5. hukuk dairesi, kamulaştırma bedeli tespiti ve tapu tescili davasında, taşınmazın arsa/arazi vasfı, kıymet takdiri, kapitalizasyon faiz oranı ve objektif değer artışına dair temyiz incelemesi.

5. Hukuk Dairesi, kamulaştırma bedeli tespiti ve tapu tescili davasında, taşınmazın arsa/arazi vasfı, kıymet takdiri, kapitalizasyon faiz oranı ve objektif değer artışına dair temyiz incelemesi.

Özet: Kamulaştırma bedelinin tespiti ve tescili davasında, taşınmazın vasfı konusundaki önceki hatalı bilirkişi raporu nedeniyle Yargıtay tarafından bozulan kararın ardından, taşınmazın arazi vasfında olduğu gözetilerek yeniden yapılan yargılama sonucunda davanın kabulüne karar verilmiş; bu karar hem idare hem de davalı tarafından, kapitalizasyon faiz oranı, objektif değer artışı, taşınmazın vasfı (arsa/arazi ayrımı) ve bedel tespitine yönelik hesaplamaların doğruluğu gibi çeşitli gerekçelerle temyiz edilmiş olup, yüksek mahkemece uyuşmazlığın giderilmesi ve bedel tespitinin incelenmesi süreci devam etmektedir.

5. Hukuk Dairesi 2024/7999 E. , 2025/7518 K.

"İçtihat Metni"

İNCELENEN KARARIN

MAHKEMESİ :Asliye Hukuk Mahkemesi

SAYISI : 2022/316 Esas, 2023/214 Karar

DAVA TARİHİ : 13.01.2017

KARAR : Kabul

Taraflar arasında İlk Derece Mahkemesinde görülen ve istinaf incelemesinden geçen 4650 sayılı Kanun'la değişik 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'nun (2942 sayılı Kanun) 10 uncu maddesine dayanan kamulaştırma bedelinin tespiti ve taşınmazın tapu kaydının iptali ile davacı idare adına tescili istemine ilişkin davada verilen karar hakkında yapılan temyiz incelemesi sonucunda, Dairece Bölge Adliye Mahkemesi kararının kaldırılmasına ve İlk Derece Mahkemesi kararının bozulmasına karar verilmiştir.

İlk Derece Mahkemesince bozmaya uyularak yeniden yapılan yargılama sonucunda; davanın kabulüne karar verilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararı taraf vekillerince temyiz edilmekle; süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verilmiştir.

Davalı vekilince temyiz incelemesinin duruşmalı olarak yapılmasının istenilmesi üzerine, işin duruşmaya tâbi olduğu anlaşılmış ve duruşma için 13.05.2025 günü tayin edilerek taraflara tebligat gönderilmiştir.

Duruşma günü yetki belgesine istinaden davalı vekili Avukat ... gelmiş, davacı idare vekili duruşmaya katılmamıştır.

Duruşmaya başlanarak hazır bulunan avukatın sözlü açıklamaları dinlendikten sonra duruşmaya son verildi.

Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı idare vekili dava dilekçesinde özetle; Sakarya ili, ..., köyü 1 10... parsel sayılı taşınmazın kamulaştırma bedelinin tespiti ve taşınmazın davalı adına olan tapu kaydının iptali ile davacı idare adına tescili talep etmiştir.

II. CEVAP

Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; hakkaniyete uygun bir karar verilmesini talep etmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin 31.10.2017 tarihli ve 2017/53 Esas, 2017/692 Karar sayılı kararıyla davanın kabulüne karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararına karşı süresi içinde taraf vekilleri istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesinin 19.11.2019 tarihli ve 2018/3459 Esas, 2019/4652 Karar sayılı kararıyla taraf vekillerinin istinaf başvurularının esastan reddine karar verilmiştir.

V. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ

A. Bozma Kararı

1. Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde taraf vekilleri temyiz isteminde bulunmuştur.

2. Dairemizce yapılan inceleme sonucunda; hükme esas alınan bilirkişi raporunda dava konusu ... köyü 1 10... parsel sayılı taşınmaz arsa kabul edilerek değer biçilmişse de alınan rapor geçersizdir. Şöyle ki; dosyada mevcut bilgi ve belgeler ile Belediye Başkanlığının 09.05.2022 tarihli cevabi yazısı değerlendirildiğinde dava konusu taşınmazın arazi vasfında olduğu anlaşıldığından, bu durumda, taşınmazın olduğu gibi kullanılması halinde getireceği net gelirine göre değer biçilmesi gerekirken yazılı şekilde hüküm kurulması hatalı olup, taşınmazın arazi niteliğinde olduğu gözetilerek yeniden oluşturulacak bilirkişi kurulu eşliğinde keşif sonrası denetime elverişli rapor anılarak sonuca gidilmesi gerektiğinden İlk Derece Mahkemesi kararının taraf vekillerinin temyiz itirazlarının kabulü ile bozulmasına karar verilmiştir.

B. İlk Derece Mahkemesince Bozmaya Uyularak Verilen Karar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın kabulüne karar verilmiştir.

VI. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde taraf vekilleri temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

1. Davacı idare vekili temyiz dilekçesinde özetle; kapitalizasyon faiz oranının hatalı alındığını, objektif değer artışını kabul etmediklerini, yapılan hesaplamanın usulüne uygun olmadığını, lehe vekâlet ücretine hükmedilmesi gerektiğini ileri sürerek kararın bozulmasını talep etmiştir.

2. Davalı vekili temyiz dilekçesinde özetle; davalıya ödenen fark bedelin faiziyle iadesi kararının bozulması gerektiğini, taşınmazın arsa vasfında olduğunun kabul edilmesi gerektiğini, verim ve fiyatın düşük alındığını, 2017 yılı verilerinin mevcut olmadığını, kapitalizasyon faiz oranının hatalı belirlendiğini, objektif değer artışının düşük olduğunu, Anayasa Mahkemesi kararı dikkate alınarak bedele faiz işletilmesi gerektiğini ileri sürerek kararın bozulmasını talep etmiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukukî Nitelendirme

Uyuşmazlık, dava konusu taşınmazın kamulaştırma bedelinin tespitine ilişkindir.

2. Değerlendirme

1. Temyiz olunan nihai kararların bozulması 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 371 inci maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.

2. Kapama fındık bahçesi niteliğindeki dava konusu taşınmaza 2942 sayılı Kanun’un 11 inci maddesinin birinci fıkrasının (f) bendi uyarınca net geliri esas alınarak değer biçilmesinde yöntem olarak bir isabetsizlik görülmemiştir.

3. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin ... numaralı başvuru sonucu verilen 23.10.2018 tarihli kararı ile 01.06.2019 tarihli ve 30791 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Anayasa Mahkemesinin 2016/9364 başvuru numaralı kararı da göz önüne alınarak davacı idare lehine vekâlet ücretine hükmedilmemesinde hukuka aykırı yön bulunmamaktadır.

4. Temyizen incelenen kararın bozmaya uygun olduğu, kararda ve kararın gerekçesinde hukuk kurallarının somut olaya uygulanmasında bir isabetsizlik bulunmadığı, bozmaya uyulmakla karşı taraf yararına kazanılmış hak durumunu oluşturan yönlerin ise yeniden incelenmesine hukukça imkan bulunmadığı anlaşılmakla; taraf vekillerinin aşağıdaki paragrafların kapsamı dışındaki temyiz itirazları yerinde görülmemiştir.

5. Dava konusu taşınmaz üzerindeki fındık ağaçlarına ilişkin olarak değerlendirme tarihi olan 2017 yılı verim ve dekar başına üretim masrafları ile yıllık ortalama toptan kg. satış fiyatlarının İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğünden getirtilerek bu verilere göre fındık ağaçlarının dava tarihindeki bedelinin tespit edilmesi gerektiği hâlde, resmi veriler getiriltilip bilirkişi kurulu raporu denetlenmeden eksik inceleme ile karar verilmesi hatalıdır.

6. Kabule göre de 01.08.2023 tarihli ve 32266 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Anayasa Mahkemesinin 05.04.2023 tarihli ve 2022/83 Esas, 2023/69 Karar sayılı kararı ile 04.11.1983 tarihli ve 2942 sayılı Kanun’un 24.04.2001 tarihli ve 4650 sayılı Kanun’un 5 inci maddesiyle değiştirilen 10 uncu maddesine 11.04.2013 tarihli 6459 sayılı Kanun’un 6 ncı maddesiyle eklenen dokuzuncu fıkrası iptal edilmiş olup istinaf incelemesine konu eldeki dava 01.08.2023 tarihinden önce açılmakla Anayasa'nın 153 üncü maddesinin beşinci fıkrasında yer alan; "iptal kararları geriye yürümez" hükmü ve Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kurulunun; "Her davada açıldığı tarihte tespit edilen vaziyet hükme ittihaz olunması iktiza eylemesine..." gerekçesini içeren 28.11.1956 tarihli ve 15/15 sayılı kararı ile; "Her dava açıldığı tarihteki fiili ve hukuki duruma göre karara bağlanır." genel hukuki prensibini havi Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 10.05.2017 tarihli ve 2017/3-990 Esas, 2017/954 Karar sayılı kararları nazara alındığında kamulaştırma bedeline 2942 sayılı Kanun’un 10 uncu maddesinin dokuzuncu fıkrası gereğince, hüküm altına alınan kamulaştırma bedeline davanın açıldığı tarihten 4 ay sonrasından başlamak üzere ilk karar tarihine kadar yasal faiz uygulanması gerektiğinin düşünülmemesi doğru değildir.

7. Davalı idareye iadesine karar verilen bedele faiz işletilmeden, çekildiği tarihte varsa işlemiş neması ile birlikte davalıdan alınarak davacı idareye verilmesine karar verilmesi gerekirken, yazılı şekilde faiz uygulanarak davacı idareye iadesine karar verilmesi doğru görülmemiştir.

8. Dava konusu taşınmazın idare adına tescili talep edildiği hâlde, talebe aykırı olarak terkinine karar verilmesi bozmayı gerektirmiştir.

VII. KARAR

Açıklanan sebeplerle;

1.Taraf vekillerinin diğer temyiz itirazlarının reddine,

2.Taraf vekillerinin temyiz itirazlarının kısmen kabulü ile temyiz olunan İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Davalı kendisini vekil ile temsil ettirdiğinden 03.10.2024 tarihinde yürürlüğe giren Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi gereğince belirlenen 28.000,00 TL duruşma vekâlet ücretinin davacıdan alınarak davalıya ödenmesine,

Davacı idare harçtan muaf olduğundan harç alınmasına yer olmadığına, davalıdan peşin alınan temyiz harcının istek hâlinde iadesine, 13.05.2025 tarihinde oy birliğiyle karar verilmiştir.