Yargıtay, sigorta başlangıç tarihinin tespiti davasında kamu düzeni gereği detaylı inceleme yapılmadığı gerekçesiyle yerel mahkeme kararını bozmuştur.
Özet: Davacının 1977 yılına ait sigorta başlangıç ve bir günlük hizmet tespiti talebiyle açtığı davada, ilk derece ve istinaf mahkemelerinin davanın kabulüne yönelik kararları, Sosyal Güvenlik Hukukunun kamu düzeni niteliği ve hak kayıplarının önlenmesi gerekliliği göz önüne alındığında, dosyadaki belgelerle yetinilmeyip işverenin tüm kayıtları, prim bildirimli çalışanların ve tarafsız çevre tanıklarının dinlenmesi, müfettiş raporlarının incelenmesi gibi detaylı bir araştırmanın yapılmaması ve eksik inceleme nedeniyle hukuka aykırı bulunarak bozulmuştur.
10. Hukuk Dairesi         2025/1493 E.  ,  2025/13428 K.
"İçtihat Metni"

İNCELENEN KARARIN
MAHKEMESİ : Kayseri Bölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2025/500 E., 2025/765 K.
İLK DERECE MAHKEMESİ : Sivas 2. İş Mahkemesi
SAYISI : 2022/226 E., 2025/33 K.
Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalı Kurum vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:
I. DAVA
Davacı vekili dava dilekçesinde, davacının 23.08.1977 tarihinde 4...5 ... sicil numaralı iş yerinde kaynakçı olarak çalıştığını, çalışması esnasında işveren tarafından sigortalı yapıldığını zannettiğini, ancak emeklilik işlemleri için Kuruma başvurduğunda emeklilik süresinin dolmadığını öğrendiğini iddia ederek, sigortalılık başlangıç tarihinin 23.08.1977 olduğunun ve işe giriş tarihinde bir gün çalıştığının tespitine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.
II. CEVAP
Davalı SGK vekili cevap dilekçesinde, Kurum kayıtlarının araştırılması neticesinde, davacının ilk defa 23.08.1977 tarihinde işe giriş bildirgesi verildiğini, ancak prim yatırılmadığından hizmet verilemediğini savunarak davanın reddini dilemiştir.
III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın kabulü ile davacının, davacının 4...5 5 sicil numaralı ... ...’e ait iş yerinde 23.08.1977 tarihinde (1) bir gün süre ile asgari ücretle çalıştığının ve sigorta başlangıç tarihinin 23.08.1977 olduğunun tespitine karar verilmiştir.
IV. İSTİNAF
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı Kurum vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur. Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.
V. TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı Kurum vekili, davanın reddinin gerektiğini belirterek temyiz isteminde bulunmuştur.
B. Değerlendirme ve Gerekçe
Uyuşmazlık, sigorta başlangıcının tespiti istemine ilişkindir.
1.Davanın yasal dayanakları, 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu'nun 2., 6., 9., 79., 108. maddesi hükümleridir.
Hizmet tespitine ilişkin talebin yasal dayanağı 01.10.2008 tarihinde yürürlüğe giren 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun geçiş hükümlerini içeren geçici 7. maddesi gereğince 506 sayılı Kanun'un 79/10. ve 5510 sayılı Kanun'un 86/9. maddeleri olup Anayasal haklar arasında yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin bu tür davalar kamu düzeni ile ilgili olduğundan özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmeleri zorunludur. Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip gerek görüldüğünde kendiliğinden araştırma yapılarak delil toplanabileceği açıktır.
Bu tür davalarda Mahkemece yapılacak iş, davacıyla ilgili varsa tüm belge ve kayıtlar işverenden istenilmeli, çalışmanın gerçekleştiği ileri sürülen iş yerinin Kurum nezdinde bulunan dosyası, işverence hazırlanması gerekli ücret ödeme bordroları, puantaj kayıtları ve diğer kayıtlar getirtilmeli, dönemsel sigorta primleri bordrosuyla veya aylık prim ve hizmet belgesiyle bildirimleri yapılan sigortalılar tanık sıfatıyla dinlenilmeli, Kurum müfettişlerince inceleme yapılıp yapılmadığı sorulmalı, inceleme yapılmışsa belgeler getirtilmeli, aynı çevrede faaliyet yürüten ve davacının çalışmasını bilebilecek durumda olan tarafsız nitelikte başka işverenler ve bordrolu çalışanlar yöntemince saptanarak tanık sıfatıyla dinlenilmeli, işçilik alacaklarına ilişkin dava dosyasının varlığı araştırılarak celbedilmeli ve işçilik alacakları davasında dinlenen tanıkların anlatımları ile bu dosyada bilgi ve görgüsüne başvurulan tanıkların anlatımları karşılaştırılmalı, varsa çelişki giderilmeli, yargılama sürecinde dinlenen tanık anlatımlarının değerlendirilmesinde, iş yerinin kapsamı, kapasitesi ve niteliği nazara alınmalı, işin mevsimlik olduğu anlaşılırsa dönemleri belirlenmeli, bu dönemde davacı ile işveren arasındaki sözleşmenin askıda olduğu ve mevsimlik dönemlerde hak düşürücü sürenin işlemeyeceği gözönünde bulundurulmalı; böylelikle; çalışmanın varlığı, başlangıç ve bitiş tarihleri, mevsimlik mi sürekli mi olduğu, yapılan işin kapsam ve niteliği de nazara alındığında kısmi çalışma mümkün olduğundan kısmi ve kesintili olup olmadığı yöntemince araştırılmalıdır.
2.Mahkemenin yazılı hükmü, eksik inceleme ve değerlendirmeye dayalıdır. Yukarıda anılan yasal düzenleme ve açıklamalara göre inceleme konusu dava değerlendirildiğinde, dava dışı ... unvanlı işverenin ... sicil no.lu iş yerinden davacı adına 23.08.1977 tarihinde işe giriş bildirgesinin verilmiş olduğu, vagon inşaatı mahiyetli iş yerinin 01.01.1974- 01.01.1974 arasında Kanun kapsamında olduğu, ancak iş yerinden iş yerinden dava konusu 1977 yılına ait bordrosunun verildiği ve oldukça çok kişinin bildiriminin olduğu, davacının sigorta sicil no.sunun 1977 yılı serisinden olduğunun bildirildiği,mahkemece dinlenen 10 bordrolu çalışanın davacıyı tanımadığı, davacı tanığı olarak dinlenen 2 kişinin ise iş yerinden bildirimlerinin olmadığı, sadece tanık ... adına iş yerinden 23.08.1977 tarihli işe giriş bildirgesinin verilmiş olduğu, Mahkemece davacı tanık beyanları ile dosyadaki diğer delillere göre yazılı şekilde hüküm kurulduğu anlaşılmaktadır.
3.Tüm bu açıklamalara göre Mahkemece, iş yerinden dava konusu 1977/3. dönemde 189 kişinin bildiriminin olduğu gözetilerek bu dönem bordrosunda özellikle dava konusu tarihi içerecek şekilde bildirimi bulunanlar arasından davacının da beyanı alınarak çalışmasını bilen yeteri sayıda bordro tanığının beyanlarına başvurulmalı, böylelikle toplanan ve toplanacak tüm deliller birlikte değerlendirilmek suretiyle, sonucuna göre bir karar verilmelidir.
Bu maddi ve hukuki olgular göz önünde bulundurulmaksızın, yazılı şekilde karar tesisi, usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.
VI. KARAR
Açıklanan sebeplerle,
1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,
2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,
Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,
22.10.2025 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.