kamulaştırma bedeli tespiti ve yol terkin davasında, yargıtay 5. hukuk dairesi gelir metodu ve objektif değer artışıyla belirlenen bedeli değerlendirdi.

Kamulaştırma bedeli tespiti ve yol terkin davasında, Yargıtay 5. Hukuk Dairesi gelir metodu ve objektif değer artışıyla belirlenen bedeli değerlendirdi.

Özet: Taraflar arasındaki kamulaştırma bedelinin tespiti ve taşınmazın yol olarak tapudan terkini davasında, ilk derece mahkemesinin davanın kabulüne ilişkin kararının her iki tarafça istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesi davalı tarafın istinafını esastan reddedip davacı idarenin istinafını kısmen kabul ederek, taşınmazın arazi vasfına uygun gelir metoduyla değer biçilmesinde, sulu tarım arazisi niteliğindeki taşınmaz için bilimsel yöntemlerle net gelirin tespitinde, %4 kapitalizasyon faizi ve %200 objektif değer artışı uygulanarak 402,66 TL/m² birim fiyatla kamulaştırma bedelinin belirlenmesinde bir isabetsizlik bulunmadığına hükmederek ilk derece kararını düzelterek yeniden hüküm kurmuştur.

5. Hukuk Dairesi 2025/7239 E. , 2025/17075 K.

"İçtihat Metni"

MAHKEMESİ : Denizli Bölge Adliye Mahkemesi 3. Hukuk Dairesi

SAYISI : 2025/272 Esas, 2025/402 Karar

KARAR : Esastan ret / Düzeltilerek yeniden esas hakkında verilen karar

İLK DERECE MAHKEMESİ : Denizli 9. Asliye Hukuk Mahkemesi

SAYISI : 2024/95 Esas, 2024/116 Karar

Taraflar arasındaki 4650 sayılı Kanun'la değişik 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'nun (2942 sayılı Kanun) 10 uncu maddesine dayanan kamulaştırma bedelinin tespiti ve kamulaştırılan taşınmazın yol olarak tapudan terkini davasında yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kabulüne karar verilmiştir.

Kararın taraf vekillerince istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince davalı yönünden başvurunun esastan reddine, davacı idare yönünden başvurunun kısmen kabulü ile İlk Derece Mahkemesi hükmü kaldırılarak düzeltilerek yeniden esas hakkında hüküm kurulmak suretiyle davanın kabulüne karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı taraf vekillerince temyiz edilmekle; süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı idare vekili dava dilekçesinde özetle; .. ili, .. ilçesi, .. Mahallesi 2 33... parsel sayılı taşınmazın kamulaştırma bedelinin tespiti ile kamulaştırılan taşınmazın yol olarak tapudan terkinini talep etmiştir.

II. CEVAP

Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; dava konusu taşınmaz için acele kamulaştırma dosyasında belirlenen bedelin düşük olduğunu, kamulaştırma işlemlerinin 2942 sayılı Kanun'da belirtilen usul ve esaslara uygun olarak yapılmadığını, müvekkiline kamulaştırma işleminin usulünce bildirilmediğini, davanın reddine karar verilmesi gerektiğini ileri sürmüştür.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın kabulüne ve kamulaştırma bedelinin tespiti ile davacı taraftan tahsil edilerek davalıya ödenmesine, dava konusu taşınmazın davalı adına olan tapu kaydının iptali ile kamulaştırılan taşınmazın yol olarak tapudan terkinine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde taraf vekilleri istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri

1. Davacı idare vekili istinaf dilekçesinde özetle; taşınmaz için tespit edilen kapitalizasyon faiz oranının düşük olduğunu, yöre gerçeklerini yansıtmadığını, kapitalizasyon faiz oranının tespitinde dikkate alınan unsurların mükerrerlik oluşturacak şekilde objektif değer artış oranının tayininde de esas alındığını, davanın açılış tarihindeki yasal durum itibarıyla faiz başlangıç tarihi ile hükmedilen faiz türünün hukuka aykırı olduğunu ileri sürmüştür.

2. Davalı vekili istinaf dilekçesinde özetle; kamulaştırma işlemlerinin 2942 sayılı Kanun'da belirtilen usul ve esaslara uygun olarak yapılmadığını, müvekkiline kamulaştırma işleminin usulünce bildirilmediğini, davanın reddine karar verilmesi gerektiğini, dava konusu taşınmaz için belirlenen bedelin düşük olduğunu, taşınmazın değerinin tespitinde emsal satış bedellerinin dikkate alınması gerektiğini, objektif değer artışı oranının düşük belirlendiğini ileri sürmüştür.

C. Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile dava konusu taşınmazın incelenen imar durumuna göre 1/1000 ölçekli Uygulama İmar Planı dışında kaldığı, 1/25000 ölçekli Nazım İmar Planında "Gelişme Konut Alanı (Orta)" olarak planlı olduğu ve meskun mahalde bulunmadığı görülmekle, Dairelerince Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğünün parsel sorgulama sistemi üzerinden yapılan incelemedeki konumu da dikkate alındığında taşınmazın arazi vasfında kabul edilerek 2942 sayılı Kanun’un 11 inci maddesinin birinci fıkrasının (f) bendi uyarınca gelir metodu esas alınarak değer biçilmesinde isabetsizlik görülmediği, İlk Derece Mahkemesince 2942 sayılı Kanun'un 15 inci maddesindeki usul ve esaslara göre bilirkişi kurulu tayin edilip keşif yapılmasında, sulu tarım arazisi niteliğindeki taşınmaza gelir metodu kullanılarak bilimsel yolla, dosyaya getirtilen resmî veriler esas alınarak net gelirin tespit edilmesinde, taşınmazın niteliğine uygun olarak %4 oranında kapitalizasyon faizi uygulanmasında ve .. İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü verilerinin esas alınmasında, dava konusu taşınmazın konumu ve bilirkişi kurulu raporunda belirtilen özellikleri, taşınmaza yakın emsal olabilecek diğer taşınmazlar için Yargıtay denetiminden geçmiş dosyalarda uygulanan objektif değer artışı oranı da dikkate alınarak %200 oranında objektif değer artışı uygulanmasında ve sonuç metrekare birim fiyatının 402,66 TL/m² olarak belirlenmesinde ve bu şekilde kamulaştırma bedelinin tespitinde bir isabetsizlik görülmediği, ancak Yargıtay 5. Hukuk Dairesinin 2023/11813 Esas, 2024/5637 Karar sayılı kararında bahsedildiği üzere 01.08.2023 tarihiyle 32266 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Anayasa Mahkemesinin 05.04.2023 tarihli ve 2022/83 Esas, 2023/69 Karar sayılı kararıyla 04.11.1983 tarihli 2942 sayılı Kanun'un 24.04.2001 tarihli ve 4650 sayılı Kanun'un 5 inci maddesi ile değiştirilen 10 uncu maddesine 11.04.2013 tarihli 6459 sayılı Kanun'un 6 ıncı maddesiyle eklenen dokuzuncu fıkrasının iptal edildiği, dava tarihi 26.05.2023 olup, davanın 01.08.2023 tarihinden önce açıldığı, Anayasa'nın 153 üncü maddesinin beşinci fıkrasında yer alan "iptal kararı geriye yürümez" hükmü ve Yargıtay İçtihat Birleştirme Kurulunun "Her dava da açıldığı tarihte tespit edilen vaziyet, hükme, ittihaz olunması iktiza eylemesin.." gerekçesi içeren 28.11.1956 tarihli ve 15/15 sayılı kararı ile "Her dava açıldığı tarihte ki fiili ve hukuki durumuna göre karar bağlanır" genel hukuki prensibini havi Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 10.05.2017 tarihli ve 2017/3-990 Esas, 2017/954 Karar sayılı kararları nazara alındığında fark kamulaştırma bedeline 2942 sayılı Kanun'un 10 uncu maddesinin dokuzuncu fıkrası gereğince davanın açıldığı tarihten 4 ay sonrasında başlamak üzere yasal faiz uygulanması gerekirken dava tarihinden karar tarihine kadar kamu alacaklarına uygulanan en yüksek faiz oranının uygulanmasının hatalı olduğu, ilaveten hükmün (4) numaralı kısmında bakiye kamulaştırma bedelinin davalıya ödenmesi şeklinde yazılması gerekirken toplam kamulaştırma bedelinin davalıya ödenmesi şeklinde belirtilmesinin isabetli görülmediği, dava konusu taşınmazda idare tarafından irtifak kamulaştırması bulunmayıp mülkiyet kamulaştırması yapılmasına rağmen İlk Derece Mahkemesi kararının gerekçe kısmında hatalı olarak "irtifak kamulaştırma bedeli" ve "irtifak hakkı tesisi" şeklinde ifadelerin yer aldığının görüldüğü, bu hususun eleştiri sebebi yapıldığı gerekçesiyle davalı yönünden başvurunun esastan reddine, davacı idare yönünden başvurunun kısmen kabulü ile düzeltilerek yeniden esas hakkında hüküm kurulmak suretiyle davanın kabulüne karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde taraf vekilleri temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

1. Davacı idare vekili temyiz dilekçesinde özetle; istinaf dilekçesinde ileri sürdüğü sebepleri tekrar etmiştir.

2. Davalı vekili temyiz dilekçesinde özetle; istinaf dilekçesinde ileri sürdüğü sebepleri tekrar etmiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukukî Nitelendirme

Uyuşmazlık, temel olarak davacı idare ile davalı tapu maliki arasındaki kamulaştırma bedelinin tespiti istemine ilişkindir.

2. Değerlendirme

1. Bölge adliye mahkemelerinin nihai kararlarının bozulması 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 371 inci maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.

2. Arazi niteliğindeki taşınmaza 2942 sayılı Kanun’un 11 inci maddesinin birinci fıkrasının (f) bendi uyarınca olduğu gibi kullanılması halinde getireceği net gelir esas alınarak değer biçilmesi ve tespit edilen bedelin bloke ettirilerek hükmün kesinleşmesi beklenmeden davalı tarafa ödenmesine karar verilmesi yerindedir.

3. Davalı adına davacı idare tarafından çıkartılan uzlaşma çağrı kağıdı dosya kapsamında yer almasa bile, davalı vekilinin 25.09.2023 tarihli ön inceleme duruşmasına katılarak keşif günü verilmesi ve tanık bildirmek için süre verilmesi yönünde talepte bulunduğunu beyan ettiği ve 12.01.2024 tarihli bir sonraki duruşmada tanık dinlettiği gözönünde bulundurulduğunda, davalı açısından esasa girilerek davanın kabulüne karar verilmesi doğrudur.

4. Temyizen incelenen karar, tarafların karşılıklı iddia ve savunmalarına, dayandıkları belgelere, uyuşmazlığa uygulanması gereken hukuk kuralları ile hukuki ilişkinin nitelendirilmesine, dava şartlarına, yargılama ve ispat kuralları ile kararda belirtilen gerekçelere göre usul ve kanuna uygun olup temyiz dilekçelerinde ileri sürülen nedenler kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle;

Taraf vekillerinin yerinde görülmeyen tüm temyiz itirazlarının reddiyle usul ve kanuna uygun Bölge Adliye Mahkemesi kararının 6100 sayılı Kanun'un 370 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca ONANMASINA,

Davacı idare harçtan muaf olduğundan harç alınmasına yer olmadığına, davalıdan peşin alınan temyiz harcının Hazineye irat kaydedilmesine,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

11.12.2025 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.