Hizmet tespiti davalarında sigorta başlangıç tarihinin belirlenmesinde kamu düzeni gereği mahkemece eksiksiz ve re’sen araştırma yapılması gerektiği kararı.
Özet: Yüksek mahkeme, sigorta başlangıç tarihinin tespiti davasında, ilk derece mahkemesi ve istinaf mahkemesinin eksik inceleme ve değerlendirmeye dayalı hükmünü bozarak, bu tür davaların kamu düzenini ilgilendirmesi sebebiyle özel bir hassasiyetle yürütülmesi, tarafların kanıtlarıyla yetinilmeyip kendiliğinden araştırma yapılması, işveren kayıtları, SGK belgeleri, tanık anlatımları ve iş yeri faaliyetlerinin kapsamlı şekilde incelenerek sigortalılık durumunun başlangıç, bitiş, sürekli veya mevsimlik, tam veya kısmi olup olmadığının titizlikle belirlenmesi gerektiğini vurgulamıştır.
10. Hukuk Dairesi         2025/12741 E.  ,  2025/14340 K.
"İçtihat Metni"

İNCELENEN KARARIN
MAHKEMESİ : Konya Bölge Adliye Mahkemesi 9. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2024/3099 E., 2025/721 K.
İLK DERECE MAHKEMESİ : Afyonkarahisar 1. İş Mahkemesi
SAYISI : 2023/169 E., 2024/343 K.
Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalı Kurum vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:
I. DAVA
Davacı vekili dava dilekçesinde,davacının, sigortalılık başlangıç tarihinin 28.07.1994 olduğunu belirterek, davacının sigortalılık başlangıç tarihinin 28.07.1994 olarak tespitine karar verilmesini talep etmiştir.
II. CEVAP
Davalı SGK vekili cevap dilekçesinde, davacının çalıştğını iddia ettiği dönemde çalıştığını iddia ettiği iş yerlerinin mevcut olmadığını, iş yerinin sigorta kapsamına alınış tarihinin Kurumdan sorulması davacı sigortalının birlikte çalıştığı sigortalıların bordrolarının celbiyle tespiti ve aynı dönemdeki sigortalıların Mahkemece re’sen dinlenmesi gerektiğini, Kurum işlemlerinin kanuna uygun olarak yapıldığından açılan işbu davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.
III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın kabulü ile davacının, 506 sayılı Kanun'un 60-G maddesine göre sigortalılık başlangıç tarihinin 18 yaşını ikmal ettiği 30.08.1995 tarihi olduğunun ve 28.07.1994 tarihindeki bir günlük çalışmaya yönelik ödenecek sigorta priminin, prim ödeme gün sayısının hesabına dahil edilmesi gerektiğinin tespitine karar verilmiştir.
IV. İSTİNAF
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı SGK vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur. Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davalı Kurum vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.
V. TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı SGK vekili temyiz isteminde bulunmuştur.
B. Değerlendirme ve Gerekçe
Uyuşmazlık, sigorta başlangıcının tespiti istemine ilişkindir.
1.Davanın yasal dayanakları, 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu'nun 2., 6., 9., 60. maddenin (G) bendi,79., 108. maddesi hükümleridir.
Hizmet tespitine ilişkin talebin yasal dayanağı 01.10.2008 tarihinde yürürlüğe giren 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun geçiş hükümlerini içeren geçici 7. maddesi gereğince 506 sayılı Kanun'un 79/10. ve 5510 sayılı Kanun'un 86/9. maddeleri olup Anayasal haklar arasında yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin bu tür davalar kamu düzeni ile ilgili olduğundan özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmeleri zorunludur. Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip gerek görüldüğünde kendiliğinden araştırma yapılarak delil toplanabileceği açıktır.
Bu tür davalarda Mahkemece yapılacak iş, davacıyla ilgili varsa tüm belge ve kayıtlar işverenden istenilmeli, çalışmanın gerçekleştiği ileri sürülen iş yerinin Kurum nezdinde bulunan dosyası, işverence hazırlanması gerekli ücret ödeme bordroları, puantaj kayıtları ve diğer kayıtlar getirtilmeli, dönemsel sigorta primleri bordrosuyla veya aylık prim ve hizmet belgesiyle bildirimleri yapılan sigortalılar tanık sıfatıyla dinlenilmeli, Kurum müfettişlerince inceleme yapılıp yapılmadığı sorulmalı, inceleme yapılmışsa belgeler getirtilmeli, aynı çevrede faaliyet yürüten ve davacının çalışmasını bilebilecek durumda olan tarafsız nitelikte başka işverenler ve bordrolu çalışanlar yöntemince saptanarak tanık sıfatıyla dinlenilmeli, işçilik alacaklarına ilişkin dava dosyasının varlığı araştırılarak celbedilmeli ve işçilik alacakları davasında dinlenen tanıkların anlatımları ile bu dosyada bilgi ve görgüsüne başvurulan tanıkların anlatımları karşılaştırılmalı, varsa çelişki giderilmeli, yargılama sürecinde dinlenen tanık anlatımlarının değerlendirilmesinde, iş yerinin kapsamı, kapasitesi ve niteliği nazara alınmalı, işin mevsimlik olduğu anlaşılırsa dönemleri belirlenmeli, bu dönemde davacı ile işveren arasındaki sözleşmenin askıda olduğu ve mevsimlik dönemlerde hak düşürücü sürenin işlemeyeceği gözönünde bulundurulmalı; böylelikle; çalışmanın varlığı, başlangıç ve bitiş tarihleri, mevsimlik mi sürekli mi olduğu, yapılan işin kapsam ve niteliği de nazara alındığında kısmi çalışma mümkün olduğundan kısmi ve kesintili olup olmadığı yöntemince araştırılmalıdır.
2.Mahkemenin yazılı hükmü, eksik inceleme ve değerlendirmeye dayalıdır. Yukarıda anılan yasal düzenleme ve açıklamalara göre inceleme konusu dava değerlendirildiğinde, dava dışı ... İnş. Tic. Ltd. Şti. unvanlı işverenin ... sicil no.lu ve "T.M.O. Çay - Afyonkarahisar" adresli iş yerinden davacı adına 28.07.1994 tarihinde işe giriş bildirgesinin verilmiş olduğu, onarım işi mahiyetli iş yerinin 20.06.1994-05.08.1994 tarihleri arasında Kanun kapsamında olduğu, iş yerinden dava konusu 1994/2. dönem bordrosunun verildiği ve sadece ... isimli sigortalının bildirildiği, beyanında ise davacıyı tanımadığını ancak dava dışı işverenin, T.MO.'nin o dönemde Afyonkarahisar'ın değişik ilçelerindeki iş yerlerinin onarım tadilat işlerini üstlendiğini belirttiği, bunun üzerine Mahkemece dava dışı işverenin Toprak Mahsulleri Ofisinin Afyonkarahisar'ın değişik ilçelerindeki davalı Kurum nezdindeki iş yerlerinin iş yeri tescil bilgilerin,in geldiği, bu iş yeri sicil noçlarının birbirini takip eder şekilde ve hepsinin de 20.06.1994 tarihinde Kanun kapsamına alınmış olan ofis inşaatı, hizmet binası onarım işi, inşaat mahiyetli olan 46...03,46...4,46....463 06... sicil no olarak ...'nun Sultandağı, Çay, İhsaniye, Bolvadin, Dazkırı ilçelerindeki işyerlerine ilişkin olduğu, Toprak Mahsulleri Ofisine yazılan müzekkereye cevapta ise ... İnş. Tic. Ltd. Şti. ile davacıya ilişkin bir kaydın bulunmadığının bildirildiği, jandarma marifetiyle yapılan komşu işyeri araştırması kapsamında tutulan tutanakta, Mahkemece de dinlenen Çay ilçesi İstasyon mahallesi muhtarı ...'un beyanında davacıyı tanımadığı,1989-1999 yılları arasında iki dönem muhtarlık yaptığını, o dönem itibariyle mahallelerinde sadece Çay Tren Garı ile ... Ajansının faaliyette bulunduğu, çevrelerinde başkaca işletmelerin olmadığını beyan ettiği, davacı tanıkları olarak davacının yakınları ile davalı işverenin ...'nun yukarıda belirtilen diğer ilçelerdeki yapmış olduğu işlerde çalışanlardan ... ile ... İnş. Tic. Ltd. Şti. yetkilisi olduğunu beyan eden ...'in dinlendiği, böylelikle Mahkemece anılan tanık beyanlarına ve dosyadaki diğer delillere göre yazılı şekilde hüküm kurulduğu anlaşılmaktadır.
3.Tüm bu açıklamalara göre Mahkemece, öncelikle davacı asilin beyanı alınarak dava dışı işverenin ...'nun hangi ilçedeki, hangi adresteki iş yerinde ve hangi işte çalıştığı, kimlerle birlikte çalıştığı, ustabaşı vs.nin kim olduğu, ne iş yaptığı sorulmalı, birlikte çalıştığını beyan edeceği kişilerin sigortalılık kayıtları da getirtilerek dinlenmeli, davacının Çay ilçesi dışında bir ilçede çalıştığını beyan etmesi halinde işaret ettiği iş yerinin de dönem bordrosu getirtilerek bordrolu çalışanlar dinlenmeli, şirket yetkilisi olduğunu belirten ...'in hizmet cetveline göre dava konusu dönemde çalıştığı iş yerinin tescil bilgileri getirtilmeli, yine ...'in o dönem iş yeri yetkilisi olup olmadığı araştırlarak beyanı denetlenmeli, bordro tanığı bulunmadığı takdirde iş yerine komşu iş yerleri ve sigortalı çalışanları belediye, SGK ve vergi dairesi nezdinde araştırılarak belirlenmeli, belirlenen bu kişilerin sigortalılık ve vergi kayıtları da getirtilmek suretiyle beyanlarına başvurulmalı, komşu iş yeri tespit edilemediği takdirde taraflardan davacının çalışmasını bilebilecek olan kişiler sorulmak suretiyle bu tanıkların da sigortalılık ve vergi kayıtları getirtilmek suretiyle beyanları alınmalı, böylelikle toplanan ve toplanacak tüm deliller birlikte değerlendirilmek suretiyle, sonucuna göre bir karar verilmelidir.
Bu maddi ve hukuki olgular göz önünde bulundurulmaksızın, yazılı şekilde karar tesisi, usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.
VI. KARAR
Açıklanan sebeplerle,
1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,
2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,
Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,
22.10.2025 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.