Kamulaştırmasız el atılan taşınmaz bedelinin tahsili davasında, husumet, zamanaşımı ve değer tespiti itirazlarına ilişkin Bölge Adliye Mahkemesinin esastan ret kararının temyiz incelemesi.
Özet: Bu hukuki metin, kamulaştırmasız olarak mezarlık amacıyla fiilen el atılan bir taşınmazın bedelinin tahsili davasında yaşanan karmaşık yargılama sürecini özetlemektedir; süreç, ilk derece mahkemesinin bir davalıya karşı husumet yokluğundan reddi, diğer davalıya karşı kısmen kabulü yönündeki kararının, istinaf mahkemesince önce bozularak yeniden yargılamaya gönderilmesi, ardından ilk derece mahkemesinin aynı yönde tekrar karar vermesi ve bu karara karşı yapılan ikinci istinaf başvurusunun bölge adliye mahkemesince esastan reddedilmesi üzerine, davalı vekili tarafından temyiz yoluna başvurulmasıyla devam eden aşamaları ve tarafların iddia ve savunmalarını içermektedir.
MAHKEMESİ : İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 5. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2024/2378 Esas, 2025/179 Karar KARAR : Esastan ret İLK DERECE MAHKEMESİ : Bakırköy 4. Asliye Hukuk MahkemesiSAYISI : 2023/98 Esas, 2024/289 Karar Taraflar arasındaki kamulaştırmasız el atılan taşınmaz bedelinin tahsili davasında yapılan yargılama sonucunda İlk Derece Mahkemesince davalı ... yönünden husumet yokluğu nedeniyle davanın reddine, davalı ... yönünden davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir. Kararın davalı ... vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvurunun kabulü ile İlk Derece Mahkemesi hükmü kaldırılarak, davanın yeniden görülmesi için dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine gönderilmesine karar verilmiştir.Bölge Adliye Mahkemesinin kaldırma kararı üzerine yeniden yargılama yapan İlk Derece Mahkemesince davalı ... yönünden husumet yokluğu nedeniyle davanın reddine, davalı ... yönünden davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir. Kararın davalı ... vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvurunun esastan reddine karar verilmiştir.Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalı ... vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:I. DAVA Davacılar vekili dava dilekçesinde özetle; dava konusu .. ili, .. ilçesi, .. Mahallesi 110 parsel sayılı taşınmaza kamulaştırma yapılmaksızın mezarlık olarak kullanmak suretiyle fiilen el atıldığını belirterek kamulaştırmasız el atılan taşınmaz bedelinin davalı idarelerden tahsilini talep etmiştir.II. CEVAP1. Davalı ... vekili cevap dilekçesinde özetle; dava konusu taşınmaza müvekkili idare tarafından fiili olarak el atılmadığını, hukuki el atma iddiasına dayalı davanın idari yargı mercilerinde görülmesi gerektiğinden görevsizlik nedeniyle davanın reddine karar verilmesini, yasal süre geçtikten sonra dava açıldığından zamanaşımı nedeniyle davanın reddine karar verilmesini, taşınmazın değerinin uygulamanın tapuda tescil edildiği tarih dikkate alınarak belirlenerek Yurt İçi Üretici Fiyat Endeksi esas alınarak dava tarihi itibarıyla bedelin güncellenmesi gerektiğini ileri sürmüştür. 2. Davalı ... vekili cevap dilekçesinde özetle; dava konusu taşınmaza ilişkin kamulaştırma işleminin tamamlanarak Bakırköy 3. Asliye Hukuk Mahkemesinin 1975/291 Esas, 1975/343 Karar sayılı kesinleşen kararı ile mülkiyetinin müvekkili idare adına tesciline karar verildiğini, daha sonra imar planında mezarlık alanı olduğundan diğer davalı ... adına tescil edildiğini, davacıların dava açma hak ve ehliyetleri bulunmadığından davanın reddine karar verilmesi gerektiğini, imar planında kısmen ana arter yol, kısmen mezarlık olarak ayrılan yerin kamulaştırma işlemlerinden diğer davalı ... Başkanlığının sorumlu olduğunu, 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'nun (2942 sayılı Kanun) 17 nci maddesi gereğince davacılar murisine karşı açılan davada murisin bizzat gelerek kamulaştırmaya itirazı olmadığını beyan ettiğini ileri sürmüştür.III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARIİlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davalı ... yönünden husumet yokluğu nedeniyle davanın reddine, davalı ... yönünden davanın kısmen kabulüne ve el atma tazminatının davalı idareden tahsil edilerek davacılara ödenmesine karar verilmiştir.IV. İSTİNAFA. İstinaf Yoluna Başvuranlarİlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı ... vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.B. İstinaf Sebepleri Davalı ... vekili istinaf dilekçesinde özetle; tapuda hak sahibi gözükmeyen davacıların dava açma hak ve ehliyetlerinin bulunmadığını, husumetin .. Belediye Başkanlığına yöneltilmesi gerektiğini, yasal süre geçtikten sonra dava açıldığından zamanaşımı nedeniyle davanın reddine karar verilmesini, kamulaştırmasız el atmanın unsurları gerçekleşmediği için davanın reddine karar verilmesi gerektiğini, 2942 sayılı Kanun'un 17 nci maddesi gereğince davacılar murisine karşı açılan davada bizzat gelerek kamulaştırmaya itirazı olmadığını beyan ettiği ve davacıların kamulaştırmadan haberdar oldukları hâlde kararın kesinleştiği 1975 yılından bu yana dava açmadıkları için kötüniyetli oldukları gibi hak düşürücü sürenin geçtiğini, değerlendirme tarihinin 2942 sayılı Kanun’un Ek Madde 3 uyarınca 1975 yılı olması gerektiğini, dava konusu taşınmaz için belirlenen bedelin yüksek olduğunu, emsal seçimi ve karşılaştırmasının kanunun aradığı şartlara uygun olarak yapılmadığını ileri sürmüştür.C. Gerekçe ve Sonuç Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile kamulaştırma kararının alındığı tarihte yürürlükte bulunan 6830 sayılı İstimlak Kanunu uyarınca kamulaştırma işlemi mal sahibi açısından usulüne uygun olarak yapılan tebligatla başlayacağı, dava konusu taşınmazın .. Belediye Başkanlığının 10.01.1975 tarihli kararı ile mezarlık yeri olarak kamulaştırılmasına karar verildiği, ancak kamulaştırma işlemlerinin davacılar murisi ..'ye noter kanalıyla tebliğ edilmediği gibi dosya içinde mevcut .. Bankasının cevabi yazısında .. adına yatan kamulaştırma bedeline ve ödemeye dair herhangi bir bilgi ve belgeye rastlanmadığı bildirildiğinden, kamulaştırma bedelinin ödendiği hususunun da ispatlanamadığının anlaşıldığı, Anayasa Mahkemesinin 28.07.2023 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan 04.05.2023 tarihli, 2019/93 Esas, 2023/87 sayılı iptal kararında kesinleşmiş mahkeme kararlarına istinaden idareler adına tescil edilen taşınmazlar hakkında açılan kamulaştırmasız el atma nedeniyle tazminat davalarındaki hesap usulünü değiştiren 2942 sayılı Kanun'un eklenen Ek Madde 3 yürürlüğünden önce açılan ve devam eden davalara da uygulanacağına dair hüküm içeren Geçici 15 inci maddesinin ikinci fıkrasında yer alan "ek 3.madde hükmü uygulanarak" kısmı iptal edilmiş olup Dairelerince Ek Madde 3 hükmü uygulanarak yeniden karar verilmesi için İlk Derece Mahkemesinin kararı kaldırılmış ise de Anayasa Mahkemesinin 28.07.2023 tarihinde yürürlüğe giren iptal kararı ve davanın açılış tarihi dikkate alındığında artık Ek Madde 3 hükmünün uygulanmasının ortadan kalktığı, buna göre kamulaştırmasız el atılan arsa niteliğindeki taşınmaza mahallinde yapılan keşif sonucu emsal karşılaştırması yapılarak değer biçen, usul ve kanuna uygun olarak düzenlenen hükme esas alınan bilirkişi raporuna göre belirlenen el atma bedelinin davalı idare tahsiline karar verilmesi doğru olduğu gibi, dosya kapsamındaki bilgi ve belgelere göre dava konusu taşınmazın davalı idarenin yetki ve sorumluluk alanında kaldığı ve husumetin doğru yöneltildiği, taşınmaza ilişkin olarak yapılmış usulüne uygun bir kamulaştırma işlemi bulunmadığı, davacılar tarafından uzlaşma dava şartının yerine getirilmiş olduğu, İlk Derece Mahkemesi kararında usul ve esas yönünden hukuka aykırılık olmadığının anlaşıldığı gerekçesiyle davalı ... vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.V. TEMYİZA. Temyiz Yoluna BaşvuranlarBölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı ... vekili temyiz isteminde bulunmuştur.B. Temyiz Sebepleri Davalı ... vekili temyiz dilekçesinde özetle; istinaf dilekçesinde ileri sürdüğü sebepleri tekrar etmiştir.C. Gerekçe 1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Uyuşmazlık, ... olarak davacı tapu malikleri ile davalı idareler arasındaki kamulaştırmasız el atılan taşınmazın değerinin biçilmesi ve bedelinin tahsili hususundadır. 2. Değerlendirme 1. Temyiz olunan nihai kararların bozulması 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 371 inci maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür. 2. Arsa niteliğindeki taşınmaza emsal karşılaştırması yapılarak değer biçilmesi ve alınan rapor uyarınca bedelinin davalı ... Başkanlığından tahsiline karar verilmesi yöntem itibarıyla yerindedir. 3. Tarafların iddia, savunma ve dayandıkları belgelere, uyuşmazlığın hukuki nitelendirilmesi ile uygulanması gereken hukuk kurallarına, dava şartlarına, yargılamaya hâkim olan ilkelere, ispat kurallarına ve temyiz olunan kararda belirtilen gerekçelere göre davalı ... vekilinin aşağıdaki paragrafın kapsamı dışındaki temyiz itirazları yerinde görülmemiştir. 4. 1/1000 ölçekli Uygulama İmar Planı içinde olup 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 18 inci maddesi gereği düzenleme ortaklık payı kesilmiş taşınmazlar ile evvelce herhangi bir nedenle veya isim altında kamu hizmetleri için ayrılan yerlerde kullanılmak üzere bedelsiz olarak kesinti yapılan ve bu suretle uygulama imar planında yerini alan taşınmazlar imar parseli olarak kabul edilir. Dairemiz denetiminden geçen Bakırköy 4. Asliye Hukuk Mahkemesinin 2022/458 Esas, 2023/194 Karar sayılı paydaş dosyasında yer alan ... Belediye Başkanlığının 22.10.2019 tarihli yazısına göre emsal alınan 1 95... parsel sayılı kök parselin yol ve kamuya terki yapılan imar parseli olduğu, diğer emsallerin de imar planı gereği uygulama görerek imar parseli niteliğinde olduğu ama düzenleme ortaklık payı kesilmediği yine dava konusu taşınmazın kadastro tespiti ile oluşan kadastral parsel olduğu belirtildiğinden emsal olarak incelenen kıyasi emsallerin kat irtifaklı bağımsız bölüm satışları olduğu da gözetildiğinde, emsallerin imar parseli olabileceği ve bu hususta detaylı inceleme ve araştırma yapılmadığı anlaşıldığından, bu hususta yeterli araştırma yapılarak emsallerin imar parseli olmaları halinde dava konusu taşınmazın bulunduğu bölgede uygulanan düzenleme ortaklık payı tespit edilerek belirlenen oranda düzenleme ortaklık payı düşülmek suretiyle metrekare birim bedelinin belirlenmesi gerekirken eksik inceleme ile karar verilmesi bozmayı gerektirir.VI. KARARAçıklanan sebeplerle;1. Davalı ... vekilinin temyiz itirazlarının kabulüne, 2. Temyiz olunan İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,3. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,Davalı ... Başkanlığından peşin alınan temyiz harcının istek halinde iadesine, Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,11.12.2025 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.