Traktör satış sözleşmesinden doğan tazminat talebinde, Yeşilhisar ve Kırşehir Asliye Hukuk Mahkemeleri arasındaki yetki uyuşmazlığının HMK ve TBK hükümleri çerçevesinde incelenmesi.
Özet: Bu hukuki evrak, bir çiftçinin traktör satış sözleşmesinin teslimat temerrüdü nedeniyle uğradığı zararın tazminine ilişkin alacak davasında, Yeşilhisar ve Kırşehir Asliye Hukuk Mahkemeleri arasında ortaya çıkan yetki uyuşmazlığını ele almaktadır; Yeşilhisar Mahkemesi sözleşmenin ifa yerini gerekçe göstererek Kırşehiri yetkili bulurken, Kırşehir Mahkemesi ise davacının ikametgahını ve birden fazla yetkili mahkeme bulunması halinde davacının seçim hakkını vurgulayarak Yeşilhisarı yetkili görmüştür; uyuşmazlık, Hukuk Muhakemeleri Kanununun genel ve özel yetki maddeleri ile Türk Borçlar Kanununun para borçlarında alacaklının yerleşim yerini ifa yeri olarak belirleyen hükümleri çerçevesinde değerlendirilerek çözüme kavuşturulmuştur.
5. Hukuk Dairesi         2025/2495 E.  ,  2025/8176 K.
"İçtihat Metni"

İNCELENEN KARARIN
MAHKEMESİ :Asliye Hukuk Mahkemesi
SAYISI : 2025/87 Esas, 2025/22 Karar
I. YARGI YERİ BELİRLENMESİNE KONU KARARLAR
A. Yeşilhisar Asliye Hukuk Mahkemesinin 11.12.2024 Tarihli ve 2022/29 Esas, 2024/141 Karar Sayılı Kararı
Somut olayda; davacının çiftçi olduğu ve çiftçilik faaliyetlerinde kullanmak üzere almak istediği traktör için satış sözleşmesi imzaladığı, ancak traktörün kendisine zamanında teslim edilmemesi nedeniyle satıcının temerrüdü nedeniyle uğradığı zararları talep ettiği, işbu davada genel yetkili mahkemenin davanın açıldığı tarihte davalının yerleşim yeri olduğu, yine 07.11.2021 tarihinde düzenlenen ve karşılıklı borç yükleyen sözleşmeye bakıldığında davacının kendi traktörünü teslim edeceği, traktörün 130.000 TL sayılacağı ve kalan 370.000 TL'nin ödenmesini müteakip davalının traktörü teslim edeceği, bu nedenle de sözleşmenin ifa yerinin Kırşehir olduğu, böylece yetkili mahkemenin Kırşehir Asliye Hukuk Mahkemeleri olduğu gerekçesiyle yetkisizlik kararı verilmiştir.
B. Kırşehir 3. Asliye Hukuk Mahkemesinin 20.01.2025 Tarihli ve 2025/87 Esas, 2025/22 Karar Sayılı Kararı
Somut olayda; davacının traktör satın almaya yönelik olarak davalı ile yaptığı sözleşmenin yerine getirilmemesi nedeniyle uğramış olduğu zararın tazminini talep ettiği, davacının davasını satım sözleşmesine dayandırdığı, akdi ilişkinin varlığının davalı tarafından da kabul edildiği, söz konusu bu davanın talep sonucuna göre hukuki niteliğinin alacak davası olduğu, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun (6100 sayılı Kanun) 6 ncı maddesi gereğince genel yetkili mahkemenin davalının yerleşim yeri mahkemesi olduğu, 6100 sayılı Kanun'un 10 uncu maddesi uyarınca sözleşmeden doğan davalarda sözleşmenin ifa edildiği yer mahkemesinin de özel yetkili olduğu, ayrıca 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun (6098 sayılı Kanun) 89 uncu hükmüne göre para borçlarında alacaklının yerleşim yeri mahkemesinin de özel yetkili olduğu, yine 6100 sayılı Kanun'un 16 ncı maddesi gereğince zarar görenin yerleşim yerinin de yetkili olduğu, davacının yerleşim yerinin Yeşilhisar/Kayseri olduğu, işbu davada kesin yetki kuralının bulunmadığı ve birden fazla yetkili mahkemenin bulunduğu hallerde yetkili mahkemeyi seçme hakkının davacıda olduğu, davacının ise davasını ikamet adresi olan Yeşilhisar Asliye Hukuk Mahkemesinden yana kullandığı, ayrıca dosyanın safahatı, dosya kapsamında yapılan birçok usuli işlemin Yeşilhisar Asliye Hukuk Mahkemesince yapıldığı hususları hep birlikte göz önüne alındığında, davacının tazminat talebini içeren alacak davasında yetkili mahkemenin Yeşilhisar Asliye Hukuk Mahkemesi olduğu gerekçesiyle yetkisizlik kararı verilmiştir.
II. GEREKÇE
A. Uyuşmazlık
Uyuşmazlık, taraflar arasındaki araç satış sözleşmesinden kaynaklanan tazminat istemine ilişkindir.
B. İlgili Hukuk
1. Farklı Bölge Adliye Mahkemelerinin yargı çevresinde kalan İlk Derece Mahkemeleri ile Bölge Adliye Mahkemeleri arasındaki yetki ve görev uyuşmazlıklarının giderilmesi isteminin hukuki dayanağı, 6100 sayılı Kanunu’nun 21... nci maddeleri ile 5235 sayılı Adlî Yargı İlk Derece Mahkemeleri ile Bölge Adliye Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yetkileri Hakkında Kanun’un (5235 sayılı Kanun) 36 ncı maddesinin üçüncü fıkrasında yer alan düzenlemelerdir.
2. 6100 sayılı Kanun’un "Genel yetkili mahkeme" başlıklı 6 ncı maddesi şöyledir:
" Genel yetkili mahkeme, davalı gerçek veya tüzel kişinin davanın açıldığı tarihteki yerleşim yeri mahkemesidir. "
3. 6100 sayılı Kanun’un " Sözleşmeden doğan davalarda yetki " başlıklı 10 uncu maddesinin şöyledir: " Sözleşmeden doğan davalar, sözleşmenin ifa edileceği yer mahkemesinde de açılabilir. "
4. 6098 sayılı Kanunu'nun " İfa yeri " başlıklı 89 uncu maddesi şöyledir:
" Borcun ifa yeri, tarafların açık veya örtülü iradelerine göre belirlenir. Aksine bir anlaşma yoksa, aşağıdaki hükümler uygulanır;
1. Para borçları, alacaklının ödeme zamanındaki yerleşim yerinde,
2. Parça borçları, sözleşmenin kurulduğu sırada borç konusunun bulunduğu yerde,
3. Bunların dışındaki bütün borçlar, doğumları sırasında borçlunun yerleşim yerinde, ifa edilir.
Alacaklının yerleşim yerinde ifası gereken bir borcun doğumundan sonra alacaklının yerleşim yerini değiştirmesi sebebiyle ifa önemli ölçüde güçleşmişse borç, alacaklının önceki yerleşim yerinde ifa edilebilir. "
C. Değerlendirme
1. 6100 sayılı Kanun'un 6 ncı maddesi gereğince bir davada genel yetkili mahkeme, davalının yerleşim yerinin bulunduğu yer mahkemesidir. Aynı Kanun'un 10 uncu maddesinde sözleşmeden doğan davalar için, sözleşmenin ifa edileceği yer mahkemesinin de yetkili olduğu belirtilmiştir ki bu da özel yetkiye ilişkin bir düzenlemedir. Ayrıca 6098 sayılı Kanun'un 89 uncu maddesi uyarınca para alacağına ilişkin davalarda aksi kararlaştırılmadıkça para borcu alacaklının yerleşim yerinde ödenmesi gerektiğinden alacaklının bulunduğu yer mahkemesi de yetkilidir. Dolayısıyla dava, davacının seçimine göre, hem genel ve hem de özel yetkili mahkemede açılabilir.
2. Bir davada, birden fazla genel ve özel yetkili mahkeme varsa, davacı bu mahkemelerden birinde dava açmak hususunda bir seçimlik hakka sahiptir. Davacı, davasını bu genel ve özel yetkili mahkemelerden hiçbirinde açmaz ve yetkisiz bir mahkemede açarsa, o zaman seçme hakkı davalılara geçer.
3. Bu açıklamalar ışığında somut olay değerlendirildiğinde; taraflar arasında hususi nitelikte bir aracın satışını konu alan "araç satış sözleşmesi" akdedildiği hususunda uyuşmazlık bulunmamakta olup, bu sözleşme konusu aracın teslim edilmemesi iddiasına dayalı olarak satıcının temerrüdü nedeniyle uğranılan zararın tazmini istemi ile dava açılmış, yukarıda yer verilen mahkemeler arasında yetki uyuşmazlığı ortaya çıkmıştır.
4. Bu durumda taraflar arasında sözleşme bulunduğunun ihtilafsız olduğu gözetildiğinde; genel yetkili mahkeme olan davalının yerleşim yeri mahkemesi yanında, 6100 sayılı Kanun'un 10 uncu maddesi uyarınca ifa yeri mahkemesinde de dava açılabilecektir. İfa yeri yukarıda da belirtiliği üzere 6098 sayılı Kanun'un 89 uncu maddesi gereğince belirlenecektir.
5. Somut olayda, taraflar arasındaki satıma ilişkin sözleşmede satıcının aracı teslim yerinin Kırşehir olduğu, yine davalının yerleşim yerinin de Kırşehir olduğu anlaşılmaktadır. Bu durumda uyuşmazlığın sözleşmenin ifa yeri ve aynı zamanda davalının yerleşim yeri de olan Kırşehir 3. Asliye Hukuk Mahkemesinde görülerek sonuçlandırılması gerekir.
III. KARAR
Açıklanan sebeplerle;
6100 sayılı Kanun’un 21... nci maddeleri ile 5235 sayılı Kanun’un 36 ncı maddesinin üçüncü fıkrası gereğince Kırşehir 3. Asliye Hukuk Mahkemesinin YARGI YERİ OLARAK BELİRLENMESİNE,
22.05.2025 tarihinde oy birliğiyle kesin olarak karar verildi.