüsü dava dışı ...'nin olayın oluş şekli itibarıyla kazanın meydana gelmesinde heyetimizde görevli makine mühendisi bilirkişi tarafından kusur yönünden yapılan değerlendirmeye göre %100 oranında kusurlu olduğu; Yabancı uyruklu kişilerin ülkemizde araç kullanımına ilişkin esaslar 2918 Sayılı Karayolları Trafik Yönetmeliği Madde 88/b ve Madde 92 kapsamında düzenlenmektedir. Bahsi geçen kişilere, ülkemizde kendi ülkelerinden aldıkları sürücü belgesi ile 6 ay süre ile araç kullanmalarına hak tanınmaktadır. Dava dışı ...'nin, Ülkemize giriş-çıkış kayıtlarından kaza tarihinde ülkemizde araç kullanımı ile ilgili tanınan sürenin dolmadığının anlaşıldığı, kaza tarihinde Lübnan ülkesinden aldığı ... sayılı B sınıfı sürücü belgesi ile sevk ve idaresinde bulunan ... plaka sayılı aracı kullanma yetkisinin bulunduğu; Davalı ... Sigorta Şirketi'nin 2918 Sayılı Karayolları Trafik Kanunu Madde 95/1 kapsamında ve Karayolları Motorlu Araçlar Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartları Tebliğinin B4/b maddesine dayanarak, mezkur kazada dava dışı ... A.Ş.'nin mülkiyetinde bulunan otoyolda gerçekleşen zarar kapsamında ödediği 25.458,19-TL tutarındaki ana para tazminat bedelini ... numaralı Karayolları Motorlu Araçlar Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası ile sigortalı bulunan ... plaka sayılı aracın maliki sigortalısı davacı ... Ltd. Şti.'ne karşı, rücuen tazminat talep şartlarının gerçekleşmeyeceği, Davacı ... Ltd. Şti.'nin davalı ... Sigorta Şirketi'ne ... plaka sayılı araç sürücüsünün ehliyetsizliği gerekçesi ile rücuen icra kanalıyla ödediği tazminatı istirdatta konu edilebileceği değerlendirilmiştir. Nihai değerlendirme ve takdir münhasıran Sayın Mahkemeye Alacağa konu edilen feriler ile ilgili nihai değerlendirme Sayın Mahkemeye aittir. 10. Zaman aşımı, ihbar yükümlülüğü vb. şartların değerlendirilmesi ile davacının masraf, vekâlet ücreti, faiz ve benzer le ilgili taleplerinin değerlendirilmesine ilişkin takdirin münhasıran Sayın Mahkemeye ait olduğu sonuç ve kanaatine ulaşıldığı" yönünde görüşlerini bildirmişlerdir.Karayolları Trafik Yönetmeliği'nin 88/1-b maddesinde "b) Yabancıların dış ülkelerden aldıkları sürücü belgeleri ile ülkemizde araç kullanmaları;1) Dış ülkelerden alınan sürücü belgeleri ile ülkemize giriş yapıldığı tarihten itibaren en fazla altı ay süreyle araç kullanılabilir.2) Altı ayın sonunda ülkemizde araç kullanılabilmesi için dış ülkelerden alınan sürücü belgelerinin ülkemiz sürücü belgesi ile değiştirilmesi zorunludur." belirtilmiştir.6100 sayılı HMK'nun Ek Madde 1/2 maddesinde " 200 üncü ve 201 inci maddelerdeki parasal sınırların uygulanmasında hukuki işlemin yapıldığı, 341 inci, 362 nci ve 369 uncu maddelerdeki parasal sınırların uygulanmasında davanın açıldığı tarihteki miktar esas alınır."Tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde, 28/05/2022 tarihinde davacı şirketin maliki olduğu ... plakalı aracın sürücüsünün direksiyon hakimiyetini kaybetmesi ile yol kenarında bulunan bariyerlere çarpması neticesinde davaya konu kazanın meydana geldiği, kaza tarihini kapsar araç maliki ile davalı sigorta şirketi arasında düzenlenmiş zorunlu mali sorumluluk sigorta poliçesi bulunduğu, davalı sigorta şirketince davaya konu kaza nedeniyle kazanın meydana geldiği otoyolun işletmecisi olan ... A.Ş.'ye meydana gelen zarara ilişkin 27.560,25 TL ödeme yaptığının, ... plakalı araç sürücüsünün yeterli ehliyete sahip olmadığının bu nedenle sigortalıdan rücu sebebinin bulunduğunun beyan edilerek davacıya karşı ... 18. İcra Müdürlüğü'nün ... Esas numaralı dosyası ile 27.560,25 TL asıl alacak, 7.266,27 TL işlemiş faiz olmak üzere toplam 34.826,52 TL üzerinden icra takibi başlatıldığı, davacı tarafça 14/10/2024 tarihinde dosya kapak hesabının tamamı olan 49.942,91 TL icra dosyasına ödeme yapıldığı, zorunlu mali sorumluluk sigortası genel şartlarının B.4 maddesinde araç sürücüsünün yeterli ehliyete sahip olmamasının sigortacının sigortalısına rücu sebebi olarak düzenlendiği, ... plakalı araç sürücüsünün yabancı Karım Kouzı olduğu, araç sürücüsünün ülkeye giriş ve çıkış bilgilerinin dosya içerisine alındığı, ... İl Emniyet Müdürlüğü'nün 10/01/2026 tarihli müzekkere cevabında yabancı sürücünün yeterli sürücü belgesine sahip olduğunun belirtildiği, ülkeye giriş ve çıkış bilgileri ve ... İl Emniyet Müdürlüğü'nün 10/01/2026 tarihli müzekkere cevabı birlikte değerlendirildiğinde dosyamız içerisine alınan raporda da tespit edildiği üzere yukarıda belirtilen Karayolları Trafik Yönetmeliği'nin 88/1-b maddesi kapsamında yabancı sürücünün ülkeye giriş tarihi itibariyle belirtilen sürenin dolmadığı ve sürücünün yeterli ehliyete sahip olduğu açıklanan bu nedenlerle davalı sigorta şirketi yönünden davacı sigortalısından rücu koşullarının oluşmadığı, davacının icra dosyasına ödediği bedelin iadesini talep edebileceği, davacının bu davasını İİK'nun 72.maddesinde düzenlenen 1 yıllık hak düşürücü süre içerisinde açtığı, dosyada karar verildikten sonra davacı vekilince sunulan 03/06/2026 tarihli dilekçesinde hükmedilen bedelin İstinaf sınırının altında olduğunun, kesin olarak karar verilmesi gerekirken İstinaf yasa olu açık olarak karar verildiği belirtilerek kararın düzeltilmesi talep edilmiş ise de yukarıda belirtilen 6100 sayılı HMK'nun Ek Madde 1/2 maddesinde belirtildiği üzere İstinaf sırını yönünden davanın açıldığı tarihe göre değerlendirme yapılması gerektiği davanın 2025 yılında açıldığı ve bu tarihte İstinaf sınırının 40.000 TL olduğu, bu nedenle davacı vekilinin bu talebinin reddi gerektiği anlaşıldığından davanın kabulü ile 49.942,91 TL 'nin davalıdan alınarak davacıya verilmesine karar verilerek aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.HÜKÜM: Yukarıda Açıklanan Nedenlerle;1-Davanın kabulü ile 49.942,91 TL 'nin davalıdan alınarak davacıya verilmesine, 2-Harçlar Yasası'na göre alınması gereken 3.411,60 TL karar harcından peşin olarak alınan 852,91 TL harcın mahsubu ile bakiye 2.558,69 TL'nin davalıdan tahsili ile Hazine'ye irad kaydına, 3-Davacı tarafından yatırılan 615,40 TL başvurma harcının 852,91 TL peşin harcın davalıdan alınarak davacıya verilmesine, 4-Davacı taraf duruşmalarda vekil ile temsil edildiğinden kabul edilen dava değeri itibariyle AAÜT uyarınca takdiren 45.000,00-TL vekalet ücretinin davalıdan tahsil edilerek davacı tarafa verilmesine, 5-Davacı tarafından sarf edilen toplam 12.127,50 TL yargılama giderinin davalıdan tahsili ile davacıya verilmesine, 6-Dosyada artan gider avansının karar kesinleştiğinde yatırana iadesine, 7-Arabuluculuk Kanunu Yönetmeliği Tarife hükümleri uyarınca Adalet Bakanlığı bütçesinden ödenen 3.340,00 TL arabuluculuk giderinin davalıdan tahsili ile Hazineye irat kaydına,Dair davacı tarafın yokluğunda, davalı tarafın yüzüne karşı gerekçeli kararın tebliğinden itibaren 2 haftalık sürede İSTİNAF YOLU açık olmak üzere karar verildi. 02/06/2026Katip ¸e-imzalıdır Hakim ¸e-imzalıdır