İşçinin bildirilmeyen hizmet süreleri ve prime esas kazancın tespitine yönelik davada, çalışmanın sürekliliği ile operatörlük belgesi öncesi ücretin hatalı tespiti nedeniyle ilk derece mahkemesi kararının Yargıtay 10. Hukuk Dairesi tarafından bozulması ve bozmaya uyularak verilen karara ilişkin içtihat.
Özet: Davacının davalıya ait inşaat işyerlerindeki bildirilmeyen çalışma süreleri ve prime esas kazançlarının tespiti talebiyle açtığı davanın kısmen kabul edilmesi üzerine, davalılar kararı temyiz etmiş; Yargıtay, davacının inşaat işlerinin niteliği ve olası kesintili çalışmaları göz önüne alınarak işin başlangıç-bitiş dönemleri ile davalının sürekli inşaat yapıp yapmadığı hususlarının detaylı incelenmesini, bordro tanıklarının çalışma dönemleri ile ilişkilendirilerek dinlenmesini ve operatörlük belgesi alınmadan önceki dönem için operatörlük ücreti üzerinden belirlenen prim esas kazancın hatalı tespit edildiğini belirterek ilk derece mahkemesi kararını bozmuş, ilk derece mahkemesi de bozmaya uygun yeni bir karar tesis etmiştir.
10. Hukuk Dairesi         2025/389 E.  ,  2025/16263 K.
"İçtihat Metni"

MAHKEMESİ :İş Mahkemesi

SAYISI : 2023/131 E., 2024/555 K.
İlk Derece Mahkemesi kararı davalı ... inşaat.. A.Ş. ve ... vekilleri tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:
I. DAVA
Davacı vekili dava dilekçesinde özetle, davacının 26.08.19 90... .02.19 92... .09.19 93... .04.2008 tarihleri arasında geçen ve davalı Kuruma bildirilmeyen çalışmalarının ve prime esas kazancının tespitini, talep ve dava etmiştir.
II. CEVAP
Davalılar vekilleri cevap dilekçesinde özetle; davanın reddini istemiştir.
III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin 28.09.2022 tarihli kararı ile davanın kısmen kabulü ile ile davacı ...’ın davalı şirkete ait işyerlerinde ayda 30 gün üzerinden ve Kurum kayıtlarında görülen çalışmalar dışındaki tespiti mümkün hizmet süresinin; ... sicil numaralı işyerinde:
1990/3. döneminde 63 gün, 1991/1. döneminde 64 gün, 1991/2. döneminde 55 gün, 1991/3. döneminde 45 gün, 1992/1. döneminde 17 gün süre ile ... sicil numaralı işyerinde:
1993/3. döneminde 81 gün, 1994/1. döneminde 59 gün, 1995/1. döneminde 101 gün, 1995/2. döneminde 46 gün, 1995/3. döneminde 66 gün, 1996/1. döneminde 120 gün, 1996/2. döneminde 58 gün, 1996/3. döneminde 44 gün, 1997/1. döneminde 72 gün, 1997/2. döneminde 71 gün, 1997/3. döneminde 120 gün, 2000/3. döneminde 80 gün, 2001/1. döneminde 105 gün, 2001/2. döneminde 120 gün, 2001/3. döneminde 120 gün süre ile ... sicil numaralı işyerinde:1994/2. döneminde 114 gün, 1994/3. döneminde 83 gün, 1998/1. döneminde 59 gün, 1998/2. döneminde 120 gün, 1998/3. döneminde 66 gün, 1999/1. döneminde 119 gün, 1999/2. döneminde 90 gün, 1999/3. döneminde 58 gün süre ile, 2000/1. döneminde 120 gün, 2000/2. döneminde 120 gün süre ile ... sicil numaralı işyerinde: 2002/1. döneminde 65 gün süre ile, ... sicil numaralı işyerinde: 2002/3. döneminde 110 gün süre ile ... sicil numaralı işyerinde: 2003/1. döneminde 38 gün, 2003/2. döneminde 56... /3. döneminde 110 gün, 2004/1. döneminde 100 gün, 2004/ 5, 6, 10, 11... . aylarında 25’er gün, 2004/9. ayında 10 gün, 2005/1. ve 2. aylarında 25’er gün, 2005/3, 4, 8, 9, 10, 11... . aylarında 15’er gün, 2005/5. ayında 10 gün, 2005/6 ve 7. aylarında 20’şer gün, 2006/1, 2, 3, 4, 5 ve 6. aylarında 15’er gün, 2006/8, 10, 11... . aylarında 25’er gün, 2006/9. ayında 20 gün, 2007/1 ve 2. aylarında 25’er gün süre ile ... sicil numaralı işyerinde:
2007/10. ayında 25 gün süre ile asgari ücretin prime esas 3,44 katı ücretler ile çalıştığının ve Kurum kayıtlarında çalışması görünen sürelerdeki ücretinin asgari ücretin 3.44 katı olarak düzeltilmesi gerektiğinin tespitine, dair karar verilmiştir.
IV. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ
A. Bozma Kararı
Mahkemenin 28.09.2022 tarihli kararının süresi içinde davalılar vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine Dairece,".. eldeki davada, davacının, davalıya ait inşaat şirketinde, kepçe operatörü olarak çalıştığı, çalışmaların kısmi olarak bildirildiği, dinlenen davacı tanıklarından da bir kısmının davacının bir kaç dönem ara verdiğini belirttiği; talep edilen dönemde dava dışı işyerinden bildirim bulunduğu gibi, davacının kısmi bildirimlerinin de davacının farklı işyerlerinden bildirilmesi ve de inşaat işlerinin niteliği dikkate alındığında çalışmanın aralıklı olarak gerçekleşip gerçekleşmediği üzerinde durulmalıdır. Bu kapsamda, işyeri sicil numaraları yazılmak suretiyle her işin başlangıç ve bitiş dönemleri, belediyeden ihale ile alınmış ise ilgili makamlardan da sorularak, her bir işin ayrı ayrı tespit edilmeli; ayrıca davalı şirketin sürekli inşaat yapıp yapmadığı, davacının sürekli çalışıp çalışmadığı hususunda, davalının farklı sicillerinden her biri ile ilgili bordro tanıkları kendi çalışma dönemleri de tespit edilip gösterilmek suretiyle, dinlenilmelidir.
Öte yandan, prime esas kazanç noktasında, davacının tüm dönemde asari ücretin 3,44 katı primle çalışmış olduğunun belirlenmesi karşısında; davacının operatörlük belgesi aldığı tarih öncesinde operatörlük ücreti ile çalışmanın belirlenmesi hatalı olup bu dönem belirlenmek suretiyle ayrıştırılarak karar verilmelidir. .." gerekçesiyle kararın bozulmasına karar verilmiştir.
B. İlk Derece Mahkemesince Bozmaya Uyularak Verilen İkinci Karar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile; " davanın kısmen kabulü ile davacı ...’ın davalı şirkete ait işyerlerinde; ayda 30 gün üzerinden ve Kurum kayıtlarında görülen süreler haricinde tespiti mümkün hizmet süresinin; ... sicil numaralı işyerinde:
1990/3.döneminde 63 gün, 1991/1.döneminde 64 gün, 1991/2.döneminde 55 gün, 1991/3.döneminde 45 gün, 1992/1. döneminde 17 gün süre ile ... sicil numaralı işyerinde:
1993/3. döneminde 81 gün, 1994/1. döneminde 59 gün, 1995/1. döneminde 101 gün, 1995/2. döneminde 46 gün, 1995/3. döneminde 66 gün, 1996/1. döneminde 120 gün, 1996/2. döneminde 58 gün, 1996/3. döneminde 44 gün, 1997/1. döneminde 72 gün, 1997/2. döneminde 71 gün, 1997/3. döneminde 120 gün, 2000/3. döneminde 80 gün, 2001/1. döneminde 105 gün, 2001/2. döneminde 120 gün, 2001/3. döneminde 120 gün süre ile ... sicil numaralı işyerinde:
1994/2. döneminde 114 gün, 1994/3. döneminde 83 gün, 1998/1. döneminde 59 gün, 1998/2. döneminde 120 gün, 1998/3. döneminde 66 gün, 1999/1. döneminde 119 gün, 1999/2. döneminde 90 gün, 1999/3. döneminde 58 gün, 2000/1. döneminde 120 gün, 2000/2. döneminde 120 gün süre ile ... sicil numaralı işyerinde:
2002/1. döneminde 65 gün süre ile, ... sicil numaralı işyerinde:
2002/3.döneminde 110 gün süre ile, ... sicil numaralı işyerinde:
2003/1. döneminde 38 gün, 2003/2. döneminde 56 gün, 2003/3. döneminde 110 gün, 2004/1. döneminde 100 gün, 2004/ 5, 6,10, 11... . aylarında 25’er gün, 2004/9. ayında 10 gün, 2005/1 ve 2. Aylarında 25’er gün, 2005/3, 4, 8, 9, 10, 11... .aylarında 15’er gün, 2005/5. ayında 10 gün, 2005/6. ve 7. aylarında 20’şer gün, 2006/1, 2, 3, 4, 5 ve 6. aylarında 15’er gün, 2006/8, 10, 11... . aylarında 25’er gün, 2006/9. ayında 20 gün, 2007/1. ve 2 .aylarında 25’er gün süre ile, ... sicil numaralı işyerinde:
2007/10. ayında 25 gün süre ile
Davacının Operatörlük belgesini aldığı 13.05.2006 tarihine kadar Kurum Kayıtlarında görüldüğü şekilde prime esas asgari ücretle, 13.05.2006 tarihinden itibaren ise asgari ücretin 3,44 katı ücretle çalıştığının ve kurum kayıtlarında çalışması görünen sürelerdeki ücretinin bu şekilde düzeltilmesi gerektiğinin tespitine," dair karar verilmiştir.
VI. TEMYİZ
A. Temyiz Sebepleri
Davalılar vekili, davanın tümden reddi gerektiğini belirterek, kararın bozulmasına karar verilmesini talep etmiştir.
B. Değerlendirme ve Gerekçe
Uyuşmazlık, hizmet tespiti istemine ilişkindir.
Davanın yasal dayanağı olan 506 sayılı Kanun'un 79/10. ve 5510 sayılı Kanun'un 86/8. maddeleri bu tip hizmet tespiti davaları için özel bir ispat yöntemi öngörmemiş ise de davanın niteliği gereği kamu düzenini ilgilendirdiğinden, bu nedenle özel bir duyarlılık ve özenle yürütülmesi gerekmektedir.
Eldeki davada, Mahkemece bozma ilamına uyulmuş ise de verilen karar eksik inceleme ve araştırmaya dayalıdır. Bu kapsamda, Mahkemece yapılacak iş, 55175, 66019, 13803, 6 95...57 464, 55175, iş yeri sicillerinin, her bir sicilin kanun kapsam ve çıkışlarını gösterecek şekilde iş yeri tescil bilgileri ile davacının dava konusu ettiği o dönemlere münsahır olacak şekilde dönem bordroları getirtilerek, talep döneminde bordro tanığı olacak şekilde her bir ayrı sicilden ayrı tanıklar re'sen seçilerek, beyanlarına başvurulmalı, davacının çalışmasının kesintili olup olmadığı konusunda irdeleme yapılmalıdır.
Bununla birlikte , prime esas kazanç tespiti talebi ile ilgili, bozma sonrası Mahkemece alınan bilirkişi raporunda Tüik emsal araştırmasına göre 2014/11. ayda 1651 brüt ücretin, asgari ücrete oranı bulunarak hesaplama yapıldığı ancak Mahkemece bu tutar esas alınmamış olup 09.09.2013 tarihinde Disk tarafından gönderilen net 1900 TL ücret esas alınmış, taleple bağlı kalınarak 2008 itibariyle 1500 TL net brüt 2093, 51 TL esas alınarak asgari ücretin 3,44 TL katı kabul edilmiş olup hatalı görülmüştür. Önceki ilamda da belirtildiği üzere Mahkemece, prime esas kazanç noktasında, davacının tüm dönemde asari ücretin 3,44 katı primle çalışmış olduğunun belirlenmesi karşısında; davacının operatörlük belgesi aldığı tarih öncesinde operatörlük ücreti ile çalışmanın belirlenmesi yerinde olmayıp; davacının operatörlük belgesi aldığı öncesi ve sonrası dönem belirlenmek suretiyle ayrıştırılmalı; ayrıca bu kapsamda da önceki karar olan 21. Hukuk Dairesi'nin 13.12.2016 tarihli ilamında da belirtildiği üzere, Türkiye İstatistik Enstitüsü'nden belirtilen dönem yönünden emsal ücret araştırması yapılarak, karar verilmelidir.
Bu maddi ve hukuki olgular göz ardı edilerek, yanılgılı değerlendirme ile yazılı şekilde hüküm kurulması, usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.
VI. KARAR
Açıklanan sebeplerle;
Temyiz olunan İlk Derece Mahkemesi kararının yukarıda açıklanan nedenlerle BOZULMASINA,
Dosyanın İlk Derece Mahkemesine gönderilmesine,
01.12.2025 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.