Adana E Tipi Kapalı Cezaevi isyanı sonucu oluşan maddi zararın hükümlü ve tutuklular tarafından müştereken ve müteselsilen tazmini talebiyle açılan davanın temyiz incelemesi.
Özet: Yüksek mahkeme, Adana E Tipi Cezaevinde 2000 yılında gerçekleşen isyanda oluşan zararların tazmini amacıyla açılan davada, ilk derece mahkemesinin ceza yargılamaları neticesinde mahkum olan bir kısım davalı ile ölü davalıların mirasçılarını müştereken ve müteselsilen 47.525,40 TL maddi tazminata mahkum ederek asıl davayı kısmen kabul ettiği, kimliği karışan veya isyana katılımı kanıtlanamayan davalılar hakkındaki talepleri ve birleşen davayı reddettiği karara yönelik; davacının ceza mahkemesi kararlarının hukuk hakimini bağlamadığı ve zarar kapsamının eksik belirlendiği itirazlarını, davalıların ise eksik inceleme, sorumluluk tespiti ve bilirkişi raporunun hatalı olduğu yönündeki temyiz nedenlerini değerlendirmektedir.
4. Hukuk Dairesi         2025/3013 E.  ,  2025/16869 K.
"İçtihat Metni"

MAHKEMESİ :Asliye Hukuk Mahkemesi

SAYISI : 2001/259 E. - 2016/145 K.
Karar davacı vekili ve davalılar ..., ..., ..., ... ve ...
tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:
I. DAVA
Davacı vekili asıl dava dilekçesinde; Adana E Tipi Kapalı Cezaevinde bulunan bir kısım hükümlü ve tutukluların 23.10.2000 günü başlatılıp 26.10.2000 günü sona eren ayaklanmaları sonucunda cezaevinde önemli ölçüde hasar meydana getirdiklerini, Adana 1. Sulh Hukuk Mahkemesinin 2000/480 D.İş sayılı tespit dosyasında cezaevinde meydana gelen hasarın tespitinin yapıldığını, davalılardan ..., ..., ... ve ...'un başka cezaevlerine nakillerini önlemek için diğer davalıları isyana kışkırtarak birlikte çıkardıkları isyan sonucu cezaevinde 50.736,00 TL zarar oluştuğunu, hasar miktarının 23.10.2000 tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalılardan müştereken ve müteselsilen tahsilini talep etmiştir.
Davacı vekili birleşen dava dilekçesinde; Bayındırlık İl Müdürlüğünce yapılan hasar tespitinde, hasar miktarının 162.000,00 TL olarak tespit edildiğini, asıl davaya ek olarak her iki tespit arasındaki fark olan 111.264,00 TL'nin 23.10.2000 tarihinde itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalılardan müştereken ve müteselsilen tahsilini talep etmiştir.
II. CEVAP
Bir kısım davalılar davaya cevap vermemiştir.
Bir kısım davalı ve vekilleri davanın reddini istemişlerdir.
Davalı ... vekili cevap dilekçesinde; davalı ...'un kimliğinin ..... tarafından kullanılarak ... ismi ile cezaevinde yattığını, isyana katılan kişinin davalı gösterilen ... olmadığını beyan ederek davanın reddini talep etmiş, dava dilekçesi ekinde Adana 6. Ağır Ceza Mahkemesinin 2014/2 18... /38 Karar, Adana 8. Asliye Ceza Mahkemesinin 1998/2 09... /1256 Karar, Adana 1. Asliye Ceza Mahkemesinin 1995/2 27... /397 ek karar sayılı kararlarını ibraz etmiştir.
III. MAHKEME KARARI
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile ceza dosyasında yapılan yargılama neticesinde sanık davalılar ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ...,........, ..., ..., ....... ..., .......... ..., ..., ..., ..., ..., ..., ölü davalı ..., ölü davalı ..., ölü davalı .......... ölü davalı ..., ölü davalı ... .... isyana katılmak suçlarından mahkumiyetine karar verildiği, cezalarının cezaevinde tahribat yapmaları sebebi ile artırıldığı, isyana katılan kişilerin ve mirasçılarının meydana gelen zarardan haksız fiil hükümleri ve murisin borçlarından sorumluluk çerçevesinde sorumlu oldukları gerekçesiyle bilirkişi raporu hükme esas alınarak; asıl davanın kısmen kabulü ile 47.525,40 TL maddi tazimatın 23.10.2000 tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte; davalılar ..., ..., ..., ..., ..., ......, ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ... ..., ....... ........... ..., ..., ..., ..., ..., ..., ölü davalı ... mirasçıları dahili davalılar ..., ... (....), ölü davalı ... mirasçıları dahili davalılar ......., ..., ..., ölü davalı ........ mirasçıları dahili davalılar ..., ..., ..., ..., ölü davalı ... mirasçıları dahili davalılar ..., ... ...., ..., ..., ölü davalı ... mirasçıları dahili davalılar Aynı ........, ... ve ...'dan müştereken ve müteselsilen tahsili ile davacıya verilmesine, fazlaya ilişkin istemin reddine, davalı ...'un kimliğinin......... tarafından kullanıldığı bu davalının isyana katılmadığı anlaşılmakla ... aleyhine açılan davanın reddine, diğer davalıların cezaevi isyanına katıldığının kanıtlanamadığı anlaşılmakla diğer davalılar aleyhine açılan davaların ayrı ayrı reddine, birleşen davanın reddine karar verilmiştir.
IV. TEMYİZ
A. Temyiz Sebepleri
Davacı vekili temyiz dilekçesinde; ceza mahkemesinin beraat kararı üzerine haklarındaki dava reddedilen davalılar açısından ceza kararının hukuk hakimini bağlamayacağını, zarar kapsamına ilişkin iki ayrı tespit raporu olup bu raporların ceza dosyası kapsamı ile uyumlu olduğunu belirterek kararın bozulmasını istemiştir.
Davalı ... temyiz dilekçesinde; eksik inceleme ile karar verildiğini, ceza dosyasına dayanılmasının hatalı olduğunu, hangi davalının neden sorumlu olduğunun belirlenmesi gerektiğini, bilirkişi raporu ile hesaplanan zararın ne kadarının isyan sırasında oluştuğunun belirlenmesi gerektiğini, varsayıma dayalı karar verildiğini belirterek kararın bozulmasını istemiştir.
Davalı ... temyiz dilekçesinde; eksik bilirkişi raporunun hükme esas alındığını, cezaevindeki tüm eksikliklerin zarar kapsamına dahil edildiğini, hasar cezaevindeki mahkumlara tamir ettirildiği halde Bayındırlık Bakanlığı birim fiyatlarının dikkate alındığını, 2001 yerine bu günün fiyatlarının kullanılması ve fiyat endeksi, kullanılarak fiaytların güncellenmesinin hatalı olduğunu, ayrı kusur hesaplamaları yapılmadan müteselsil sorumluk şeklinde karar verilmesinin hatalı olduğunu belirterek kararın bozulmasını istemiştir.
Davalı ... temyiz dilekçesinde; açılan davanın zamanaşımına uğradığını, mahkemece Adana 3. Ağır Ceza Mahkemesinin 2000/415 Esas sayılı dava dosyasından verilen mahkumiyet kararlarına istinaden davanın kabulüne karar verilmiş ise de söz konusu dava dosyasında müvekkili aleyhine verilmiş ve kesinleşmiş bir mahkumiyet kararı olmadığını, ayrıca her iki dava dosyasında tanzim edilmiş zarar – ziyan tespit tutanakları ve bilirkişi raporları dikkate alındığında cezaevinin müvekkili tarafından tahrip edilip zararın meydana getirildiğine dair bir bilgi ve beyan bulunmadığını, hükme esas teşkil eden bilirkişi raporunun tarihi ve rapora dayanak teşkil eden fotoğraf ve görüntülerin eski tarihli olması gibi hususlar gözetildiğinde raporun farazi bilgi ve belgeler ile fikir yürütme neticesinde hazırlandığını, cezaevinde tüm tutuklu ve hükümlülerin ayrı ayrı koğuşta kaldıkları dikkate alındığın da müvekkilinin sadece kendi kaldığı koğuşta meydana gelen zarardan değil de tüm zarardan sorumlu tutulmasının hatalı olduğunu, gerekçeli kararda dava tarihinden değil de zararın meydana geldiği tarihten itibaren yasal faize hükmedilmesinin de hatalı olduğunu belirterek kararın bozulmasını istemiştir.
Davalı ... vasisi adli yardım talepli temyiz dilekçesinde; davalı olan oğlunun bu isyana ne derece karıştığının ve ne derece zarar verdiğinin tartışmalı olduğunu belirterek kararın bozulmasına karar verilmesini istemiştir.
... temyiz dilekçesinde; kardeşi .....'ün cezaevinde karıştığı isyandan dolayı kendisine ceza geldiğini, vefat eden kardeşinin aktif ve pasif herhangi bir malı olmadığını, ömrünün büyük bir kısmını cezaevinde geçirdiğini, neredeyse hiç görüşmediklerini, kendisine düşen maddi hasar miktarını reddettiğini kendisiyle görüşmediğinden reddi miras süresini kaçırdığını belirterek kararın bozulmasını istemiştir.
C. Değerlendirme ve Gerekçe
Uyuşmazlık, 23-26.10.2000 tarihleri arasında Adana Kapalı Cezaevinde çıkan isyanlarda, bina ve tesista meydana gelen kurum zararının isyana katıldığı iddia edilen davalılardan tahsili istemine ilişkindir.
1.Davalı ... vasisi tarafından adli yardım temyiz yoluna başvuru sırasında talep edilmekle; 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun (6100 sayılı Kanun) 336 ncı maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, adli yardım talebini inceleme görevi Yargıtaya aittir.
Adli yardım, 6100 sayılı Kanun’un 334 ve devamı maddelerinde düzenlenmiştir. Anılan maddelere göre adli yardımın şartları, ödeme gücünden yoksun olma ve talebin açıkça dayanaktan yoksun olmamasıdır. Adli yardım talebinde bulunan gerçek kişi veya tüzel kişinin yargılama giderlerini karşılayabilecek durumda olmadığını gösteren mali durumuna ilişkin belgeleri de mahkemeye ibraz etmesi gerekir. Adli yardım talebinde bulunanın ödeme gücünden yoksun olup olmadığı, bu belgeler incelenerek belirlenecektir.
Bu açıklamalar ışığında adli yardım talebinde bulunan davalının cezaevinde ve işsiz olması, dosyaya ekli fakirlik ilmuhaberi nedeniyle ailesinin geçimini önemli ölçüde zor duruma düşürmeksizin gereken temyiz yoluna başvuru giderlerini kısmen veya tamamen ödeme gücünden yoksun olduğu anlaşıldığından, adli yardım talebinin kabulüne karar vermek gerekmiştir.
2.Temyizen incelenen karar, tarafların karşılıklı iddia ve savunmalarına, dayandıkları belgelere, uyuşmazlığa uygulanması gereken hukuk kuralları ile hukuki ilişkinin nitelendirilmesine, dava şartlarına, yargılama ve ispat kuralları ile kararda belirtilen gerekçelere göre usul ve kanuna uygun olup davalılar ..., ..., ... ve ... ile dahili davalı ...'ın tüm ve davacı vekilinin aşağıdaki bendin kapsamı dışındaki temyiz itirazları yerinde görülmemiştir.
3.Davacı vekilinin asıl ve birleşen davaya yönelik diğer temyiz itirazlarına gelince;
Dosyadaki bilgi ve belgeler incelendiğinde; davanın Adana E Tipi Kapalı Cezaevinde 23.10.2000 tarihinde başlayıp 26.10.2000 tarihinde biten ayaklanma nedeniyle oluşan zararın tahsiline dair açıldığı, mahkemece elektrik, makine ve inşaat mühendisi bilirkişi heyetinden alınan 05.02.2015 tarihli raporla belirlenen tazminat tutarının tahsili yönünde karar verildiği anlaşılmıştır.
Olayın üzerinden uzun zaman geçmişse de; karara esas alınan bilirkişi raporuna davacı tarafından itiraz edildiği de gözetilerek, ceza dosyası kapsamı ve davacı kurumca Adana 1. Sulh Hukuk Mahkemesi 2000/480 D.İş sayılı tespit dosyası kapsamında alınan bilirkişi raporu ile 04.10.2000 tarihli Bayındırlık Bakanlığı onarım keşfi belgesi de irdelenerek, olay sırasında eşyaların tahrip edildiği, yakılarak ve patlatılarak koğuş duvarlarının delindiği, kapıların patlatıldığı, eşyaların çatıya çıkarılarak yakıldığı ve olayın tüm cezaevine sirayet ettiği de gözetilerek, içerisinde üniversite öğretim görevlisi olan elektrik, makine ve inşaat mühendisi bulunan başka bir bilirkişi heyetinden ayrıntılı, gerekçeli ve denetime açık rapor aldırılarak sonucuna göre karar vermek gerekirken, eksik inceleme ve araştırma sonucu yazılı şekilde hüküm kurulmuş olması doğru değildir.
VI. KARAR
1.Yukarıda (1) numaralı bentte açıklanan nedenlerle davalı ... vasisinin adli yardım talebinin kabulüne,
2.Yukarıda (2) numaralı bentte açıklanan nedenlerle davalılar ..., ..., ... ve ... ile dahili davalı ...'ın tüm ve davacı vekilinin diğer temyiz itirazlarının REDDİNE,
3.Yukarıda (3) numaralı bentte açıklanan nedenlerle davacı vekilinin temyiz itirazlarının kabulü hükmün BOZULMASINA,
Aşağıda yazılı temyiz harcının temyiz eden davalılara iadesine,
Dosyanın Mahkemesine gönderilmesine,
17.12.2025 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.