Danıştay, İstanbul Sarıyer Boğaziçi öngörünüm bölgesindeki ruhsatsız yapılar nedeniyle verilen imar para cezasının kısmi iptal ve onama kararının temyizini değerlendirdi.
Özet: İstanbul Boğaziçi öngörünüm bölgesinde bulunan taşınmazlarında ruhsatsız yapılar tespit edilmesi üzerine 3194 sayılı İmar Kanunu uyarınca kesilen 511.532,30 TLlik para cezasının iptali istemiyle açılan davada; ilk derece mahkemesi, cezanın Boğaziçi öngörünüm bölgesindeki tam yapılaşma yasağı nedeniyle uygulanamayacak 5.407,82 TLlik kısmını iptal ederken, temel ceza, diğer artırımlar ve ruhsatsız yapıların kaldırılmaması sebebiyle uygulanan ilave cezayı içeren 506.124,48 TLlik kalan kısmını hukuka uygun bularak davanın reddine karar vermiş, bu karar Bölge İdare Mahkemesince de onanmıştır.
T.C.
D A N I Ş T A Y DÖRDÜNCÜ DAİRE Esas No : 2025/788Karar No : 2025/5206 TEMYİZ EDEN TARAFLAR : 1- (DAVACILAR) 1- ... 2- ... VEKİLİ : Av. ... 2- (DAVALI) ... Büyükşehir Belediye Başkanlığı VEKİLİ : Av. ...İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin ...tarih ve E:..., K:...sayılı kararının, taraflarca aleyhlerine olan kısımlarının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.YARGILAMA SÜRECİ :Dava konusu istem: İstanbul ili, Sarıyer ilçesi, ... Mahallesi, Karataş mevkiinde bulunan ve tapunun ... parselinde kayıtlı, Boğaziçi Öngörünüm Bölgesinde yer alan taşınmazda, ...günlü,... sayılı yapı tatil tutanağı ve... günlü, ... sayılı yapı tatil tutanağı ile tespit edilen (A) yapısı ve ne zaman yapıldığı bilinmeyen (C) yapısına ilaveten ruhsatsız olarak (B) ve (E) ile gösterilen beton zeminlerin ve (D), (F), (G) ve (H) ile gösterilen tek katlı yapıların yeni yapıldığının tespit edildiğinden bahisle anılan imalatların mühürlenmesine ilişkin ...1 günlü, ... sayılı yapı tatil tutanağı ile bu tutanağa dayalı olarak 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 42. maddesinin 2. fıkrası uyarınca yapı sahibi sıfatıyla davacıların da aralarında bulunduğu paydaşlara 511.532,30-TL para cezası verilmesine ilişkin ... tarih, ... sayılı İstanbul Büyükşehir Belediye Encümeni kararının iptali istenilmiştir. İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; keşif ve bilirkişi incelemesi sonucunda düzenlenen bilirkişi raporu ile dava dosyasının birlikte incelenmesinden, somut olayda, temel para cezasının 3194 sayılı Kanunun 42. maddesinin 2. fıkrasının (a) bendinde öngörülen kriterlere uygun olarak hesaplandığı, (c) bendinin 6. ve 8. alt bentlerinde öngörülen artırım sebeplerinin uygulanması koşullarının oluştuğunun anlaşıldığı, uyuşmazlık konusu olayda, Boğaziçi Öngörümün Bölgesi'nde askeri alan ve Devlet ormanı olarak işlevlendirilen taşınmazda yapılaşmanın tamamen yasaklanmış olması nedeniyle para cezasına 6. alt bent uyarınca arttırım uygulandıktan sonra yapılaşmanın tamamen yasaklanmayıp özel imar rejimlerinin bulunduğu yerler için uygulanması gereken 7. alt bendinin uygulanması olanaklı olmadığından, dava konusu para cezasının bu alt bende isabet eden 5.407,82₺’lik kısmında hukuka uyarlık bulunmadığı, anılan 2. fıkranın (ç) bendi kapsamında, aykırılığa konu alan olarak belirlenen 299,10 m² ile yapı tatil tutanağının düzenlendiği 2021 yılına ilişkin olarak dava konusu taşınmazın cephe aldığı... Caddesi için belirlenen emlak vergisine esas asgari metrekare birim değeri olan 1.561,98₺’nin çarpılmasıyla ilave para cezasının hesaplandığı, dava konusu encümen kararında (ç) bendi hükmüne yer verilerek söz konusu ilave para cezasının tahsilinin şarta bağlanmış olduğunun belirtildiği, 28/06/2021 tarihli tutanak ile uyuşmazlığa konu imar para cezası verilmesine gerekçe teşkil eden ruhsatsız yapıların tamamen kaldırılmamış olduğunun tespit edildiği, Mahkemelerince icra edilen keşif incelemesinde de, temel niteliği taşıyan beton zeminlerin kaldırılmadığı, mevcudiyetini koruduğunun belirlendiği görülmekle, 3194 sayılı Kanunun 42. maddesinin 2. fıkrasının (ç) bendi uyarınca ilave para cezası verilmesinde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Belirtilen gerekçelerle, ... tarih ve ... sayılı yapı tatil tutanağına ilişkin kısmı yönünden, 2577 sayılı Kanunun 14/3-e ve 15/1-b maddeleri uyarınca davanın süre aşımı nedeniyle reddine, ... gün ve ... sayılı İstanbul Büyükşehir Belediye Encümen kararının; temel para cezasının, 3194 sayılı Kanunun 42. maddesinin 2. fıkrasının (c) bendinin 7. alt bendi uyarınca artırılmasına ilişkin 5.407,82-TL’lik kısmının iptaline, 3194 sayılı Kanunun 42. maddesinin 2. fıkrasının (a) bendi uyarınca temel para cezası verilmesi, (c) bendinin 6 ve 8. alt bentleri uyarınca bu para cezasının artırılması ve (ç) bendi uyarınca ilave para cezası uygulanmasına ilişkin 506.124,48-TL’lik kısmı yönünden ise davanın reddine karar verilmiştir.Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İdare Dava Dairesince; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu ve taraflarca ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurularının reddine karar verilmiştir. TEMYİZ EDEN DAVACININ İDDİALARI : Bahse konu taşınmazlara ilişkin 1 ve 2 nolu yapı tatil tutanakları uyarınca geçmiş zamanlarda yıkım kararları alındığı ve buna ilişkin davaların görüldüğü, davalı idarece, aynı yer ile ilgili tekrar yıkım kararı alınmasının keyfi ve hukuka aykırı olduğu, A ve C yapısı olarak belirtilen iki yapının tarihi yapılar olması nedeniyle korunması gerektiği, davacı tarafından sonradan yapılan eklentilerin kaldırılmasına rağmen idarenin yıkım kararını kaldırmadığı, 3 nolu yapı tatil tutanağının ve buna dayalı yıkım kararının hukuki dayanaktan yoksun olduğu ileri sürülmektedir.TEMYİZ EDEN DAVALININ İDDİALARI : Taşınmazın nazım imar planında kısmen "Devlet Ormanı", kısmen de "Askeri Alan" lejantlarında kaldığı, bu nedenle, 3194 sayılı Kanunun 42. maddesi 2. fıkrası c bendinde yer alan hüküm gereği temel para cezası ve artırımların mevzuata uygun olduğu ileri sürülmektedir.DAVACININ SAVUNMASI : Cevap verilmemiştir. DAVALININ SAVUNMASI : Cevap verilmemiştir.TETKİK HÂKİMİ : ...DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin reddi ile usul ve yasaya uygun olan Bölge İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.TÜRK MİLLETİ ADINA Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:İNCELEME VE GEREKÇE : Temyize konu kararın, yapı tatil tutanağına, 3194 sayılı Kanunun 42. maddesinin 2. fıkrasının (a) bendi uyarınca verilen temel para cezası ile, temel para cezasına (c) bendinin 8. alt bendi uyarınca artırım uygulanmasına ilişkin kısmı ve anılan fıkranın (ç) bendi uyarınca ilave para cezası verilmesine ilişkin kısmı yönünden: Bölge idare mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür. Temyizen incelenen kararın yukarıda anılan kısmı, usul ve hukuka uygun olup, davacının dilekçesinde ileri sürülen temyiz nedenleri, kararın anılan kısmının bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir. Temyize konu kararın, 3194 sayılı Kanunun 42. maddesinin 2. fıkrasının (a) bendi uyarınca verilen temel para cezasına, (c) bendinin 6. ve 7. alt bendi uyarınca artırım uygulanmasına ilişkin kısmına gelince: 3194 sayılı İmar Kanununun 42. maddesinin ikinci fıkrasında; ruhsat alınmaksızın veya ruhsata, ruhsat eki etüt ve projelere veya imar mevzuatına aykırı olarak yapılan yapının sahibine, yapı müteahhidine veya aykırılığı altı iş günü içinde idareye bildirmeyen ilgili fenni mesullere yapının mülkiyet durumuna, bulunduğu alanın özelliğine, durumuna, niteliğine ve sınıfına, yerleşmeye ve çevreye etkisine, can ve mal emniyetini tehdit edip etmediğine ve aykırılığın büyüklüğüne göre, beşyüz Türk Lirasından az olmamak üzere, maddede belirtilen şekilde hesaplanan idari para cezalarının uygulanacağı, Bakanlıkça belirlenen yapı sınıflarına ve gruplarına göre yapının inşaat alanı üzerinden hesaplanmak üzere, mevzuata aykırılığın her bir metrekaresi için; yapıların sınıf ve gruplarına göre para cezası verileceği, (c) bendinin 6. alt bendinde; yapılaşmaya yasaklanmış bir alanda yapılmış olması durumunda % 80, 7. alt bendinde; özel kanunlar ile belirlenmiş özel imar rejimine tabi bir alanda yapılmış ise % 50 oranında artırılarak uygulanacağı hükme bağlanmıştır. Yukarıda yer alan hükümlerinin birlikte incelenmesinden; 3194 sayılı Kanunun 42. maddesinin 2. fıkrasının (c) bendinin 6. alt bendi uyarınca para cezasına arttırım uygulanabilmesi için, söz konusu alanda yapılaşmanın tümüyle yasaklanmış olması (1. derece askeri yasak bölgeler, 1. derece arkeolojik veya doğal sit alanları vb.), 7. alt bent uyarınca arttırım uygulanabilmesi için ise, yapılaşma tamamen yasaklanmamakla birlikte bölgenin özelliği nedeniyle yapılaşmanın sınırlandırıldığı ya da ilgili idarelerin iznine bağlandığı (orman alanları, özel çevre koruma bölgeleri, 2. ve 3. derece doğal ve arkeolojik sit alanları, 2. derece askeri yasak bölgeler vb.) alanlar olması gerektiği, bu nedenle bu iki bendin aynı anda uygulanamayacağı açıktır. Dosyanın incelenmesinden; İdare Mahkemesince mahallinde yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucunda düzenlenen bilirkişi raporu, dosyada yer alan taşınmaz tapu kaydı ile bilgi ve belgeler birlikte değerlendirildiğinde; İstanbul ili, Sarıyer ilçesi, ... Mahallesi, ... Mevki, ... parsel sayılı, 6.100,00 m² yüzölçümlü, bahçeli kargir üç ev vasıflı uyuşmazlık konusu taşınmazın, Boğaziçi Öngörünüm Bölgesi sınırları içerisinde yer aldığı, taşınmazın, ikinci derece askeri yasak bölge kapsamında, 24/02/1984 onanlı Boğaziçi Doğal ve Tarihi Sit Değerlerini İçeren 1/5000 ölçekli Nazım İmar Planı'nda kısmen "Devlet Ormanı", kısmen de "Askeri Alan" lejantlarında kaldığı, 1/1000 ölçekli uygulama imar planının bulunmadığı, dava konusu işlemle davacıya verilen imar para cezası belirlenirken, 3194 sayılı Kanunun 42. maddesinin 2. fıkrasının (c) bendinin 6. 7. ve 8. alt bentleri uyarınca artırım uygulandığı görülmektedir. Uyuşmazlıkta, 2. derece kara askeri yasak bölgede ve Devlet ormanı olarak işlevlendirilen taşınmazda yapıldığı tespit edilen ruhsatsız yapıların, Boğaziçi Öngörünüm Bölgesi sınırları içerisinde yer aldığı, yapılaşma tamamen yasaklanmamakla birlikte, Bölgenin özelliği nedeniyle yapılaşmanın sınırlandırıldığı alanda kaldığından, 6. alt bendin uygulanma koşulu oluşmadığı, buna karşın, söz konusu alanda, özel imar rejimlerinin bulunduğu yerler için uygulanması gereken 7. alt bendinin uygulanması koşulu oluştuğu sonucuna ulaşılmıştır. Bu durumda, dava konusu işlemin, 3194 sayılı Kanunun 42. maddesinin 2. fıkrasının (a) bendi uyarınca verilen temel para cezasına, (c) bendinin 6. alt bendi uyarınca artırım uygulanmasına ilişkin kısmında hukuka uyarlık, 7. alt bendi uyarınca artırım uygulanmasına ilişkin kısmında ise hukuka aykırılık, aksi yöndeki temyize konu Bölge İdare Mahkemesi İdare Dava Dairesi kararının belirtilen kısımlarında ise hukuki isabet görülmemiştir. KARAR SONUCU : Açıklanan nedenlerle; 1. Tarafların temyiz isteminin kısmen kabulüne, kısmen reddine, 2. Temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının, yapı tatil tutanağına, 3194 sayılı Kanunun 42. maddesinin 2. fıkrasının (a) bendi uyarınca verilen temel para cezasına ve temel para cezasına (c) bendinin 8. alt bendi uyarınca artırım uygulanmasına ilişkin kısmı ile anılan fıkranın (ç) bendi uyarınca ilave para cezası verilmesine ilişkin kısmının ONANMASINA,3. Anılan İdari Dava Dairesi kararının, dava konusu işlemin, 3194 sayılı Kanunun 42. maddesinin 2. fıkrasının (a) bendi uyarınca verilen temel para cezasına, (c) bendinin 6. ve 7. alt bentleri uyarınca artırım uygulanmasına ilişkin kısımlarının BOZULMASINA,4. Bozulan kısım hakkında yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın İdare Dava Dairesine gönderilmesine, 13/10/2025 tarihinde oybirliğiyle kesin olarak karar verildi.