Prime esas kazanç tespiti davasında, işveren tarafından eksik bildirilen primlerin senetle ispatı ve Yargıtayın hukuki değerlendirmesi.
Özet: Bu hukuki evrak, davacının geçmiş dönemlerde Sosyal Güvenlik Kurumuna eksik bildirilen prime esas kazançlarının, daha önceki bir işçilik alacakları davasında ispatlanan gerçek maaşına göre yeniden tespit edilmesi talebiyle açtığı bir davayı incelemektedir. İlk derece mahkemesi, belirli dönemler için davanın kısmen kabulüne ve zamanaşımı gerekçesiyle bazı taleplerin reddine hükmetmiş, bu karar davacı ve davalılar tarafından istinaf edilmiş ve bölge adliye mahkemesince başvuruların esastan reddine karar verilmiştir. Temyiz incelemesinde ise uyuşmazlık, prime esas kazanç tespiti olup, yargılama sürecinde kesinleşen mahkeme ilamlarının işverence kuruma verilmeyen belgelerin yerine geçeceği ve hükümde günlük prime esas ücretin açıkça belirtilmesi gerektiği kanun maddeleri bağlamında değerlendirilmektedir.
10. Hukuk Dairesi         2025/9282 E.  ,  2025/14007 K.
"İçtihat Metni"

İNCELENEN KARARIN
MAHKEMESİ : Erzurum Bölge Adliye Mahkemesi 6. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2024/371 E., 2024/2851 K.
İLK DERECE MAHKEMESİ : Erzincan 1. Asliye Hukuk (İş) Mahkemesi
SAYISI : 2022/266 E., 2023/711 K.
Taraflar arasındaki prime esas kazanç tespiti davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kısmen kabulüne dair karar verilmiştir.
Kararın, davacı asil ve davalılar vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvuruların esastan reddine karar verilmiştir.
Bölge Adliye Mahkemesi kararı, davacı asil ve davalılar vekilleri tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:
I. DAVA
Davacı vekili özetle; Erzurum 1. Asliye Hukuk (İş) Mahkemesinde 2013/350 Esas - 2014/133 Karar sayılı dosyada açtığı işçilik alacakları davasında aldığı maaşın SGK'ya bildirilenden yüksek olduğunun ispatlandığını, iş bu kararın da Yargıtay denetiminden geçerek onandığını belirterek gerçek maaşına göre eksik olarak yatırılan sigorta primlerinin hesaplanmasını talep ve dava etmiştir.
II. CEVAP
Davalılar vekilleri, davanın reddini talep etmiştir.
III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesince, davanın kısmen kabul kısmen reddi ile
1.)2006/06 döneminde 184, 68... .)2006/07 döneminde 184, 68... .)2006/08 döneminde 184, 68... .)2006/09 döneminde 184, 68... .)2006/10 döneminde 184, 68... .)2006711 döneminde 184, 68... .)2007/04 döneminde 182, 59... .)2007/05 döneminde 195, 64... .)2007/06 döneminde 195, 64... .)2007/07 döneminde 203, 46... .)2007/08 döneminde 203, 46... .)2007/09 döneminde 203, 46... .)2007/10 döneminde 203, 46... .)2007/711 döneminde 203, 46... .)2008/04 döneminde 211, 60... .)2008/05 döneminde 211, 60... .)2008/06 döneminde 211, 60... .)2008/07 döneminde 222, 14... .)2008/08 döneminde 222, 14... .)2008/09 döneminde 222, 14... .)2008/10 döneminde 222, 14... .)2008/11 döneminde 222, 14... .)2008/12 döneminde 222, 14... .)2009/04 döneminde 231, 63... .)2009/05 döneminde 231, 63... .)2009/06 döneminde 231, 63... .)2009/07 döneminde 241, 02... .)2009/08 döneminde 241, 02... .)2009/09 döneminde 241, 02... .)2009/10 döneminde 241, 02... .)2009/11 döneminde 241, 02... .)2009/12 döneminde 16, 07... .)2010/02 döneminde 25, 35... .)2010/03 döneminde 253, 54... .)2010/04 döneminde 253, 54... .)2010/05 döneminde 253, 54... .)2010/06 döneminde 253, 54... .)2010/07 döneminde 264, 50... .)2010/08 döneminde 264, 50... .)2010/09 döneminde 114,62 TL prime esas kazancının kuruma eksik bildirildiğinin tespitine, dava tarihi dikkate alınarak, 2006 yılı Haziran ayı öncesine ait prim tutarlarının Kurum alacağı yönünden zamanaşımı süreleri ile reddine dair karar verilmiştir.
IV. İSTİNAF
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı asil ve davalılar vekilleri tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile başvuruların esastan reddine dair karar verilmiştir.
V. TEMYİZ
A. Temyiz Sebepleri
1.Davacı asil, dava konusu dönemin tümden kabul edilmesi gerektiğini beyan etmektedir.
2.Davalı Kurum ve davalı işveren vekilleri, Kurum kayıtlarının aksinin aynı nitelikte belgeler ile ispatlanması gerektiğini beyan etmiştir.
B. Değerlendirme ve Gerekçe
Uyuşmazlık, prime esas kazanç tespiti istemine ilişkindir.
Davanın yasal dayanaklarından olan 506 sayılı Kanun'un “Prime esas ücretler” başlığını taşıyan 77. maddesinin birinci fıkrası ile 5510 sayılı Kanun'un “Prime esas kazançlar” başlıklı 80. maddesinin birinci fıkrasında, sigortalıların prime esas kazançlarının nasıl belirleneceği açıklanmıştır. Diğer taraftan 506 sayılı Kanun'un 79. maddesinin onuncu ve 5510 sayılı Kanun'un 86. maddesinin dokuzuncu fıkralarına dayalı olarak açılan bu tür hizmet tespiti davalarında kesinleşen mahkeme ilamı, işverence Kuruma verilmeyen belgelerin yerine geçecek nitelikte olduğundan hükümde ayrıca 77. ve 80. maddelere göre hesaplanacak olan 1 günlük ücretin belirtilmesi de gerekmektedir. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun; 200. maddesinde, bir hakkın doğumu, düşürülmesi, devri, değiştirilmesi, yenilenmesi, ertelenmesi, ikrarı ve itfası amacıyla yapılan hukuki işlemlerin, yapıldıkları zamanki miktar veya değerleri belirli bir tutarı geçtiği takdirde senetle kanıtlanması gerektiği, bu hukuki işlemlerin miktar veya değeri, ödeme veya borçtan kurtarma (ibra) gibi herhangi bir sebeple belirli bir tutardan aşağı düşse bile senetsiz kanıtlanamayacağı, bu madde uyarınca senetle kanıtlanması gereken konularda yukarıdaki hükümler hatırlatılarak karşı tarafın açık muvafakati durumunda tanık dinlenebileceği, 202. maddesinde de, senetle kanıtlanması zorunlu konularda yazılı bir delil başlangıcı varsa tanık dinlenebileceği açıklanarak delil başlangıcının, dava konusunun tamamen kanıtlanmasına yeterli olmamakla birlikte, bunun var olduğunu gösteren ve aleyhine sunulmuş olan tarafça veya temsilci tarafından verilen belgeler olduğu belirtilmiştir.
Kuruma ödenmesi gereken sigorta primlerinin hesabında gerçek ücretin/kazancın esas alınması gerekmekte olup hizmet tespiti davalarının kamusal niteliği gereği, çalışma olgusu her türlü kanıtla ispatlanabilmesine karşın ücret konusunda aynı genişlikte ispat serbestliği söz konusu değildir ve değinilen maddelerde yazılı sınırları aşan ücret alma iddialarının yazılı delille kanıtlanması zorunluluğu bulunmaktadır. Ücret tutarı maddede belirtilen sınırları aştığı takdirde, tespiti gereken gerçek ücretin; hukuksal geçerliliğe sahip olarak düzenlenmiş bulunmaları kaydıyla, sigortalının imzasını içeren aylık ücreti gösteren para makbuzları, banka kayıtları, ticari defter kayıtları, ücret bordroları gibi belgelerle kanıtlanması olanaklıdır. Yazılı delille ispat sınırının altında kalan miktar için tanık dinlenebileceği gibi, tespiti istenen miktar sınırı aşsa dahi varlığı iddia edilen çalışmanın öncesine ve sonrasına ait yazılı delil başlangıcı sayılabilecek belgeler bulunuyorsa tanık dinlenmesi mümkündür. Nitekim Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 20.10.2010 tarihli ve 2010/10-480 Esas - 2010/523 Karar, 20.10.2010 tarihli ve 2010/10-481 Esas - 2010/524 Karar, 20.10.2010 tarihli ve 2010/10-482 Esas - 2010/525 Karar, 19.10.2011 tarihli ve 2011/10-608 Esas - 2011/649 Karar, 19.06.2013 tarihli ve 2012/10-1617 Esas - 2013/850 Karar sayılı ilamlarında da aynı görüş ve yaklaşım benimsenmiştir.
Bunun yanında; 6100 sayılı HMK'nın "senede karşı tanıkla ispat yasağı" başlıklı 201 inci maddesinde ise "Senede bağlı her çeşit iddiaya karşı ileri sürülen ve senedin hüküm ve kuvvetini ortadan kaldıracak veya azaltacak nitelikte bulunan hukuki işlemler ikibinbeşyüz Türk Lirasından az bir miktara ait olsa bile tanıkla ispat olunamaz" hükmü yer almaktadır.
Dosya kapsamında kesinleşen Erzincan 1. Asliye Hukuk Mahkemesinin 04.03.2014 tarihli ve 2013/358 Esas, 2014/133 Karar sayılı ilamı gözetildiğinde, hükme esas alınan bilikişi raporu ile işçilik alacaklarının hesap edildiği, ücret hesabı yönünden TÜİK verileri dikkate alınarak davacının ücretinin belirlendiği ve davanın kısmen kabulüne karar verildiği anlaşılmakla, bu kapsamda sözü geçen dosya kapsamında ödeme yapılıp yapılmadığı dikkate alınarak, ödenen işçilik alacaklarının çalışmanın geçtiği son ayın prime esas kazancında gözetilmesi gerekirken yazılı şekilde karar verilmesi hatalıdır.
Mahkemece bu maddi ve hukuki olgulara gözetilmeksizin, yazılı şekilde karar verilmesi usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.
VI.KARAR
Açıklanan sebeplerle;
Temyiz olunan İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,
İlk Derece Mahkemesi kararının, BOZULMASINA,
Peşin yatırılan temyiz harcının istek halinde ilgililere iadesine,
Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine, 20.10.2025 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.