Kamulaştırma Kanununa dayalı irtifak hakkı bedelinin tespiti davasında taşınmazın arsa niteliği, değer düşüklüğü ve emsal karşılaştırması değerlendirmesiyle ilgili istinaf ve temyiz incelemesi.
Özet: İdarenin bir taşınmaz üzerindeki irtifak hakkının kamulaştırma bedelinin tespiti ve tescili talebiyle açılan davada, ilk derece mahkemesinin davanın kabulüne ilişkin kararının istinaf edilmesi üzerine Bölge Adliye Mahkemesi’nce bir kez kaldırılarak yeniden görüldükten sonra, ikinci istinaf başvurusu üzerine ise ilk derece mahkemesi hükmü düzeltilerek yeniden esas hakkında karar verilmiş; bu karar, taşınmazın arsa niteliğine göre değer tespiti, emsal karşılaştırması, değer düşüklüğü oranı ve vekalet ücreti hükümleri gibi çeşitli yönlerden davacı idare ve davalılar vekillerince temyiz edilerek, yüksek mahkemenin incelemesine sunulmuştur.
5. Hukuk Dairesi         2025/841 E.  ,  2025/7206 K.
"İçtihat Metni"

İNCELENEN KARARIN
MAHKEMESİ : İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 5. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2024/1970 Esas, 2024/1893 Karar
DAVA TARİHİ : 24.12.2021
KARAR : Esastan ret/Düzeltilerek yeniden esas hakkında verilen karar
İLK DERECE MAHKEMESİ : Tekirdağ 2. Asliye Hukuk Mahkemesi
SAYISI : 2024/25 Esas, 2024/500 Karar
Taraflar arasındaki 4650 sayılı Kanun'la değişik 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'nun (2942 sayılı Kanun) 10 uncu maddesine dayanan kamulaştırma konusu irtifak hakkı bedelinin tespiti ve bu hakkın davacı idare adına tescili davasında yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kabulüne karar verilmiştir.
Kararın davacı vekili ve bir kısım davalılar vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine Bölge Adliye Mahkemesince başvurunun kabulü ile İlk Derece Mahkemesi hükmü kaldırılarak, davanın yeniden görülmesi için dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine gönderilmesine karar verilmiştir.
Bölge Adliye Mahkemesinin kaldırma kararı üzerine yeniden yargılama yapan İlk Derece Mahkemesince davanın kabulüne karar verilmiştir.
Kararın davacı idare vekili ve bir kısım davalılar vekilleri tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince bir kısım davalılar vekillerinin istinaf başvurusunun esastan reddine, davacı idare vekilinin istinaf başvurusunun kısmen kabulü ile İlk Derece Mahkemesi kararı kaldırılarak düzeltilerek yeniden esas hakkında hüküm kurulmak suretiyle davanın kabulüne karar verilmiştir.
Bölge Adliye Mahkemesi kararı davacı idare vekili ve bir kısım davalılar vekili tarafından temyiz edilmekle; süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:
I. DAVA
Davacı idare vekili dava dilekçesinde özetle; Tekirdağ ili, .... ilçesi,... Mahallesi 381 parsel sayılı taşınmazda kamulaştırma konusu irtifak hakkı bedelinin tespiti ile bu hakkın davacı idare adına tescilini talep etmiştir.
II. CEVAP
Davalı ... vekili cevap dilekçesinde özetle; dava konusu taşınmaz hakkında davacı kurumca tespit edilen değerin oldukça düşük olduğunu, teklifin bir bilirkişi raporu olmadığı gibi belirtilen bedelin içinde taşınmazın objektif değer artışının ve söz konusu enerji nakil hattının taşınmazdan geçirildikten sonra taşınmazın geri kalan kısmında meydana gelecek değer kaybının da hesaba katılmadığını, söz konusu enerji nakil hattının taşınmazdan geçiş biçimi dikkate alındığında, kalan kısımdan müvekkillerinin tasarrufunun nerdeyse imkânsız hale geldiğini, dava konusu taşınmazın çok ciddi değer kaybına uğradığını, bu nedenlerle yargılama sırasında yapılacak bilirkişi incelemesi ile kamulaştırma bedelinin Mahkeme tarafından tespitine karar verilmesini talep etmiştir.
III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararıyla; kamulaştırma konusu irtifak hakkı bedelinin tespiti ile davacı idare adına tesciline karar verilmiştir.
IV. İSTİNAF
A. İstinaf Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı idare vekili ve bir kısım davalılar vekilleri istinaf başvurusunda bulunmuştur.
B. İstinaf Sebepleri
1.Davacı idare vekili istinaf dilekçesinde özetle; taşınmazı istinaf etmeyen davalılar yönünden idarenin usulü kazanılmış haklarının dikkate alınmadığını, taşınmazın arsa olarak değerlendirilmesinin, emsal seçimi ve değerlendirmesinin hatalı olduğunu, idare lehine vekâlet ücretine hükmedilmesi gerektiğini ileri sürmüştür.
2.Davalılar ... vd. vekili istinaf dilekçesinde özetle; emsal seçimi ve değerlendirmesinin hatalı yapıldığını, bedelin düşük belirlendiğini, değer düşüklüğünün daha fazla olması gerektiğini ileri sürmüştür.
3.Davalılar ... vd. vekili istinaf dilekçesinde özetle; rapora itirazlarının dikkate alınmadığını, emsal seçimi ve değerlendirmesinin hatalı yapıldığını, değer düşüklüğünün daha fazla olması ve davacı vekilleri için ayrı ayrı vekâlet ücretine hükmedilmesi gerektiğini ileri sürmüştür.
C. Gerekçe ve Sonuç
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile arsa niteliğindeki taşınmaza emsal karşılaştırması yapılarak değer biçilmesinin 2942 sayılı Kanun'un değerlendirmeye ilişkin hükümlerine aykırılık teşkil etmediği, taşınmazın niteliği, tamamının yüzölçümü, geometrik durumu ve enerji nakil hattı güzergahı dikkate alınarak değer düşüklüğü oranı belirtilmek suretiyle irtifak hakkı karşılığının tespit edilmesinde bir isabetsizlik bulunmadığı, davanın niteliği gereği davacı idare lehine vekâlet ücreti takdir edilmemesinin ve davanın tek bir nedene dayalı olduğu dikkate alınarak davalılar yararına tek vekâlet ücretine hükmedilmesinin yerinde olduğu; ancak mahkemece hükmedilen ilk bedel için faiz bitiş tarihinin ilk karar tarihi olması gerektiğinin gözetilmemesi ve davacı idarenin usulü kazanılmış hakkı dikkate alınarak mahkemece verilen ilk kararını istinaf etmeyen davalı ... mirasçıları yönünden dairenin iade kararı sonrası alınan rapor doğrultusunda fazlaya hükmedilmiş olması doğru bulunmadığından; bir kısım davalılar vekillerinin istinaf başvurularının reddi ile davacı idare vekilinin istinaf başvurusunun kısmen kabulüne, İlk Derece Mahkemesi kararı düzeltilerek yeniden esas hakkında hüküm kurulmasına karar verilmiştir.
V. TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı idare vekili ve bir kısım davalılar vekili temyiz isteminde bulunmuştur.
B. Temyiz Sebepleri
1.Davacı idare vekili temyiz dilekçesinde özetle; istinaf dilekçesinde ileri sürdüğü sebepleri tekrar etmiştir.
2.Davalılar ... vd. vekili temyiz dilekçesinde özetle; istinaf dilekçesinde ileri sürdüğü sebepleri tekrar ederek ve istinaf mahkemesince kamulaştırma bedelinin düşürülmesinin usul ve kanuna aykırı olduğunu ileri sürerek kararı temyiz etmiştir.
C. Gerekçe
1. Uyuşmazlık ve Hukukî Nitelendirme
Uyuşmazlık, kamulaştırma konusu irtifak hakkı bedelinin tespiti istemine ilişkindir.
2. Değerlendirme
1. Bölge adliye mahkemelerinin nihai kararlarının bozulması 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 371 inci maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.
2. Arsa niteliğindeki dava konusu taşınmaza 2942 sayılı Kanun'un 11 inci maddesinin birinci fıkrasının (g) bendi uyarınca emsalin üstün ve eksik yönleri belirlenip kıyaslaması yapılarak değer biçilmesinde yöntem itibarıyla bir isabetsizlik görülmemiştir.
3. Tarafların iddia, savunma ve dayandıkları belgelere, uyuşmazlığın hukuki nitelendirilmesi ile uygulanması gereken hukuk kurallarına, dava şartlarına, yargılamaya hâkim olan ilkelere, ispat kurallarına ve temyiz olunan kararda belirtilen gerekçelere göre davacı idare ve bir kısım davalılar vekillerinin aşağıdaki paragrafların kapsamı dışındaki temyiz itirazları yerinde görülmemiştir.
4. Hükme esas alınan bilirkişi raporunda; dava konusu taşınmaz ile somut emsal olarak kabul edilen ... Mahallesi 6684 parsel sayılı taşınmazın karşılaştırmasında dava konusu taşınmazın emsal taşınmazdan daha değerli olduğu belirtildiği hâlde, hesaplama yapılırken çelişkiye düşülmek suretiyle daha değersiz kabul edilerek değer tespit edilmesi nedeniyle alınan bilirkişi raporu inandırıcı ve hüküm kurmaya elverişli değildir.
5.Bu durumda taraflara, dava konusu taşınmaza yakın bölgelerden ve yakın zaman içinde satışı yapılan benzer yüzölçümlü satışları bildirmeleri için imkan tanınması, lüzumu halinde resen emsal celbi yoluna gidilmesi, taşınmazın, değerlendirme tarihi itibarıyla, emsal alınacak taşınmazın ise satış tarihi itibarıyla imar ya da kadastro parselleri olup olmadığı ilgili Belediye Başkanlığı ve Tapu Müdürlüğünden sorulması, ayrıca dava konusu taşınmazın; imar planındaki konumu, emsallere ve değerini etkileyen merkezi yerlere olan uzaklığını da gösterir krokisi ve dava konusu taşınmaz ile emsal taşınmazların resen belirlenen vergi değerleri ve emsal taşınmazların satış akit tablosu getirtilerek, dava konusu taşınmazın değerlendirmeye esas alınacak emsallere göre ayrı ayrı üstün ve eksik yönleri ve oranları açıklanmak suretiyle yapılacak karşılaştırma sonucu değerinin belirlenmesi bakımından, yeniden oluşturulacak bilirkişi kurulu marifetiyle mahallinde keşif yapılarak alınacak rapor sonucuna göre hüküm kurulması gerektiğinin düşünülmemesi bozmayı gerektirmiştir.
VI. KARAR
Açıklanan sebeplerle;
Davacı idare vekili ve bir kısım davalılar vekilinin temyiz itirazları yerinde olduğundan temyiz olunan Bölge Adliye Mahkemesi kararının BOZULMASINA, Taraflardan peşin alınan temyiz harçlarının istek halinde iadesine,
Dosyanın Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,08.05.2025 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.