Otobüs terminali yapım ve kiralama sözleşmesi uyarınca, terminal dışı feribot iskelesinde yolcu indirme-bindirme yetkisinin ihlalinden kaynaklanan tazminat talebi.
Özet: Davacı şirket, işlettiği şehirlerarası otobüs terminali sözleşmesi gereği tüm yolcu taşımacılığının kendi terminalinden yapılması gerekirken, davalı belediyenin feribot iskelesinde yolcuların bilet göstererek otobüslere binmesine izin vererek sözleşmedeki münhasırlık şartını ve Karayolları Ulaştırma Yönetmeliği hükümlerini ihlal ettiğini ve bu durumun kendisine zarar verdiğini ileri sürerek tazminat talep etmiş; ilk derece mahkemesi ise, bilirkişi raporuna göre feribot iskelesinde fiili yolcu indirme/bindirme faaliyetinin tespit edildiğini kabul etmesine rağmen, davalı belediyenin sözleşmeye aykırı davranmadığını ve ilgili alanda tasarruf yetkisinin bulunmadığını gerekçe göstererek davayı reddetmiştir.
3. Hukuk Dairesi         2025/1554 E.  ,  2025/5179 K.
"İçtihat Metni"

MAHKEMESİ : Bursa Bölge Adliye Mahkemesi 4. Hukuk Dairesi

SAYISI : 2023/3325 E., 2025/571 K.
DAVA TARİHİ : 16.04.2015
İLK DERECE MAHKEMESİ : Çanakkale 1. Sulh Hukuk Mahkemesi
SAYISI : 2021/160 E., 2021/661 K.
Bölge Adliye Mahkemesi kararı davacı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:
I. DAVA
Davacı vekili; taraflar arasında 25.01.2010 tarihli ..... Otobüs Terminal Kompleksi İnşaatı Yapım ve Kiralama Sözleşmesinin akdedildiğini, davacı şirketin 15.06.2011 tarihinden itibaren ... Şehirlerarası Otobüs Terminalini işlettiğini, sözleşmenin (3.) maddesinin "s" bendinde "Otobüs terminal kompleksinin işletmeye geçmesi ile birlikte, tüm şehirlerarası ve ilçeler arası yolcu taşıtlarının yüklenici tarafından işletilecek bu yeni otogardan kalkış yapmaları / yolcu indirip bindirmeleri ve başkaca hiç bir mevki ve alandan yolcu indirme ve bindirme olmaması hususunda İl Trafik Komisyonu ve ilgili diğer kuruluşlara başvuruda bulunacaktır." hükmünün düzenlendiğini, bu yetkinin 31.12.2011 tarihli ve 28159 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan değişiklikle davalı Belediyeye verildiğini, 05.03.2013 tarihli ve 2013/43 sayılı Belediye Meclis kararında feribot iskelesine gelen yolcuların biletlerini göstermeleri durumunda iskele içine alınarak, iskelede veya feribot içerisinde binmelerine ve inmelerine müsaade edileceğinin belirtildiğini, Karayolları Ulaştırma Yönetmeliği'nin 60/1 maddesinde "Tarifeli yolcu taşımacılığının bir terminalden yapılması esastır. Terminal ve ara duraklar dışında yolcu indirilip, bindirilemez." hükmünün yer aldığını, bu hüküm gereğince .... Feribot İskele alanının terminal veya ara durak kapsamında olmadığını, Çanakkale 2. Asliye Hukuk Mahkemesinin 2013/26 D.İş sayılı dosyasında ... Feribot iskelesinden yolcu indirme ve bindirme faaliyetinin yapıldığının tespit edildiği ve davalının bu uygulamaya müsaade ettiğini, davalı Belediyenin hukuka ve 25.01.2010 tarihli sözleşme ile belirlenen yükümlülüklere aykırı davranması nedeni ile davacı şirketin zarara uğratıldığını ileri sürerek; şimdilik 5.000,00 TL zararın tazminini talep etmiştir.
II. CEVAP
Davalı vekili; davalı İdarenin kanunların izin verdiği ölçüde sözleşme hükümlerine uygun davrandığını, Belediye Meclisinin 05.03.2013 tarihli ve 2013/43 sayılı kararı ile Çanakkale Valiliği İl Trafik Komisyonu Başkanlığının 09.09.2011 tarihli ve 2011/42 sayılı kararlarının sözleşme uyarınca davacının talebi ile lehine alınmış kararlar olduğunu, Çanakkale Şehirlerarası tarifeli yolcu taşımacılığının Çanakkale Otogarından yapıldığını ve davacının bu otogarın işletmecisi olduğunu, 2013/43 sayılı Belediye Meclis kararı ve 2011/42 sayılı İl Trafik Komisyonu kararları gereğince otogara girmeden ... İskelesine gelen yolcu otobüslerinin kesinlikle iskele içerisine alınmadığını, feribot iskelesine kendi imkanları ile gelen yolcuların biletlerini göstermek sureti ile iskele içinde ya da gemide otobüse binmesi hususunun Belediyenin yetkisi dışında olduğunu ve alanın mülkiyetinin ... ait olduğunu, iskele içine yaya olarak gelen yolcuların otobüse bindirilip bindirilmeyeceğinin ... yönetiminin düzenleyeceği bir husus olduğunu ve bu hususun davacıyı zarara uğrattığı iddiasının doğru olmadığını savunarak, davanın reddini istemiştir.
III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararıyla; taraflar arasında 25.01.2010 tarihli ... Otobüs Terminali İnşaatı yapım ve kiralama sözleşmesinin bulunduğu, alınan 18.04.2017 tarihli bilirkişi raporuna göre; otobüs yolcularının .. Feribot İskelesi gişelerinden yolcu biletlerini göstererek geçiş yaptıkları, ... Feribot İskelesinin ara durak olmayıp kalkış ve varış noktası özelliklerini taşıdığı ve dolayısıyla ... Feribot İskelesinde fiili olarak yolcu indirme bindirme faaliyetinin yapıldığının tespit edildiği, ... Feribot İskelesinde yolcuların kendi imkanlarıyla biletlerini göstererek gişelerden geçiş yaptıkları, iskele meydanında otobüslerin gemiye binmek için beklediği ve yolcuların burada otobüslere bindikleri, davalının sözleşmeye aykırı hareket etmediği, davalı tarafın bu alanda tasarruf yetkisinin bulunmadığı, bu alandaki tasarruf yetkisinin İl Özel İdaresine ait olduğu gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiş; karara karşı, davacı vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.
IV. İSTİNAF
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararıyla; kiralanan terminal kompleksinin yap - işlet - devret modeli ile davacı şirket tarafından yapıldığı, yapılan terminal kompleksinde fiziki herhangi bir eksiklik ve ayıp öne sürülmediği, ancak gerek Karayolu Taşıma Yönetmeliği gerekse sözleşmenin 3 (r ve s) maddeleri kapsamında davalı Belediyenin tüm yolcu iniş ve binişlerinin terminalden yapılması gerekliliğine ve taahhüdüne aykırı davranış nedeniyle tazminat talep edilmiş ise de, Mahkemece yaptırılan bilirkişi incelemesi ve toplanan delillere göre; ... Feribot İskelesinin Belediye tarafından terminal veya ara durak olarak düzenlenmediğinin anlaşıldığı, Çanakkale Belediyesinin 05.03.2013 tarihli ve 2013/43 Belediye Meclis Kararında ve 06.03.2013 tarihli ve 2854 sayılı yazısında "Şehirlerarası yolcu taşımacılığı yapan bütün güzergahlardaki yolcu otobüslerinin Karayolları Taşıma Yönetmeliği'nin 60. maddesine uygun olarak terminalden kalkış ve varış yapmalarına" şeklinde alınan kararın sözleşmenin 3 (r) bendine uygun olduğu ve davalı tarafça sözleşmeye konu terminal dışında yeni bir terminal oluşturulmadığı, "Terminale gitmeden ... İskelesine gelen yolcu otobüslerinin kesinlikle iskele içerisine alınmamasına" şeklinde verilen kararın ise Karayolu Taşıma Yönetmeliği'nin 41/13. maddesinde yer alan "Tarifeli yolcu taşımalarında kalkış ve varışların bir terminalden yapılması esastır." düzenlemesine uygun olduğu ve Çanakkale'den geçiş yapan tüm araçların terminale uğramasını zorunlu kılmakla terminal kullanımını arttıran bir karar olduğunun açık olduğu, "Şehirlerarası otobüs firmalarına ait servislerin, şehir içinden toplandıkları yolcuları kesinlikle terminale götürmelerine, uymadıklarında ilgili yönetmelik hükümlerine (Çanakkale Belediyesi Ulaşım Hizmetleri Müdürlüğü Servis Araçları Yönetmeliği'ne vb.) göre işlem yapılmasına" şeklinde alınan kararın yolcuların terminali kullanmalarının zorunlu hale getirilmesine ilişkin bir karar olduğu ve belediye tarafından bu düzenlemeye uymayan servis araçlarına ceza kesildiği, her ne kadar aynı yazıda "Servise binmeyen ve kendi imkanları ile feribot iskelesine gelen yolcuların biletlerini göstermeleri durumunda iskele içerisine alınarak iskelede park halindeki veya feribot içerisindeki araçlara binebilmelerine ve burada inebilmelerine müsaade edilmesine" şeklinde karar alınmış ve bu kararın ... İskelesini ara durak haline getirdiği öne sürülmüş ise de; bu kararın Çanakkale Valiliği Özel Kalem Müdürlüğünün 04.03.2013 tarihli ve 889 sayılı yazısına dayandığı ve bu yazıda kendi imkanları ile feribot iskelesine gelen yolcuların, otobüs biletlerini göstererek iskele içerisine girişine müsaade edildiğinin bildirilmesi karşısında, mülkiyeti İl Özel İdare Müdürlüğüne ait bulunan ve ... tarafından işletilen iskele alanına giriş-çıkışların düzenlenmesinde davalı Belediyenin herhangi bir yetkisinin bulunmadığı, iskele alanı içerisinde beklemekte olan araçlara bu alanda veya feribot içerisinde araçlara biniş ve inişlere Belediyenin müdahale yetkisinin bulunmayacağı, bu durumda davalı Belediyenin Çanakkale'den geçiş yapan tüm araçların terminale girişini zorunlu hale getirmesi ve servis araçlarının yolcuları ... Feribot İskelesine bırakmasına engel olmasının Belediyenin sözleşme ile edindiği yükümlülükleri tam olarak yerine getirdiğini gösterdiğini, Belediyenin kendi yetkisinde olmayan ... Feribot İskelesi içindeki yolcu davranışlarına yönelik bir kısıtlama getirmemiş olmasının sözleşmeye aykırılık olarak değerlendirilemeyeceği gerekçesiyle; istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiş; karara karşı, süresi içinde davacı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.
V. TEMYİZ
A. Temyiz Sebepleri
Davacı vekili; İlk Derece Mahkemesince eksik inceleme ve araştırma ile hükme esas alınamayacak bilirkişi raporlarına istinaden hatalı karar verildiğini, Belediye Meclisi ve Encümen kararlarının sözleşmeye, Karayolu Taşıma Kanunu ve Yönetmeliklerine aykırı olarak feribot iskelesinde yolcu indirme bindirme faaliyetine izin vermekte olduğunu, alınan karar ile davalı Belediyenin Çanakkale ili içerisinde yolcu indirip bindirilmesi için yeni bir mevki kurulmasına izin vererek bu alanın fiilen bir otogar alanı olarak kullanılmasına yol açtığını, davalı tarafından 2014 yılında çok kısa bir süreliğine birkaç tane servis aracına ceza kesilmiş olmasının sözleşmeyi yerine getirdiği anlamına gelmediğini, Mahkemece alınan bilirkişi raporuyla da otobüslerin feribot iskelesine gelerek kendilerine ayrılan alana park ettiğinin ve yolcu indirip bindirdiği tespit edildiğini, Çanakkale Valiliği İl Trafik Komisyonunun 16.08.2012 tarihli kararıyla ve Ulaştırma Bakanlığı Bursa Ulaştırma Bölge Müdürlüğünün 17.08.2011 tarihli yazısında da ... Feribot İskelesinin ara durak niteliğine haiz olmadığının ve güzergah belgelerine ara durak olarak kaydedilemeyeceğinin belirtildiğini, Belediye sınırları içerisindeki kanun ile düzenlemiş olan davaya konu yetkinin davalı Belediyeye ait olduğunu, davalı Belediyenin idari mevzuat gereği yetkisi olmasına rağmen bunu kullanmayarak davacı şirketin zarara uğramasına neden olduğunu ileri sürerek; kararın bozulmasını istemiştir.
B. Değerlendirme ve Gerekçe
Uyuşmazlık, kira sözleşmesinden kaynaklanan zararın tazmini istemine ilişkindir.
Temyiz edilen kararda belirtilen gerekçeye, yolcu taşıma ile taşınan yolculara durak tahsisi işleminin kamu hizmeti niteliğinden olmasına, kamu hizmetinin amacının kamu yararı olması gerekmesine, davalı İdare tarafından kamu hizmetinin yerine getirilmesini engelleyici nitelikte uygulanan idari para cezalarının da Sulh Ceza Hakimliğince eylemin yolcular lehine kamu hizmetinin ifası değerlendirilmesiyle iptal edilmiş olmasına, davalı İdare tarafından şehirler arası seyahat edecek yolcuların ulaşımlarını kolaylaştırmak için yapılan eylem ve alınan kararların kamu hizmetinin devamlılığını sağlamaya yönelik olmasına, bu bağlamda kamu düzenine aykırı olan sözleşme hükümlerinin 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 27.maddesi uyarınca kesin hükümsüz olduğunun anlaşılmasına göre, davacının temyiz itirazlarının reddi ile usul ve kanuna uygun bulunan kararın onanmasına karar verilmiştir.
VI. KARAR
Açıklanan sebeplerle;
Temyiz olunan Bölge Adliye Mahkemesi kararının 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 370/1 maddesi uyarınca ONANMASINA,
Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,
03.11.2025 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.