istanbul 18. asliye ticaret mahkemesinin, kayıp çekin ödeme yasağına rağmen tahsil edilmesi üzerine açılan istirdat davasında bölge adliye mahkemesi kararı sonrası yeniden incelenen hukuki süreç.

İstanbul 18. Asliye Ticaret Mahkemesinin, kayıp çekin ödeme yasağına rağmen tahsil edilmesi üzerine açılan istirdat davasında Bölge Adliye Mahkemesi kararı sonrası yeniden incelenen hukuki süreç.

Özet: Bu dava, ticari bir ilişkiden doğan ve kaybedildikten sonra hakkında ödeme yasağı kararı bulunmasına rağmen muhatap banka tarafından davalıya ödendiği iddia edilen bir çekin istirdadı veya çek bedelinin faiziyle birlikte davalıdan tahsiline ilişkindir. Davacı, kendisinin çekin gerçek hamili olduğunu ve davalının haksız hamil konumunda bulunduğunu savunmaktadır. İlk derece mahkemesi davayı hukuki yarar ve aktif husumet yokluğundan reddetmiş, ancak istinaf mahkemesi davacının çek bedelinin istirdadını talep etmekte hukuki yararı olduğuna hükmederek kararı bozmuş ve dosya yeniden yargılanmak üzere yerel mahkemeye geri dönmüştür.

T.C.

İSTANBUL

18. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

ESAS NO:2024/690 Esas

KARAR NO:2026/119

DAVA:İstirdat (Ticari Satımdan Kaynaklanan)

DAVA TARİHİ:11/11/2022

KARAR TARİHİ:24/02/2026

Taraflar arasında görülen davanın mahkememizde yapılan açık yargılaması sonunda:

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:

Davacı vekilinin mahkememize sunmuş olduğu dava dilekçesinde özetle; muhtelif zamanlarda yapılan iş karşılığı ...- ... Elektrik' den ... A.Ş. .../... şubesine ait 31.06.2022 keşide tarih ... çek seri nolu keşidecisi ...-... Elektrik olan 66.800,00-TL bedelli 1 adet çek müvekkili şirkete verildiğini, müvekkili şirket yetkilisi tarafından çekin kaybedildiğini, müvekkili tarafından iş bu çekin meşru hamil olmayan kişilerce tahsiline mahal vermemek amacıyla ödeme yasağı talepli olarak ....Asliye Ticaret Mahkemesi’nin ... E. sayılı dosyası ile çek iptali davası açıldığını, mahkeme tarafından ödeme yasağı kararı verildiğini, bu karar ilgili bankaya tebliğ edilmiş olmasına rağmen çekin ödendiğini, müvekkili şirket bu çeki ...- ... Elektrik' den aralarındaki ticari münasebetten kaynaklı aldığını, bu husus davacı müvekkil şirketin ticari defterleri incelendiği zaman ortaya çıkacağını, müvekkili şirket, ticari alışveriş içerisinde olduğu ...- ... Elektrik harici çekte cirosu olan kimseyi tanımamakta, bu şirketlerle davacı müvekkil şirketin hiçbir ticari ilişkisi de bulunmadığını, söz konusu çekin müvekkili şirket yetkilisinin rızası hilafına elden çıkması, çeki elinde bulunduran davalı şirketin haklı hamil olmadığını, ilgili çekin istirdatını, çekin istirdatının mümkün olmaması halinde haksız kazanım nedeniyle tahsil tarihinden itibaren çek bedelinin faiziyle birlikte tahsili talep etmiştir.

Davalıya usulüne uygun olarak dava dilekçesi tebliğ edilerek taraf teşkili sağlanmış olup davalı tarafından süresi içerisinde dosyaya herhangi bir cevap dilekçesi verilmediği anlaşılmakla HMK M.128 hükmü uyarınca işbu davalının dava dilekçesinde ileri sürülen vakıaları inkar etmiş sayılmasına karar verilerek yargılama yapılmıştır.

İşbu dava 11/11/2022 tarihinde açılmakla mahkememizin 2022/... Esasına kaydedilmiş olup yapılan yargılama neticesinde "1-Davacının çek istirdadı talebinin hukuki yarar yokluğundan reddine,

2-Davacının terditli talebi olan çek bedelinin istirdadı istemi bakımından davasının aktif husumet yokluğundan reddine," şeklinde kurulan hükme karşı istinaf yasa yoluna başvurulması üzerine İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 12. Hukuk Dairesinin 2024/1334 Esas, 2024/1454 Karar Sayılı, 14/10/2024 Tarihli "... Somut olayda, davaya konu çekin hamiline yazılı olduğu, muhtelif cirolardan sonra davalı tarafından tahsil edildiği anlaşılmaktadır. Dava dilekçesinde ; davacının çekin gerçek hamili olduğunu ileri sürdüğü, buna göre çek istirdadı talebinde bulunabilmek için çekin davacı tarafından ödenmesi gerekmediği; davacının çek üzerinde hak iddia ettiği anlaşılmakla sonucu itibariyle çek ister muhatap bankaya hamil tarafından tarafından ibrazında, gerekse icra takibine konu edilerek çek borçlularının herhangi biri tarafından ödenmesi halinde çekin hamili olduğunu ileri süren kişi bedelini tahsil eden hamilden talep edebilecektir. Esasen dava dilekçesinde; çekin istirdadı ile birlikte bedelinin tahsili de talep edilmiştir. Eldeki davanın bir menfi tespit davası olmadığı, bu nedenle İİK'nın 72 maddesi kapsamında açılan bir istirdat davası da olmadığı gözetilerek davacının çek bedelinin istirdadını talep etmekte hukuki yararı bulunduğu halde; davanın hukuki yarar yokluğundan reddine karar verilmesi yerinde bulunmamıştır." şeklindeki gerekçeli ilamı kapsamında kaldırılmakla dosya mahkememizin işbu esasına kaydedilmiştir.

Tüm dosya kapsamı birlikte incelendiğinde; Dava, 6102 sayılı TTK’nın 792. maddesine dayalı olarak çek (bedelinin) istirdatı istemine ilişkindir.

Somut olayda davacı tarafça, keşideci ...'ndan sattığı mal karşılığı aldığı çekin kayıp edildiğini, çek iptali davasında ödeme yasağı kararına rağmen muhatap banka tarafından çek bedelinin davalıya ödendiğini ileri sürerek; ... şubesine ait 31.06.2022 keşide tarih ... çek seri nolu, keşidecisi ...-... Elektrik olan 66.800-TL bedelli 1 adet çekin istirdadını, istirdadın mümkün olmaması halinde çek bedelinin davalıdan tahsil tarihinden faiziyle davalıdan tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.

TTK’nın 792. maddesine göre, "Çek, herhangi bir suretle hamilin elinden çıkmış bulunursa, ister hamile yazılı, ister ciro yoluyla devredilebilen bir çek söz konusu olup da hamil hakkını 790'ıncı maddeye göre ispat etsin, çek eline geçmiş bulunan yeni hamil ancak çeki kötüniyetle iktisap etmiş olduğu veya iktisapta ağır bir kusuru bulunduğu takdirde o çeki geri vermekle yükümlüdür.'' TTK'nın 790. maddesinde ise, "cirosu kabil bir çeki elinde bulunduran kişi, son ciro beyaz ciro olsa bile, kendi hakkı müteselsil ve birbirine bağlı cirolardan anlaşıldığı takdirde yetkili hamil sayılır" hükmü düzenlenmiştir.

Çek istirdatı davalarında davacı çekin yetkili hamili olduğunu, çekin rızası hilafına elinden çıktığını ve davalının çeki kötüniyetle iktisap etmiş veya çeki iktisapta ağır kusurlu bulunduğunu kanıtlaması gerekir. Çeki elinde bulunduran davalının çeki edinme nedenini açıklama mecburiyeti bulunmamaktadır, aksi düşüncenin kabulü çekin “mücerretlik” vasfını ortadan kaldırır.

Mahkememizin 2022/... Esas sayılı dosyasından yapılan yargılama esnasında dava dışı cirantaların, keşidecilerin ve davacının ticari defterleri üzerinden mali müşavir bilirkişi vasıtası ile inceleme yaptırılmak sureti ile rapor alınmış olup mahkememize ibraz edilmiş olan 13.12.2023 tarihli raporda özetle;

Davacı ...A.Ş.'nin ... ... Elektrik 'in- ... İth. İhr. San. Ve Tic. Ltd. Şti.'nin çek keşidecisi çek ciro silsilesinde yer alan ... Tic. Ve San. Ltd. Şti., .... Tarım San. Ve Tic. Ltd. Şti., ... .... İnş. San. Tic. Ltd. Şti., ... ... Tic. Ltd. Şti. ile herhangi bir ticari ilişkinin olmadığı, Davacı ...A.Ş.' nin ticari defter kayıtlarında dava konusu çekin 3. Şahıslara verildiğine ve/veya iade edildiğine dair bir kaydın olmadığı,

Ciro silsilesinin 1. Ciro ... İth. İhr. San. Ve Tic. Ltd. Şti. nden sonra bozulduğu,

Dava dışı ... Ltd. Şti. 'nin 2022 yılı BA/BS formlarının incelenmesi sonucunda; -Alış faturalarının beyan edildiği BA formunda, ...A.Ş., ... ... Elektrik, ... İth. İhr. San. Ve Tic. Ltd. Şti., .... Tarım San. Ve Tic. Ltd. Şti., ... .... İnş. San. Tic. Ltd. Şti., ..., ... Tic. Ltd. Şti. ile ilgili herhangi bir alış faturasının beyan edilmediği,

-Satış faturalarının beyan edildiği BS formunda, ...A.Ş., ... ... Elektrik, ... İth. İhr. San. Ve Tic. Ltd. Şti., .... Tarım San. Ve Tic. Ltd. Şti., ... .... İnş. San. Tic. Ltd. Şti., ..., ... Tic. Ltd. Şti. ile ilgili herhangi bir satış faturasının beyan edilmediği,

Hususlarının tespit edildiği mahkememize bildirilmiştir.

Mahkememizin 2022/... Esas sayılı dosyasından alınan işbu rapor uyarınca davacının davaya konu etmiş olduğu çekin yetkili hamili olduğu, bu sebeple davayı açmakta aktif husumetinin bulunduğu kanaatine varılmıştır. Her ne kadar davacının çekin istirdadını talep etmekte aktif husumeti bulunmakta ise de yargılama esnasında gelinen aşama itibariyle çek bedelinin ödenmiş olması sebebiyle eldeki dava çek bedelinin istirdadı istemine dönüşmüştür.

Kaldırma ilamı akabinde bu esas üzerinden alınan ek raporda özetle;

Davalının 18/02/2025 tarihli duruşmasında “davalı tarafa; işbu çeki kendisinden öndeki ciranta olan ...' dan hangi sebeple aldığına dair beyanda bulunmak, çekin alınmasına dayanak fatura ve belgeleri ibraz etmek üzere 2 haftalık süre verilmesine”, talimatı doğrultusunda herhangi bir beyanda bulunmadığı tespit edildi.

Davalının, 18/02/2025 tarihli duruşmasında, “Davalı tarafa 2 HAFTALIK KESİN SÜRE içerisinde (duruşmada hazır bulunan taraf bakımından duruşma tarihinden / hazır bulunmayan taraf bakımından işbu duruşma zaptının tebliği tarihinden itibaren başlamak kaydıyla) TTK' nın 64-88-83/son maddeleri ve HMK' nın 216-222-220/son maddeleri gereğince 2021- 2022 yıllarına ait ticari defter ve belgelerinin eksiksiz bir şekilde mahkememize ibraz edilmesi veya bulunduğu yerlerin açıklanması, aksi halde bunları ibrazdan kaçınmış sayılacağının ve mazeretsiz ibraz edilmemesi halinde bir daha ibraz edemeyeceğiniz” talimatı doğrultusunda herhangi bir bildirimde bulunmadığı herhangi bir mazeret belirtmediği, 2021- 2022 yıllarına ait ticari defter ve belgeleri sunmadığı tespit edildi.

Dava konusu Dava dışı ... ... Elektrik tarafından keşide edilen ... bankasının 31.06.2022 vadeli 66.800,00 TL tutarlı çekin dava dışı ... ... Elektrik tarafından aralarındaki ticari ilişki nedeni ile davacı ...' e verildiği, çek kaydının her iki şirketin ticari defter kayıtlarında yer aldığı, Davacı ...A.Ş.' nin ... ... Elektrik 'in- ... İth. İhr. San. Ve Tic. Ltd. Şti.' nin çek keşidecisi çek ciro silsilesinde yer alan ... Tic. Ve San. Ltd. Şti., .... Tarım San. Ve Tic. Ltd. Şti., ... .... İnş. San. Tic. Ltd Şti., ... ... Tic. Ltd. Şti. ile herhangi bir ticari ilişkinin olmadığı,

Davacı ...A.Ş.' nin ticari defter kayıtlarında dava konusu çekin 3. Şahıslara verildiğine ve/veya iade edildiğine dair bir kaydın olmadığı,

Ciro silsilesinin 1. Ciro ... İth. İhr. San. Ve Tic. Ltd. Şti. nden sonra bozulduğu,

Davalı ile dava dışı ... arasındaki ticari ilişkiyi gösterir 2021-2022 tarihlerine ilişkinin karşılaştırmalı Alış- Satış analiz formlarının incelenmesi sonucunda, karşılıklı herhangi bir fatura düzenlenmediği, başka bir deyişle Davalı ile dava dışı ... arasında ticari bir ilişkinin olmadığı,

Davalının ticari defterlerini sunmadığı, dava dışı ... ile ilgili BA/BS formlarında faturaya dayalı ticari bir ilişkinin olduğunu gösterecek bir beyanın olmadığı, davalının işbu çeki kendisinden önceki ciranta olan ...' dan hangi sebeple aldığına dair bir delilin olmadığı, ticari bir ilişkiden dolayı edindiğini ispat edici bir delilin olmadığı,

Kanaatine varıldığı mahkememize bildirilmiştir.

6102 sayılı TTK’nın 792. maddesi “Çek, herhangi bir suretle hamilin elinden çıkmış bulunursa, ister hamile yazılı, ister ciro yoluyla devredilebilen bir çek söz konusu olup da hamil hakkını 790. maddeye göre ispat etsin, çek eline geçmiş bulunan yeni hamil ancak çeki kötü niyetle iktisap etmiş olduğu veya iktisapta ağır bir kusuru bulunduğu takdirde o çeki geri vermekle yükümlüdür.” hükmünü haiz olup anılan kanunî hüküm bağlamında iyi niyetli hamilin hak sahibi olmayan kimselerden elde ettiği kazanımlar korunmaktadır. Bu kapsamda bir kimsenin muntazam bir ciro zinciriyle çeki iktisabı, kendisine ancak şekli anlamda meşru hamil sıfatını kazandıracak olup maddi hukuk anlamında hak sahipliğinin mevcudiyeti için devralanın çeki iktisabında kötü niyetinin yahut ağır kusurunun bulunmaması gerekmektedir. Aksi takdirde 6102 sayılı TTK’nın 792. maddesi uyarınca açılacak istirdat davası sonucu çeki iadeye mecbur kalır (Kendigelen, A.: Çek Hukuku, İstanbul 2019, s. 237-238).

TTK'nın 792. maddesinde belirtilen kötü niyetten maksat, senedin önceki hamilin elinden rızası hilafına çıktığını bilmek veya bilebilecek durumda bulunmaktır. Ağır kusur ise senedin iktisabında olağan özenin gösterilmemesini ifade eder. Yine, TTK’nın 792. maddesindeki “Çek, herhangi bir suretle hamilin elinden çıkmış bulunursa...” ibaresi, çekin önceki hamilin elinden rızası hilafına çıkmış olmasını, yani çalınmasını, tehdit ya da hile ile alınmasını, kaybedilmesini veya rıza ile fakat devri sakatlayan hukuki olgularla elden çıkmasını ifade etmektedir. Ancak çeki çalan veya hile ile hamilinden alan ya da bulan kişinin senedi ciro ile devretmesi hâlinde, bunu bilmeyen ve bilebilecek durumda da olmayan, başka bir deyişle kötü niyetli ve ağır kusurlu bulunmayan yeni hâmil korunur. Bu tür davalarda, yukarıda da belirtildiği gibi çekin önceki hâmilin elinden rızası hilafına çıkarak yeni hâmil tarafından kötü niyet veya ağır kusur ile iktisap edildiği iddiasını ispat külfeti davacıya ait olup anılan olgular tanık dâhil her türlü delille kanıtlanabilir (Yargıtay HGK'nın 06/04/2021, E. 2017/11-159, K. 2021/417 tarih ve sayılı kararı).

Yargılama esnasında emsal mahiyette olan İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 12. Hukuk Dairesinin 2025/878 Esas, 2025/1022 Karar Sayılı, 20/06/2025 Tarihli ilamı da göz önünde bulundurulduğunda ... Bankasına yazılan müzekkereye cevaben sistemlerine çek ödeme yasağının girilmediği, çekin 30/06/2022 tarihinde ibraz edilmesi üzerine ödendiğinin mahkememize bildirildiği, çek hesabı sahibi banka tarafından herhangi bir kayıp / çalıntı bildiriminde bulunulmamış olduğunun mahkememize bildirildiği görülmüş ise de dosya arasına celp edilmiş olan ....Asliye Ticaret Mahkemesi’nin ... Esas sayılı dosyası incelendiğinde davanın 04/03/2022 tarihinde açıldığı, yargılama esnasında 24/03/2022 tarihinde bankaya ödeme yasağına ilişkin müzekkere yazılmasına rağmen 30/06/2022 tarihinde ibrazı akabinde çekin ödenmiş olduğu, davacının keşideci olmaması sebebiyle bankaya kayıp bildiriminde bulunamayacağı, çek hesabı sahibi olmadığı, mahkeme aracılığı ile yapılan bildirimin ise banka tarafından sisteme işlenmediği, davalı tarafından findeks sorgulamasının yapılmadığı görülmüştür.

Dava konusu çekteki ciro silsilesi görünürde- şeklen düzgün olup, şeklen çeki elinde bulunduran kişinin hamil sıfatını ispat eder niteliktedir. Ciro silsilesinde bir kopukluk söz konusu olmadığından hamil senedin illetten mücerret olması ilkesinden yararlanır.

Kanunda aksine özel bir düzenleme olmadıkça; taraflardan her biri, hakkını dayandırdığı olguların varlığını ispatla yükümlü (TMK 6), diğer bir ifadeyle, iddia edilen vakıaya bağlanan hukuki sonuçtan kendi lehine hak çıkaran taraf ispat yükü altında (HMK 190) olup, bu temel kuralların da sonucu olarak herkes iddiasını ispat etmekle yükümlüdür. İspat yükü kendisinde olmayan diğer taraf da ispat yükünü taşıyan tarafın iddiasının doğru olmadığı hakkında delil sunabilir. Karşı ispat faaliyeti için delil sunan taraf, ispat yükünü üzerine almış sayılmaz (HMK 191).

Somut olayda dava konusu çekte ciro silsilesinde bir kopukluk olmadığı anlaşılmakla çekin borçtan mücerret olma niteliği karşısında, davacı, davalının dava konusu çeki kötü niyetle iktisap ettiği, iktisabında ağır kusurlu olduğuna dair delil sunamamış olması, olayda davalı yönünden açılmış bir ceza davası, soruşturması vs bulunmadığı, ciro silsilesinde benzerlik olduğunun kanıtlanamadığı; davalının celp edilen vergi dairesi kayıtlarına göre diğer cirantalarla ticari ilişkisinin bulunmaması, davalının defterlerini ibraz etmemiş olması, davalı tarafın çeki kötü niyetli ve ağır kusurlu olarak iktisap etmiş olduğu anlamına gelmemekte olup işbu davada davacı, davalının dava konusu çeki kötü niyetle iktisap ettiği, iktisabında ağır kusurlu olduğunu ispatlayamadığı kanaatine varılmakla davanın reddine karar vermek gerekmiş ve aşağıdaki şekilde hüküm tesis edilmiştir.

HÜKÜM :Gerekçesi yukarıda açıklanmış olduğu üzere;

1- Davacının davasının REDDİNE,

2-Alınması gerekli olan 732,00-TL karar ilam harcının başlangıçta dava açılırken peşin olarak alınan 1.140,78-TL harcından mahsubu ile artan 408,78-TL'nin kararın kesinleşmesinden sonra ve talep halinde davacıya iadesine,

3-Yargılama giderlerinin davacı üzerine bırakılmasına,

4-Davalı yargılama esnasında kendisini vekil ile temsil ettirmediğinden bu hususta hüküm kurulmasına yer olmadığına

5-Taraflarca yatırılan gider avansın arta kalan kısmı karar kesinleştiğinde ilgilisine iadesine,

Dair, davacı vekili yüzüne karşı, gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki hafta içerisinde mahkememize verilecek dilekçe ile İstanbul Bölge Adliye Mahkemesine İSTİNAF yolu açık olmak üzere verilen karar açıkça okunup usulen anlatıldı. 24/02/2026

Katip ...

e-imzalıdır

Hakim ...

e-imzalıdır