Sigorta başlangıç tarihinin tespiti davalarında mahkemelerin kamu düzeni gereği tarafların sunduğu delillerle yetinmeyip resen araştırma yapma yükümlülüğü.
Özet: Bu karar, davalı Sosyal Güvenlik Kurumunun işe giriş bildirgesinin sigortalılık başlangıç tarihini ispat için tek başına yeterli olmadığı yönündeki temyiz başvurusu üzerine, sigortalılık tespiti davalarının kamu düzenini ilgilendiren niteliği gereği mahkemelerin tarafların sunduğu delillerle yetinmeyip işyeri kayıtları, ücret bordroları, dönemlik prim bildirimleri, tarafsız tanıklar ve kurum müfettiş raporları gibi tüm ilgili bilgi ve belgelerin toplanarak değerlendirilmesi yoluyla resen araştırma ilkesi uyarınca kapsamlı bir inceleme yapması, olası çelişkilerin giderilmesi ve sigortalı çalışmanın varlığı, başlangıç-bitiş tarihleri ile niteliğinin eksiksiz tespiti gerektiğini vurgulamaktadır.
10. Hukuk Dairesi         2025/13411 E.  ,  2025/14335 K.
"İçtihat Metni"

İNCELENEN KARARIN
MAHKEMESİ : Bursa Bölge Adliye Mahkemesi 11. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2024/626 E., 2025/1312 K.
İLK DERECE MAHKEMESİ : Bursa 1. İş Mahkemesi
SAYISI : 2023/65 E., 2024/76 K.
Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalı Kurum vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:
I. DAVA
Davacı vekili dava dilekçesinde, davacının, dava dışı ... 'e ait iş yerinde 10.03.1993 tarihinde çalışmaya başladığını, işe giriş bildirgesi de Kuruma verilmesine rağmen anılan tarihin sigortalılık başlangıç tarihi olarak kabul edilmediğini belirterek davacının sigortalılık başlangıç tarihinin 10.03.1993 tarihi olduğunun tespitine karar verilmesini talep etmiştir.
II. CEVAP
Davalı SGK vekili cevap dilekçesinde, müvekkili Kurumun bir kamu kuruluşu olup Kurum kayıtlarının esas olduğunu belirterek davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.
III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın kabulü ile davacının, ...sicil numaralı işyerinde 10.03.1993 tarihinde 506 sayılı Kanun hükümleri kapsamında hizmet akdine dayalı ve tüm sigorta kollarına tabi olarak çalıştığının, malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortalarının uygulanmasında dikkate alınacak sigortalılık başlangıç tarihinin 10.03.1993 tarihi olduğunun tespitine karar verilmiştir.
IV. İSTİNAF
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı SGK vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur. Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davalı Kurum vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.
V. TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı SGK vekili işe giriş bildirgesinin tek başına çalışma olgusunun ispatı için yeterli olmadığını, Mahkemece işe giriş bildirgesi ile yetinilerek başkaca herhangi bir araştırma ve inceleme yapılmaksızın davanın kabulüne karar verilmesinin hatalı olduğunu belirterek temyiz isteminde bulunmuştur.
B. Değerlendirme ve Gerekçe
Uyuşmazlık, sigorta başlangıcının tespiti istemine ilişkindir.
1.Davanın yasal dayanakları, 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanun'un 2., 6., 9., 79., 108. maddesi hükümleridir.
Hizmet tespitine ilişkin talebin yasal dayanağı 01.10.2008 tarihinde yürürlüğe giren 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun geçiş hükümlerini içeren geçici 7. maddesi gereğince 506 sayılı Kanun'un 79/10. ve 5510 sayılı Kanun'un 86/9. maddeleri olup Anayasal haklar arasında yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin bu tür davalar kamu düzeni ile ilgili olduğundan özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmeleri zorunludur. Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip gerek görüldüğünde kendiliğinden araştırma yapılarak delil toplanabileceği açıktır.
Bu tür davalarda Mahkemece yapılacak iş, davacıyla ilgili varsa tüm belge ve kayıtlar işverenden istenilmeli, çalışmanın gerçekleştiği ileri sürülen iş yerinin Kurum nezdinde bulunan dosyası, işverence hazırlanması gerekli ücret ödeme bordroları, puantaj kayıtları ve diğer kayıtlar getirtilmeli, dönemsel sigorta primleri bordrosuyla veya aylık prim ve hizmet belgesiyle bildirimleri yapılan sigortalılar tanık sıfatıyla dinlenilmeli, Kurum müfettişlerince inceleme yapılıp yapılmadığı sorulmalı, inceleme yapılmışsa belgeler getirtilmeli, aynı çevrede faaliyet yürüten ve davacının çalışmasını bilebilecek durumda olan tarafsız nitelikte başka işverenler ve bordrolu çalışanlar yöntemince saptanarak tanık sıfatıyla dinlenilmeli, işçilik alacaklarına ilişkin dava dosyasının varlığı araştırılarak celbedilmeli ve işçilik alacakları davasında dinlenen tanıkların anlatımları ile bu dosyada bilgi ve görgüsüne başvurulan tanıkların anlatımları karşılaştırılmalı, varsa çelişki giderilmeli, yargılama sürecinde dinlenen tanık anlatımlarının değerlendirilmesinde, iş yerinin kapsamı, kapasitesi ve niteliği nazara alınmalı, işin mevsimlik olduğu anlaşılırsa dönemleri belirlenmeli, bu dönemde davacı ile işveren arasındaki sözleşmenin askıda olduğu ve mevsimlik dönemlerde hak düşürücü sürenin işlemeyeceği gözönünde bulundurulmalı; böylelikle çalışmanın varlığı, başlangıç ve bitiş tarihleri, mevsimlik mi sürekli mi olduğu, yapılan işin kapsam ve niteliği de nazara alındığında kısmi çalışma mümkün olduğundan kısmi ve kesintili olup olmadığı yöntemince araştırılmalıdır.
2.Mahkemenin yazılı hükmü, eksik inceleme ve değerlendirmeye dayalıdır. Yukarıda anılan yasal düzenleme ve açıklamalara göre inceleme konusu dava değerlendirildiğinde, dava dışı ... ... Koltuk İskelet İmalatı ünvanlı işverenin ... sicil no.lu işyerinden davacı adına 10.03.1993 tarihinde işe giriş bildirgesinin verilmiş olduğu, koltuk iskeleti imali mahiyetli işyerinin 15.03.1989-01.09.1997 tarihleri arasında kanun kapsamında olduğu, iş yerinden dava konusu 1993/1. dönem bordrosu verilmediği ancak 1993/2 ve 3. dönemden bordro verilmiş olduğu, komşu işyeri araştırması SGK marifetiyle yapıldığı ve komşu işyeri olarak ....ile ... ünvanlı 2 işyerinin tespit edildiği ancak Mahkemece anılan komşu işyeri sahipleri yada çalışanlarının beyanlarına başvurulmadığı, davacı tanıkları olarak işyerinden 1993/2. dönem ile 1997/2. dönem arasında sigortalılığı bulunan ...'in, komşu işyeri olup olmadığı araştırılmayan ancak komşu niteliğinde olduğu belirtilen ... ile işverenin dinlendiği, böylelikle Mahkemece anılan tanık beyanlarına ve dosyadaki diğer delillere göre yazılı şekilde hüküm kurulduğu anlaşılmaktadır.
3.Tüm bu açıklamalara göre Mahkemece, SGK tarafından komşu işyeri olarak belirlenen .... ile ... ünvanlı komşu işyerleri ile dava konusu dönem bordrosunda çalışmaları kayda geçen kişiler dinlenmeli, ayrıca dava konusu işyerine komşu iş yerleri ve sigortalı çalışanları emniyet, belediye ve vergi dairesi nezdinde de araştırılarak belirlenmeli, belirlenen bu kişilerin sigortalılık ve vergi kayıtları da getirtilmek suretiyle beyanlarına başvurulmalı, komşu işyeri tespit edilemediği takdirde taraflardan davacının çalışmasını bilebilecek olan kişiler sorulmak suretiyle bu tanıkların da sigortalılık ve vergi kayıtları getirtilmek suretiyle beyanları alınmalı, böylelikle toplanan ve toplanacak tüm deliller birlikte değerlendirilmek suretiyle sonucuna göre bir karar verilmelidir.
Bu maddi ve hukuki olgular göz önünde bulundurulmaksızın, yazılı şekilde karar tesisi, usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.
VI. KARAR
Açıklanan sebeplerle,
1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,
2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,
Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,
22.10.2025 tarihinde oy birliğiyle karar verildi