Patates üretim sözleşmesi nedeniyle verilen çeklerin bedelsiz kaldığı iddiasıyla açılan menfi tespit davasında, yazılı delil ve ispat yükümlülüğü uyuşmazlığına ilişkin içtihat.
Özet: Davacı, davalılara endüstriyel patates üretimi için avans olarak verdiği çeklerin, ürün teslim edilmediği gerekçesiyle bedelsiz kaldığını ve borçlu olmadığını ileri sürerek menfi tespit ve istirdat talep etmiş; ancak ilk derece mahkemesi, davacının iddiasını yazılı delille ispatlayamadığı ve yemin deliline başvurmadığı gerekçesiyle talebi reddetmiş, davalının ise patatesleri teslim ettiğini savunması ve taraflar arasındaki sözleşme hükümlerinin incelenmesine rağmen, Bölge Adliye Mahkemesi de ilk derece mahkemesinin kararını onamıştır.
11. Hukuk Dairesi         2025/2732 E.  ,  2025/7797 K.
"İçtihat Metni"

MAHKEMESİ : Kayseri Bölge Adliye Mahkemesi 6. Hukuk Dairesi

SAYISI : 2025/597 Esas, 2025/669 Karar
HÜKÜM : Esastan ret
Bölge Adliye Mahkemesi kararı davacı vekili tarafından temyiz edilmekle; temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:
KARAR
I. DAVA
Davacı vekili dava dilekçesinde; müvekkilinin davalılarla patates üretimi için anlaşma sağlandığını, sözleşme uyarınca peşinat olarak 31.07.2022 tarihli 200.000,00 TL bedelli, 30.09.2022 tarihli 200.000,00 TL bedelli 2 adet çek verdiğini, davalıların hasat dönemi olan Ekim ayı başında patatesleri teslim etmesi gerekirken teslim etmediklerini, sözleşme nedeniyle çeklerin bedelsiz kaldığını ileri sürerek endüstriyel patates üretim sözleşmesinin teminatı karşılığı verilen 30.10.2022 keşide tarihli ... seri no.lu 400.000,00 TL bedelli, 30.10.2022 keşide tarihli ... seri no.lu 200.000,00 TL bedelli, 30.12.2022 keşide tarihli ... seri no.lu 130.000,00 TL bedelli çeklerin bankaya veya takas merkezine ibrazı halinde karşılıksız kalmaması ve ödenmemesi için ihtiyati tedbir kararı verilmesini, davalı taraflara teslim edilmiş çeklerin bedelsiz kaldığının ve borçlu olmadıklarının tespitine karar verilmesini talep etmiştir.
II. CEVAP
Davalılar usulüne uygun tebliğe rağmen yasal süresi içerisinde davaya cevap vermemiş, vekillerinin dosya kapsamındaki yazılı beyanlarıyla; davacı şirketin müstahsilden patates temin etmesi için müvekkilleri ile anlaştığını, müvekkilleri aracı kılarak yüklü miktarda patates aldığını, vermiş olduğu talimatlarla alışveriş yaptığı şirket veya şahıslara patateslerin sevkiyatını sağladığını, karşılıklarını aldığını, müvekkilleri ile davacı şirket arasında patates üretimi ve temini konusunda dava dilekçesinde de bahsi geçen sözleşme gereği, davacı şirkete ve temsilcisi ...'e, ...'in talimatı doğrultusunda kantar fişleri ve nakleden araç plakaları bildirilen patates mahsulünün teslim edildiğini, davacı tarafça patates üretimi konusunda anlaşma yapıldığı ileri sürülmekte ise de patates temini konusundaki anlaşmanın gizlenmeye çalışıldığını, müvekkilinin tarih ve miktarları bildirilen çek bedellerini 536.250 kg patates teslim ederek fazlasıyla ödediğini, müvekkillerine verilen çeklerde vade öngörüldüğü için iyiniyetli müvekkillerinin keşide tarihinden önce söz konusu çekleri bankaya ibraz etmemeleri nedeniyle davacının müvekkillerine olan borcunu ödemekten kaçındığını savunarak haksız ve mesnetsiz davanın reddini istemiştir.
III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile; çekin sözleşme teminatı olarak verildiğini ve bedelsiz kaldığını, bu sebeple borçlu olmadığını iddia eden davacının, bu iddiasını yazılı delillerle kanıtlaması gerektiği, dosyada davacı vekilinin iddiasını ispatlayacak yazılı delillerin bulunmadığı, davacı tarafça dava dilekçesinde açıkça yemin deliline dayanıldığı, hatırlatıldığı halde davacının davalıya yemin teklif etmediği, senede karşı senetle ispat yükümlülüğü altında bulunan davacı tarafça dava konusu edilen çeklerin, davalı ile aralarında akdedilen endüstriyel patates üretim sözleşmesinin teminatı olarak verilmiş olması sebebiyle bedelsiz kaldığı hususunun kanıtlanamadığı gerekçesiyle davacının menfi tespit ve istirdat talebinin ayrı ayrı reddine karar verilmiş, hüküm, davacı vekilince istinaf edilmiştir.
IV. İSTİNAF
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile; davacı tarafından dosyaya sunulan "Endüstriyel Üretimi Haiz 2022 Tarımsal Ürün Üretim Sözleşmesi" incelendiğinde davacının alıcı ve davalıların üretici sıfatıyla sözleşmeyi imzaladıkları, sözleşmenin 2. maddesinde; "Alıcının 7. aya 200.000,00 TL, 9. aya 200.000,00 TL'lik toplam 400.000,00 TL avans çek verileceği,", 3. maddesinde; "Alıcı üreticinin üreteceği 1 kg mal bedeli karşılığında 2.80 TL ödeyeceği,", 5. maddesinde; "Hasat döneminde ham madde tesliminden sonra verilen üretim materyalleri düşüldükten sonra alıcı tarafından %30'nun 12. ayda, %30'nun 1. ayda, kalan %40'lık kısmın ise 2. ayda ödeme gerçekleştireceği" şeklinde düzenlemeler olduğu, sözleşmede tarih bulunmamakla birlikte davacının 31.07.2022 tarihli 200.000,00 TL bedelli çeki avans olarak verdiğini beyan ettiği dikkate alınarak sözleşmenin en geç bu tarihte imzalandığının kabulünün gerektiği, davacı tarafça patateslerin Ekim 2022 başında teslim edilmesi gerektiğini ancak teslim edilmediğini ileri sürüldüğü, taraflar arasında imzalanan sözleşmenin 5. maddesinde yer alan "Hasat döneminde ham madde tesliminden sonra verilen üretim materyalleri düşüldükten sonra alıcı tarafından %30'nun 12. ayda, %30'nun 1. ayda, kalan %40'lık kısmın ise 2. ayda ödeme gerçekleştireceği" hükmü uyarınca mallar teslim edilmediği halde davaya konu çekleri keşide edip davalılara verdiğini ispat külfetinin davacı tarafta olduğu, bununla birlikte ödeme aracı olan çekin ilerde teslim edilecek emtiaya karşılık avans olarak verildiği ve çek bedeli kadar mal teslim edilmediğini ileri süren davacının bu hususu yazılı delillerle ispat etmesi gerektiği, davacının dosyaya bu yönde yazılı delil sunmadığı, yemin deliline dayanmadığı, Mahkemece yazılı şekilde karar verilmesinin usul ve yasaya uygun olduğu gerekçesiyle davacı vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiş, hüküm, davacı vekilince temyiz edilmiştir.
V. TEMYİZ
A. Dava ve Hukuki Nitelendirme
Dava, 2004 saylı İcra İflas Kanunu'nun (İİK) 72. maddesi çerçevesinde icra takibinden önce açılan menfi tespit, yargılama devam ederken dava konusu çeklerden birinin tahsil edilmesi nedeniyle işbu çek yönünden İİK'nın 72/6 hükmü uyarınca istirdat istemlerine ilişkindir.
B. Değerlendirme ve Gerekçe
Yapılan yargılama ve saptanan somut uyuşmazlık bakımından uygulanması gereken hukuk kuralları gözetildiğinde İlk Derece Mahkemesince verilen kararda bir isabetsizlik olmadığının anlaşılmasına göre yapılan istinaf başvurusunun 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (HMK) 353/1-b(1) hükmü uyarınca Bölge Adliye Mahkemesince esastan reddine ilişkin kararın usul ve yasaya uygun olduğu kanısına varıldığından Bölge Adliye Mahkemesi kararının onanmasına karar vermek gerekmiştir.
VI. SONUÇ: Yukarda açıklanan nedenlerle, davacı vekilinin temyiz itirazlarının reddi ile Bölge Adliye Mahkemesince verilen kararın HMK'nın 370/1 hükmü uyarınca ONANMASINA, aynı Kanun'un 372. maddesi uyarınca işlem yapılmak üzere dava dosyasının İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine, temyiz harcı davacıdan peşin alındığından başkaca harç alınmasına mahal olmadığına, 25.12.2025 tarihinde kesin olarak oy birliğiyle karar verildi.