Feshedilen Bayilik Sözleşmesi Kapsamında Ariyet Verilen Kurumsal Kimlik ve Demirbaşların İadesi veya Piyasa Değerinin Talep Edildiği Ticari Alacak Davası.
Özet: Bir akaryakıt dağıtım şirketi, bayilik sözleşmesi ihlal nedeniyle feshedilen eski bayisinden, sözleşme kapsamında bayiye ariyet olarak verilen kurumsal kimlik giydirme donanımı ve otomasyon/POS cihazları gibi demirbaşların iadesini talep etmektedir; zira davalı, sözleşme bitimine rağmen ihtarlara rağmen ekipmanları iade etmemiş, hatta markayı sökerek yerine başka bir firmanınkini yerleştirmiştir; şirket, demirbaşların aynen iadesini, mümkün olmaması halinde ise ariyet sözleşmesindeki hükme dayanarak benzerlerinin piyasa değerinin beş katının ödenmesini talep etmektedir.

T.C. İSTANBUL 19. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

ESAS NO : 2023/311 Esas
KARAR NO : 2026/88
DAVA : Alacak (Ticari Nitelikteki Hizmet Sözleşmesinden Kaynaklanan)
DAVA TARİHİ : 18/05/2023
KARAR TARİHİ : 10/02/2026
Mahkememizde görülmekte olan Alacak (Ticari Nitelikteki Hizmet Sözleşmesinden Kaynaklanan) davasının yapılan açık yargılaması sonunda,
GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:
DAVA:
Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; Müvekkili şirket yurt içinde "..." ve "..." markaları ve logoları altında akaryakıt ürünlerinin dağıtımını ve tüm yurt genelinde gerek sözleşmeli bayileri vasıtasıyla gerekse bizzat satışını yapmaktadır. Müvekkil şirket ile davalı şirket arasında 17.06.2016 tarihli Bayilik Sözleşmesi imzalanmış, işbu sözleşme uyarınca adı geçen davalı tarafından ... ili, ... ilçesi, ... Mahallesi, 17 ada 5 parselde bulunan taşınmaz üzerinde kurulu akaryakıt istasyonu davalı şirketçe müvekkil ...’in "..." markası altında bayii sıfatıyla işletilmeye başladığını, müvekkil ile davalı arasında bu bayilik ilişkisi içerisinde davalının müvekkilin markası altında işleteceği akaryakıt istasyonunda müvekkilden toptan satın aldığı akaryakıt ürünlerinin tüketicilere satışında kullanması için müvekkilin markasını, renklerini ve logolarını taşıyan kurumsal kimlik giydirme donanımıyla otobil otomasyon sistemi ve ... cihazlarından oluşan demirbaşlar müvekkil tarafından davalıya ariyet olarak verilmiş, bunlar istasyonda kurulumu ve montajı yaptırılarak kullanıma hazır bir halde davalıya ariyet olarak teslim edildiğini, ariyet olarak verilen bu demirbaş malzeme ve teçhizatın davalı tarafından kullanımına ve iadesine ilişkin şartlar bayilik sözleşmesinde belirtilmesinin yanı sıra müvekkille davalı arasında bayilik sözleşmesine ek olarak imzalanan ariyet sözleşmesiyle de detaylı şekilde düzenlenmiş, söz konusu demirbaş malzeme ve teçhizatın davalıya teslim edilmiş olduğu hususu ariyet sözleşmesiyle birlikte imzalanmış olan tesellüm tutanağıyla kayıt altına alındığını, 17.06.2016 tarihinde 5 yıl süreli olarak imzalanmış olan bayilik sözleşmesinin süresi henüz dolmamış olmasına karşın, davalının akde aykırı davranışı nedeniyle müvekkili tarafından sözleşmenin sona erdirilmesi kararı alınmış, taraflar arasında imzalanan 18.05.2021 tarihli Fesihname ile bayilik sözleşmesi 18.05.2021 tarihi itibariyle taraflarca karşılıklı şekilde feshedildiğini, Fesihnamede müvekkili ...'in sözleşmeden ve/veya sözleşmenin feshinden kaynaklanan tüm talep alacak ve sair haklarının saklı kaldığını, Bayilik sözleşmesi karşılıklı şekilde feshedilmekle bayilik ilişkisinin sona ermesinin akabinde davalının talebi üzerine davalının sözleşme konusu istasyon için mevcut olan EPDK bayilik lisansı EPDK tarafından 21.05.2021 tarihinde sonlandığını, bu aşamadan sonra davalının kendisine verilen müvekkil demirbaşlarını sözleşmedeki hükümler gereğince müvekkile iade etmesi gerektiğinden ve kullanmaya devam etmesi mevzuata aykırı olduğundan, müvekkil şirket davalının istasyonuna söküm ekibi göndermiş ve demirbaş malzeme ve teçhizatın sökümünü yaptırıp iade ve teslim almaya çalışmış, ancak davalı söküme izin vermediğini, davalı söz konusu demirbaş malzeme ve teçhizatı söküm ve nakliye masraflarını da kendisi ödeyerek yaptırmakla ve müvekkile iadeyle yükümlü olduğu halde kendisi de müvekkile getirerek iade ve teslim etmediğini, bunun üzerine müvekkili ... 17. Noterliğinin 29.06.2021 tarih ... yevmiye numarasıyla davalıya ihtarname gönderip iade ve teslimden kaçındığı demirbaş malzeme ve ekipmanı 7 gün içerisinde iade etmesini ihtaren bildirildiğini, bu ihtarname davalıya 02.07.2021 günü tebliğ edilmiş olmasına rağmen davalı şirket söz konusu demirbaşların tümünü müvekkile yine de iade etmediğini, davalıdan sadece ... cihazları ile Otobil Otomasyon ekipmanının bir kısmı iade alınabilmiş ancak Otobil Otomasyon Ekipmanının parçası olan ... ile Kurumsal Kimlik Giydirme donanımı iade alınamamıştır. İstasyona daha sonra gidildiğinde davalının istasyondaki Kurumsal Kimlik Giydirme donanımının tamamını istasyondan söktürerek alıp götürmüş olduğu, ... cihazının da istasyonda bulunmadığı görüldüğünü, dilekçe ekinde istasyona ait görünümü yansıtan fotoğrafı delil olarak sunduklarını, fotoğrafta istasyondaki müvekkilin markasını logosunu ve renklerini taşıyan kurumsal kimlik donanımının istasyondan sökülüp götürülmüş olduğu ve yerine başka dağıtım firmasının markasını ve logosunu taşıyan kurumsal kimlik giydirme donanımının montajının yapılmakta olduğu açık olarak görüldüğünü, davalı bayilik süresince kullanması için müvekkilin kendisine ariyet olarak verdiği, sözleşmenin sona ermesi nedeniyle müvekkile iade ile yükümlü olduğu demirbaş malzeme ve teçhizattan Kurumsal Kimlik Giydirme donanımını ve ...'ı müvekkile iade etmemiş olduğundan; bu demirbaş malzeme ve teçhizatın müvekkile iadesine, aynen iade edilmemesi halinde ariyet sözleşmesindeki ariyetleri kısmen veya tamamen iade etmemesi halinde iade etmediği teçhizatın benzerinin piyasa değerinin 5 mislini tazminat olarak müvekkile ödeme konusundaki kabul ve taahhüdü gereğince, iade edilmeyen demirbaş malzeme ve teçhizatın benzerlerinin iadeye ilişkin temerrüdünün gerçekleştiği 09.07.2021 tarihi itibariyle geçerli piyasa değerlerinin 5 katı tutarında tazminatın davalıdan tahsiliyle müvekkile ödenmesine karar verilmesini talep ettiklerini, buna yönelik olarak bilirkişi incelemesi yaptırılıp iade edilmeyen Kurumsal Kimlik Giydirme donanımının ve ...'ın iade yükümlülüğünün doğduğu 09.07.2021 tarihi itibariyle geçerli olan piyasa değerlerinin tespit ettirilmesini ve tespit edilecek değerlerin 5 katı tutarı kadar ödenmesini istediğimiz tazminatın miktarının hesaplatılmasını talep ettiklerini, müvekkile ait ariyetlerin bir kısmının halen iade edilmemesi sebebiyle müvekkil tarafından yargı yoluna başvurma zarureti doğurduğunu, bu nedenle taraflarınca öncelikle ticari uyuşmazlıklarda dava şartı olan arabuluculuk yoluna başvurulmuş olup davalı yanla yapılan arabuluculuk toplantısı sonucu bir uzlaşmaya varılamadığından huzurdaki davanın açıldığını, tüm bu açıklanan nedenler ile, Davanın kabulü suretiyle; davalının, müvekkile iade etmediği Kurumsal Kimlik Giydirme donanımının ve ...'ın müvekkile aynen iadesine ve aynen iade edilmemesi halinde ariyet sözleşmesindeki kabul ve taahhüdü gereğince, bu demirbaş malzeme ve teçhizatın benzerlerinin iade yükümlülüğünün doğduğu 09.07.2021 tarihi itibariyle geçerli piyasa değerlerinin 5 katı tutarındaki tazminatın 09.07.2021 tarihinden itibaren işleyecek avans faiziyle birlikte davalıdan tahsiliyle müvekkile ödenmesine, yargılama giderinin ve avukatlık ücretinin davalıya yükletilmesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.
CEVAP
Davalıya usulüne uygun olarak tebligat çıkartılmasına rağmen davaya cevap vermediği görülmüştür.
DELİLLER:
Dosya kapsamındaki dava dilekçesi, ekleri ve dosyanın tümü hep birlikte incelenmiştir.
Mahkememizin 03/10/2023 tarihli celsesinin 2 numaralı ara kararı gereğince, ... Asliye Hukuk Mahkemesi'ne (Asliye Ticaret Mahkemesi Sıfatıyla) talimat yazılarak; tayin edilecek bir mali müşavir veya muhasebeci bilirkişi ile bir makine mühendisi bilirkişi vasıtasıyla davaya konu davalıya ait istasyonda makine mühendisi bilirkişi marifeti ile keşfen inceleme yapılıp, taraflar arasındaki sözleşme kapsamında davacının davalıya teslim ettiği malzemelerin istasyonda mevcut olup olmadığı, aynen iadesinin mümkün olup olmadığı, aynen iadesinin mümkün değil ise bu malzemelerin değerinin ne kadar olduğu, ayrıca mali müşavir veya muhasebeci bilirkişiye davalının defter ve belgeleri üzerinde yerinde inceleme yapma yetkisi verilerek inceleme yapılarak; taraflar arasındaki sözleşme kapsamında davacı tarafından davalıya teslim edilen malzemelerin davalı defter ve belgelerinde yer alıp almadığına dair rapor düzenlemelerinin yapılmasına karar verilmiş olup, bilirkişi raporlarının dosyamız arasında olduğu görülmüştür.
Mahkememizin 11/06/2024 tarihli celsesinin 1 numaralı ara kararı gereğince, Talimat Mahkemesi'ne tekrar talimat yazılarak, davalı tarafın ticari defter ve kayıtlarının incelenmesi için ek rapor aldırılmasına karar verilmiş olup bilirkişi raporunun dosyamız arasında olduğu görülmüştür.
Mahkememizin 22/04/2025 tarihli celsesinin 1 numaralı ara kararı gereğince, dosyanın bilirkişiye tevdine karar verilmiş olup bilirkişi raporunun dosyamız arasında olduğu görülmüştür.
Mahkememizin 07/10/2025 tarihli celsesinin 1 numaralı ara kararı gereğince, Davacı vekilinin itirazları doğrultusunda dosyanın ek rapor için yeniden bilirkişi heyetine tevdine karar verilmiş olup bilirkişi raporunun dosyamız arasında olduğu görülmüştür.
Bilirkişi ...' ın 14/02/2024 tarihli raporunda sonuç ve özet olarak,
"Dosyada bulunan taraflar arasındaki sözleşmenin 30/12/2016 tarihinde yapılmış olduğu anlaşılmaktadır. Sözleşmenin ekinde davacı tarafından davalı tarafa teslim edilmiş olan malzemelerin listesi olduğu,
Malzemelerin;
1 Adet Otobil Otomasyon Sistemi
1 Adet Kurumsal Giydirme
9 Adet ... Cihazı Bedeli
Davalı tarafa ait olduğu belirtilen istasyonda yapılan incelemede, petrolde bulunan elemanlarca verilen beyanda, petrolün el değiştirmiş olduğu, ... isimli petrol istasyonuna dönüştürülmüş olduğu görüldü.
Petrolde yapılan detaylı incelemede, sözleşme kapsamında davacının davalıya teslim ettiği belirtilen malzemelerden;
Otobil Otomasyon Sisteminin petrol istasyonunda olmadığı, ... devralan petrol şirketinin kendi Otobil Otomasyon Sistemini kurmuş olduğu,
... Kurumsal Kimlik Giydirmenin petrol istasyonunda olmadığı, ... devralan petrol şirketinin kendi Kurumsa Kimlik Giydirmesin yapmış olduğu,
... Cihazlarınında petrol istasyonunda olmadığı,
Davalı ... GIDA SANAYİ VE TİCARET LİMİTED ŞİRKETİ adına istasyon ticari faaliyetini sürdürmediği tespiti ile davalı şirkete ait ticari defterleri yerinde incelenemediğinden, davacı tarafından davalıya teslim edildiği iddia edilen malzemelerin davalı defter ve belgelerinde yer alıp almadığı tespit edilememiştir.." yönünde görüş ve kanaat bildirmişlerdir.
Bilirkişi ...' ın 03/09/2024 tarihli raporunda sonuç ve özet olarak, "18/01/2024 tarihinde bilirkişiler ... Asliye Hukuk Mahkemesi heyeti ile birlikte dava konusu belirtilen adresteki petrol istasyonuna gidilmiştir. Davalı şirket ... Gıda Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi adına istasyon ticari faaliyetini sürdürmediği tespit edilmiş, davalı şirket adresinde bulunmadığı ve o adresde davalı ticari defterleri bulunmadığı, ilgili defterlerin dava dosyasında bulunmadığından gerekli incelemeler yapılamadığı hususu Kök Raporumuzda belirtilmiştir.
Davacı tarafından davalıya teslim edildiği iddia edilen malzemelerin davalı defter ve belgelerinde yer alıp almadığı yönünde gerekli tespitler yapılabilmesi için, davalı ... Gıda Sanayi ve Ticaret Limited Şirketinin 2016,2017,2018,2019,2020,2021,2022 VE 2023 YILLARINA AİT YEVMİYE DEFTERLERİ , DEFTER-İ KEBİRLER VE DEMİRBAŞ LİSTELERİNİ DE İÇERİR ENVANTER DEFTERLERİNİN DAVALI TARAFINDAN DOSYAYA SUNULMASI GEREKMEKTEDİR. İlgili Defterler Elektronik Ortamda tutulmuş ise e-defterlerin flash bellek içinde elektronik dosyalar olarak, fiziki ortamda tutulmuş ise fiziki ortamda tutulmuş defterlerin ise noter kapakları ile birlikte fiziki olarak ticari defterlerinin dosyaya sunulmaları halinde ek rapor tarafımızdan düzenlenecektir.." yönünde görüş ve kanaat bildirmişlerdir.
Bilirkişilerin 30/07/2025 tarihli raporunda sonuç ve özet olarak,
"Davacı tarafın Yasal Defterlerinde Faturalarla ilgili Mali idareye yapılması gereken bildirimlerin süresinde yapıldığı, belgelerin kaydedildiği, Davacı tarafın Açılış ve kapanış kayıtlarının Kanun öngördüğü süreler içinde yaptığı, Davacı taraf lehine delil olma kuvvetine sahip olduğu kararın Sayın Mahkemeye ait olacağı,
Sektörel Değerlendirme kısmında detay verildiği üzere 09.07.2021 tarihi baz alınarak ortalama piyasa fiyatına göre;
Kurumsal Kimlik için 52.500.- TL olacağı,
... için dosyada fatura bulunmayıp bu cihaz modeline göre değişkenlik göstermekle birlikte 2.000-3.000 TL piyasa fiyatı bulunmaktadır. Kullanılmış değeri 1.000.- TL olacağı,
Davacı tarafın ariyet sözleşmesinin 4. Maddesi kapsamında “5 katı” tazminat talebi olduğundan;
- Kurumsal Kimlik için 52.500.- TL olarak belirlenen tutarın 5 mislinin 262.500.- TL olacağı,
- ... için 1.000.- TL olarak belirlenen tutarın 5 mislinin 5.000.- TL olacağı,
Davacının iade edilmeyen Ariyetler için ariyet demirbaşların müvekkile aynen iadesine, iade edilmediği takdirde benzerlerinin piyasa değerlerinin 5 katı tutarında hesaplanacak olan tazminatın “09.07.2021 tarihinden itibaren işleyecek avans faiziyle birlikte davalıdan tahsiline karar verilmesi” talebine istinaden 74.485,92 TL'a Faiz olacağı,
Dava dosyası özelinde Davacının talebine istinaden istenen (262.500.- TL * 5.000.- TL4 Faiz/ 74.485,92 TL-) 341.985,92 TL olacağı, bu tutarın sektörün özelliğinden dolayı Davalı tarafın Ekonomik mahvına sebebiyet vermeyecek tutar olacağı,
Sözleşme gereğince davacının ariyetlerin iadesini, iade edilmemesi halinde benzerlerinin piyasa değerlerinin 5 katı tutarında tazminatı talep edebileceğinin söylenebileceği, ilgili hesaplamanın sektörel başlık altında yapıldığı.." yönünde görüş ve kanaat bildirmişlerdir.
Bilirkişilerin 26/12/2025 tarihli raporunda sonuç ve özet olarak,
"Kök rapordaki görüşlerimizi koruduğumuzu,
... cihazının 2.475TL olarak baz alındığı ve ... durumda toplam ariyet bedellerinin sektörel değerlendirmede 54.475TL olarak hesaplandığı, ariyet bedellerinin beş katı oranındaki tazminat tutarının ise 272.375TL olduğu,
Faiz tutarının 75.843,38 TL olacağı,
Sözleşme gereğince davacının ariyetlerin iadesini, iade edilmemesi halinde benzerlerinin piyasa değerlerinin 5 katı tutarında tazminatı talep edebileceği yönündeki görüşümüzün korunduğu.." yönünde görüş ve kanaat bildirmişlerdir.
Bilirkişi raporlarının taraflara usulüne uygun olarak ayrı ayrı tebligat çıkartıldığı, davacı vekilinin rapora karşı beyan ve itiraz dilekçesini dosyaya ibraz ettikleri görülmüştür.
GEREKÇE
Dava konusu uyuşmazlık konusunun, taraflar arasında imzalanan bayilik sözleşmesi bitimi itibariyle davalının davacıya teslim etmesi gereken ariyetlerin davacıya teslimi aksi takdirde bedel ve cezai şartın ödenmesi talebi noktalarında toplandığı anlaşılmıştır.
Yapılan bayilik anlaşmasıyla davacı tarafından davalıya çeşitli demirbaşlar , kurumsal kimlik giydirme , istasyonda kullanılacak ekipman ve teknolojik aletlerin verildiği bunların kurulumunun ve montajının yapıldığı taraflar arasında yapılan sözleşme ile davalının bu ekipmanları kullanacağına dair yükümlülük altına girdiği anlaşıldığı, taraflar arasında yapılan sözleşmenin tarafların aralarında yaptığı anlaşma ile karşılıklı feshedildiği ve fesih sonucunda ariyetlerin teslimi yönünde davalı iş yerinde söküm işlemlerinin yapılmadığı buna ilişkin davacının dava konusunu oluşturduğu anlaşılmakla ,
Taraflar arasında yapılan sözleşme yönünden dosya kapsamında inceleme yapılmak üzere alanında uzman bilirkişiler dosyaya görevlendirmesi yapılmış olmakla beraber, yapılan incelemede tarafların ticari defter kayıtları incelenmiş olup yapılan incelemede davacı iddiaları neticesinde ariyetleri almak için makul ver yerinde çaba gösterdiği davalının ise ariyetleri iade yönünden gösterdiği özene ait ispata ulaşılamadığı, dolayısıyla taraflar arasında imzalanan sözleşme neticesinde ariyetlerin bedeli dikkate alınarak 5 kat ceza tutarının davalı tarafından ödenmesi gerekliliği kanaatine rapor doğrultusunda mahkememizce ulaşılmış olup, bayilik sözleşme neticesinde dava konusuna ait yerinde inceleme sonrasında dosyaya eklenen ariyet fotoğrafları ve piyasa koşulları da değerlendirilerek hesaplamalar yapılmış olup, yapılan hesaplamalar neticesinde ariyet bedelleri ve 5 kat ceza bedelinin toplamının 272.375 TL olduğu, bu hesaplanan tutarın davalı tarafın ekonomik mahvına neden olmayacak tutar olduğu da alanında uzman bilirkişiler tarafından tespit edilmekle beraber , dosya kapsamında alınan bilirkişi raporları yapılan hesaplamalar ve davacı tarafından sunulan ıslah dilekçesi dikkate alındığında davanın kabulüne karar verilerek dava tarihinden itibaren işleyecek avans faiz ile birlikte davanın kabulüne karar verilerek aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.
HÜKÜM : Yukarıda belirtilen gerekçeler uyarınca;
1-Davanın KABULÜNE,
2-Ariyet bedeli olarak 274.875,00.-TL dava tarihinden itibaren işleyecek avans faizi ile birlikte davalıdan alınarak davacıya verilmesine,
3-Karar tarihinde yürürlükte bulunan, Harçlar kanunu gereğince dava değeri üzerinden alınması gereken toplam 18.776,71.-TL harçtan daha önceden ödenen toplam 4.694,65.-TL harç düşüldükten sonra eksik kalan 14.082,06.-TL harcın davalıdan alınarak hazineye irad kaydına,
4-Davacı kendisini vekil ile temsil ettirdiginden A.A.Ü.T göre hesaplanan 45.000,00.-TL maktu vekalet ücretinin davalıdan alınarak davacıya verilmesine,
5-Davacı tarafından yapılan; 179,90.-TL Başvuru Harcı, 1.024,65.-TL Peşin/nisbi Harcı, 3.670,00.-TL Islah Harcı, 37.000,00.-TL Bilirkişi ücreti, 4.198,00-TL Tebligat, Posta ve diğer masraflar, olmak üzere toplam 46.072,55.-TL'nin davalıdan alınarak davacıya verilmesine,
6-Fazla yatırılan ve sarf edilmeyen gider avansının dosya kesinleştiğinde ve talep halinde yatıranlara iadesine,
7-Zorunlu arabuluculuk başvurusu nedeniyle devletçe karşılanan 3.600,00.-TL arabuluculuk ücretinin davalıdan tahsili ile hazineye irat kaydına,
Dair, kararın tebliğinden itibaren 2 haftalık süre içerisinde istinaf yolu (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesine başvuru yolu) açık olmak üzere verilen karar açıkça okunup usulen anlatıldı. 10/02/2026
Katip ...
¸e-imzalıdır
Hakim ...
¸e-imzalıdır