yurt dışı şantiyelerde fazla çalışma ve ulusal bayram tatil ücreti talebi, asıl-alt işveren müşterek sorumluluğu ile zamanaşımı değerlendirmesi temyiz incelemesi.

Yurt dışı şantiyelerde fazla çalışma ve ulusal bayram tatil ücreti talebi, asıl-alt işveren müşterek sorumluluğu ile zamanaşımı değerlendirmesi temyiz incelemesi.

Özet: Bir işçi, yurt dışı projelerde çalıştığı ana ve alt işveren şirketlerden fazla çalışma ile ulusal bayram ve genel tatil ücreti alacaklarını talep etmiştir. Mahkeme, davacının farklı dönemlerdeki çalışmasını ve işverenlerin sorumluluklarını belirleyerek, tanık beyanları doğrultusunda haftalık 15 saat fazla çalışma ile dini bayramlar dışındaki tüm tatillerde çalışma yapıldığına hükmetmiş, zamanaşımı defini dikkate alarak ve alacaklara %30 indirim uygulayarak davanın kısmen kabulüne karar vermiştir. Bölge Adliye Mahkemesi de ilk derece mahkemesinin kararını onamıştır.

9. Hukuk Dairesi 2025/1833 E. , 2025/6503 K.

"İçtihat Metni"

MAHKEMESİ : İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 47. Hukuk Dairesi

SAYISI : 2021/3310 E., 2024/2546 K.

DAVA TARİHİ : 21.11.2019

İLK DERECE MAHKEMESİ : İstanbul Anadolu 1. İş Mahkemesi

SAYISI : 2019/838 E., 2021/393 K.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davacı ve davalı ...Merkezi İnş. ve San. AŞ (... Merkezi AŞ) vekilleri tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde; müvekkilinin 15.12.20 14... .03.2018 tarihli sözleşmeler ile ... Merkezi AŞ ile alt işvereni ... Müh. İnş. Eğit. Tur. Eml. San. ve Tic. Ltd. Şti. (... Ltd. Şti.) tarafından istihdam edildiğini, 05.12.2014-25.02.2016 tarihleri arasında Tanzanya şantiyesinde davalılarca müştereken istihdam edildiğini, ... projesinde ise 09.02.2018-30.06.2019 tarihleri arasında yalnızca .... Merkezi AŞ tarafından istihdam edildiğini iddia ederek fazla çalışma ücreti ile ulusal bayram ve genel tatil ücreti alacaklarının davalılardan tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP

1. Davalı ... Ltd. Şti. vekili cevap dilekçesinde; zamanaşımı def'inde bulunduklarını, davacının iş sözleşmesinin yasal hakları ödenerek feshedildiğini, herhangi bir alacağının bulunmadığını, 05.12.2014 - 25.02.2016 tarihleri arasında ..../ Weldiya/ ... Demiryolu (...) Projesinde saha mühendisi olarak son aylık 3.750,00 USD ücretle çalıştığını, ... Demiryolları Projesinin ana yüklenicisinin diğer davalı ... Merkezi AŞ olduğunu, davacının ücretinin çalıştığı dönemlerde değişkenlik gösterdiğini, 05.12.2014-31.01.2015 tarihleri arasında aylık 3.500,00 USD ve 01.02.2015-25.02.2016 tarihleri arasında aylık 3.750,00 USD ücret aldığını, her nevi çalışmanın davacının ücretine dâhil olduğunu savunarak davanın reddine karar verilmesini istemiştir.

2. Davalı ... Merkezi AŞ vekili cevap dilekçesinde; zamanaşımı def'inde bulunduklarını, davacının iş sözleşmesinin yasal hakları ödenerek sona erdirildiğini, davacının 05.12.2014-25.02.2016 tarihleri arasında ... Awash/ Weldiya/ Haragebeya Demiryolu (AKH) Projesinde saha mühendisi olarak son aylık 3.750,00 USD ücretle, 09.02.2018-28.06.2019 tarihleri arasında Tanzanya Dar Es Salaam-Morogoro (DSM) Demiryolu Projesinde jeoloji mühendisi olarak son aylık 2.188,72 USD ücret ile çalıştığını, her nevi çalışmanın davacının ücretine dâhil olduğunu savunarak davanın reddine karar verilmesini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile; davacının davalıya ait işyerinde birinci dönem çalışmasının 05.12.2014-25.02.2016 tarihleri arasında, ikinci dönem çalışmasının 09.02.2018-28.06.2019 tarihleri arasında olup toplam çalışma süresinin 2 yıl 7 ay 9 gün olduğu, 05.12.2014-31.01.2015 tarihleri arasında 3.500,00 USD, 01.02.2015-25.02.20 16... .02.2018-28.06.2019 tarihleri arasında 3.750,00 USD ücret ile çalıştığı, davacının iş sözleşmesinin 28.06.2019 tarihinde davalı işveren tarafından iş bitimi nedeniyle feshedildiği, 05.12.2014-25.02.2016 dönemi yönünden davalılar arasında asıl işveren alt işveren ilişkisi olduğu ve bu dönem alacaklardan müştereken ve müteselsilen sorumlu oldukları, 09.02.2018-28.06.2019 dönemi yönünden ise davalı ... Merkezi AŞ'nin sorumlu olduğu, tanık beyanları dikkate alındığında davacının haftalık 15 saat fazla çalışma yaptığı, dinî bayram dışındaki tüm tatillerde çalıştığının tespit edildiği, ıslaha karşı zamanaşımı def'i değerlendirilerek resen hesaplama yapıldığı ve bu alacaklara %30 oranında indirim uygulandığı belirtilerek davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde taraf vekilleri tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile; davanın kısmi dava olarak açıldığı, Mahkemece zamanaşımı def'i dikkate alınarak resen hesaplama yapılmasının dosya içeriğine uygun olduğu, fazla çalışma ile ulusal bayram ve genel tatil ücreti alacaklarının tanık beyanları dikkate alınarak hesaplandığı, bu nedenle indirim yapılmasının doğru olduğu, davacı vekilince fazla çalışmanın ücrete dâhil olduğuna dair sözleşme hükmü bulunmadığına yönelik itiraz ileri sürülmüş ise de Mahkemece bilirkişi raporunun 1. seçeneğinin hükme esas alındığı, bu yöndeki itirazın yerinde olmadığı, davacının davalı işveren nezdinde 09.02.2018-28.06.2019 tarihleri arasında çalıştığı, dosyada bulunan taraflar arasında akdedilmiş 15.12.2014 tarihli yurt dışı iş sözleşmesinde davacının ücretinin 3.500,00 USD ve 30.03.2018 tarihli yurt dışı iş sözleşmesinde davacının ücretinin 3.750,00 USD olarak belirlendiği, ücret bordroları incelendiğinde davacıya Kasım 2018 dönemine kadar ücretinin 3.750,00 USD olarak tahakkuk ettirilmişken Aralık 2018 dönemi itibarıyla söz konusu ücretin sabit tutarlı fazla çalışma ve normal ücret adı altında ancak toplamda her ay aynı tutarda 3.750,00 USD olarak ödenmeye devam edildiği de göz önüne alındığında davacıya fazla çalışma adı altında her ay sabit tutarlı tahakkukların davacının normal ücreti olduğu, bu kapsamda davacının ücretinin 05.12.2014-31.01.2015 tarihleri arasında 3.500,00 USD ve 01.02.2015-25.02.20 16... .02.2018-28.06.2019 tarihleri arasında 3.750,00 USD olarak tespitinin dosya içeriğine uygun olduğu, dosya kapsamı ile tanık anlatımları dikkate alındığında haftalık 45 saati aşan fazla çalışmasının bulunduğu, dinî bayramlarda 1 gün izin yaptığı, kalan günlerde ve resmî bayramlarda çalıştığı, bilgi formunda fazla çalışma ücreti karşılığında yok ibaresi bulunmasının fazla çalışma ücretinin ücretin içinde olduğu anlamına gelmeyeceği, sözleşmede bu yönde açık bir düzenleme bulunmadığı bu yöndeki itirazların yersiz olduğu, davacının alacak taleplerinin döviz cinsinden olmasına rağmen İlk Derece Mahkemesince hüküm altına alınan alacaklara yasal faizi aşmamak üzere banka mevduat faizine hükmedildiği, bunun emredici nitelikte olan 3095 sayılı Kanuni Faiz ve Temerrüt Faizine İlişkin Kanun'un 4/A hükmüne aykırı olduğu, bu hususun kamu düzenini de ilgilendirdiği, bu yönü ile davalı tarafın istinaf itirazının kısmen yerinde olduğu gerekçesiyle davacı vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine, davalılar vekillerinin istinaf başvurularının ise kabulü ile İlk Derece Mahkemesi kararının kaldırılmasına ve esas hakkında yeniden hüküm kurulmak suretiyle davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Sebepleri

1. Davacı vekili temyiz dilekçesinde;

a. Davanın belirsiz alacak davası olarak görülmesi gerektiğini,

b. Mahkeme tarafından indirim uygulanabilmesi için davanın davacı tanıkları dışındaki diğer delillerle ispatlanamamış olması gerektiğini,

c. Vekâlet ücreti ve yargılama giderinin çok yüksek olduğunu ileri sürmüştür.

2. Davalı ... Merkezi AŞ vekili temyiz dilekçesinde;

a. Davacının iş sözleşmesinin yasal hakları ödenerek sona erdirildiğini,

b. Davacının baz ücret uygulaması kapsamında aylık 2.188,72 USD ücretle çalıştığı dönemde ilgili bordrolarından ve banka kayıtlarından görüleceği üzere kendisine hak kazandığı ücret dışında ilaveten fazla çalışma, hafta tatili, ulusal bayram ve genel tatil ücretlerinin de ödendiğini,

c. Yapılan indirim oranının düşük olduğunu ileri sürmüştür.

B. Değerlendirme ve Gerekçe

Uyuşmazlık, uygulanacak hukuk, fazla çalışma ücreti ile ulusal bayram ve genel tatil ücreti alacaklarının ispatı, hesaplanması ve karşılığının ödenip ödenmediği ile vekâlet ücreti ve yargılama giderine ilişkindir.

5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkındaki Kanun'un 24/1 hükmüne göre hukuk seçimi, taraflarca açıkça yapılabileceği gibi zımni olarak da yapılabilir. Yabancılık unsuru taşıyan bir iş sözleşmesinin varlığı karşısında, Türk hukukuna göre açılmış bir davada davalı tarafça en geç cevap dilekçesi ile yabancı hukukun uygulanması gerektiği yönünde itirazda bulunulmaması yahut en geç ön inceleme duruşmasında tarafların hukuk seçimi konusunda anlaşmamış olmaları durumunda uyuşmazlığa uygulanacak olan hukukun Türk hukuku olarak zımnen seçilmiş olduğunun kabulü gerekir. Buna göre somut uyuşmazlığa Türk hukukunun uygulanmasında bir isabetsizlik bulunmamaktadır.

1.Tarafların iddia, savunma ve dayandıkları belgelere, uyuşmazlığın hukuki nitelendirilmesi ile uygulanması gereken hukuk kurallarına, dava şartlarına, yargılamaya hâkim olan ilkelere, ispat kurallarına ve temyiz olunan kararda belirtilen gerekçelere göre davacı vekilinin tüm, davalı ... Merkezi AŞ vekilinin aşağıdaki paragrafların kapsamı dışındaki temyiz itirazları yerinde görülmemiştir.

2. İş sözleşmelerinde fazla çalışma ücretinin aylık ücrete dâhil olduğu yönündeki kurallara sınırlı olarak değer verilmelidir. Dairemizin kararlılık kazanmış olan uygulamasına göre yıllık 270 saatle sınırlı olarak söz konusu hükümlerin geçerli olduğu kabul edilmektedir. Fazla çalışmaların aylık ücret içinde ödendiğinin öngörülmesi ve buna uygun ödeme yapılması hâlinde, yıllık 270 saatlik fazla çalışma süresinin (aylık 22,5 saat, haftalık 5,2 saat) ispatlanan fazla çalışmalardan indirilmesi gerekir.

Somut uyuşmazlıkta, davacı haftanın 6 günü 07.00-18.00 saatleri arasında çalıştığını ve 1 saat ara dinlenme kullandığını, pazar günleri 8 saat çalıştığını ve 1 saat ara dinlenme yapıldığını ileri sürmüş; davalılar ise davacının ücretine fazla çalışmaların da dâhil olduğunu savunmuştur. Bilirkişi raporunun 1. seçeneğinde; tanık beyanları doğrultusunda davacının haftanın 6 günü 07.00-18.00 saatleri arasında 1 saat ara dinlenme süresinin mahsubuyla haftalık 15 saat fazla çalışma yaptığı sonucuna varılmış ve 270 saat mahsup edilmeksizin hesaplama yapılmış, raporun 2. seçeneğinde ise tüm hesap dönemi bakımından 270 saat mahsup edilerek fazla çalışma alacağı hesaplanmıştır. Mahkemece, raporun 1. seçeneğindeki hesaplama hükme esas alınmış ise de ulaşılan sonuç yerinde görülmemiştir.

Taraflar arasında imzalanan 01.11.2018 tarihli "Yurt Dışı Hizmet Akdine Ek Sözleşme" başlıklı iş sözleşmesinde baz ücret ve toplam ücret ayrı ayrı belirtilerek fazla çalışmanın aylık ücrete dâhil olduğu kararlaştırılmıştır. Buna göre anılan sözleşme tarihinden itibaren fazla çalışmaların ücrete dâhil edildiği kabul edilmeli ve dava konusu fazla çalışma alacağı, 01.11.2018 tarihinden sonraki dönem için, belirlenen haftalık fazla çalışma süresinden, iş sözleşmesine göre davacıya ücretin içinde ödenen haftalık 5,2 saat (yıllık 270 saatin hafta başına denk düşen kısmı) mahsup edilmek suretiyle hesaplanmalıdır. Bu husus göz önünde bulundurulmadan yazılı şekilde karar verilmesi hatalı olup bozmayı gerektirmiştir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeple;

Temyiz olunan Bölge Adliye Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Peşin alınan temyiz karar harcının istek hâlinde ilgililere iadesine,

Dosyanın kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine, 17.09.2025 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.