Yargıtay 10. Hukuk Dairesinden hizmet tespitine ilişkin davada, bir günlük sigortalı çalışmanın kamu düzeni gereği resen araştırılması gerektiği kararı.
Özet: Davacı, resmi kayıtlarda görünmeyen 15.05.1994 tarihli bir günlük sigortalı çalışmasının tespitini istemiş, ilk derece ve istinaf mahkemeleri bu talebi kabul ederek sigorta başlangıcını davacının 18 yaşını doldurduğu 01.12.1995 olarak belirlese de 15.05.1994 tarihli bir günlük çalışmanın prim gün sayısına dahil edilmesine karar vermiş olup, temyiz incelemesinde Yargıtay, kamu düzenini ilgilendiren hizmet tespit davalarında hak kayıpları ve gerçeğe aykırı sigortalılığı önlemek için tarafların sunduğu delillerle yetinilmeyip, işveren kayıtları, bordrolar, tanıklar ve müfettiş incelemeleri dahil kendiliğinden geniş çaplı bir araştırma yapılmasının zorunlu olduğunu vurgulamıştır.
10. Hukuk Dairesi         2025/10600 E.  ,  2025/13870 K.
"İçtihat Metni"

İNCELENEN KARARIN
MAHKEMESİ : Adana Bölge Adliye Mahkemesi 12. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2024/757 E., 2025/775 K.
İLK DERECE MAHKEMESİ : Adana 9. İş Mahkemesi
SAYISI : 2022/326 E., 2024/39 K.
Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalılar vekilleri tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:
I. DAVA
Davacı vekili dava dilekçesinde, davacının 15.05.1994 tarihinde ilk defa Orman Bakanlığı ... Bölge Müdürlüğü AGM Baş Mühendisliği işyerinde çalışmaya başladığını müvekkilinin davalı Kurum kayıtlarında bu işe giriş tarihinin gözükmemesini öğrenmesi üzerine davalı Kuruma başvuru yaptığını, ancak işveren tarafından bordro verilmediğinden ve sonraki bordrolarda da ismi bulunmadığından müvekkilinin işe giriş tarihinin 15.05.1994 tarihi olarak davalı Kurum tarafından kabul edilmediğini, müvekkilinin ilk işe giriş bildirgesinin işveren tarafından davalı Kuruma verildiğini, 1 gün süreyle asgari ücret üzerinden sigortalı olarak çalıştığının tespitine karar verilmesini talep etmiştir.
II. CEVAP
Davalı SGK vekili cevap dilekçesinde, davacının açmış olduğu davanın hukuksal dayanaktan yoksun, usul ve hukuka aykırı olması nedenleriyle reddine karar verilmesini talep etmiştir.
Davalı ... vekili cevap dilekçesinde, davacının davalı iş yerindeki çalışmalarına ilişkin davanın, 5 yıllık hak düşürücü süre içerisinde açılmadığını mülga AGM Başmühendisliği tarafından Bölge Müdürlüklerine gönderilen bilgi ve belgeler arasında arşiv kayıtlarının incelenmesi sonucunda, davacı adına kayıtlı herhangi bir bilgi ve belgeye rastlanılmadığını, davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.
III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın kabulü ile davacının, 15.05.1994 tarihinde dava dışı Orman İdaresine ait ... sicil sayılı iş yerinde bir gün süre ile hizmet akdine tabi şekilde çalıştığının tespitine, sigorta başlangıç tarihinin 506 sayılı Kanun'un 60/G maddesine göre davacının 18 yaşını ikmal ettiği 01.12.1995 tarihi olarak belirlenmesine, 15.05.1994 tarihindeki 1 günlük süre yönünden ödenecek sigorta priminin, prim ödeme gün sayısına dahil edilmesi gerektiğinin tespitine karar verilmiştir.
IV. İSTİNAF
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı SGK vekili ile davalı ... vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davalı vekillerinin istinaf başvurularının esastan reddine karar verilmiştir.
V. TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı SGK vekili ile davalı ... vekili temyiz isteminde bulunmuştur.
B. Değerlendirme ve Gerekçe
Uyuşmazlık, (1) gün süre ile sigortalı çalıştığının tespiti istemine ilişkindir.
1.Davanın yasal dayanakları, 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu'nun 2., 6., 9., 79., 108. maddesi hükümleridir.
Hizmet tespitine ilişkin talebin yasal dayanağı 01.10.2008 tarihinde yürürlüğe giren 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun geçiş hükümlerini içeren geçici 7. maddesi gereğince 506 sayılı Kanun'un 79/10. ve 5510 sayılı Kanun'un 86/9. maddeleri olup Anayasal haklar arasında yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin bu tür davalar kamu düzeni ile ilgili olduğundan özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmeleri zorunludur. Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip gerek görüldüğünde kendiliğinden araştırma yapılarak delil toplanabileceği açıktır.
Bu tür davalarda Mahkemece yapılacak iş, davacıyla ilgili varsa tüm belge ve kayıtlar işverenden istenilmeli, çalışmanın gerçekleştiği ileri sürülen iş yerinin Kurum nezdinde bulunan dosyası, işverence hazırlanması gerekli ücret ödeme bordroları, puantaj kayıtları ve diğer kayıtlar getirtilmeli, dönemsel sigorta primleri bordrosuyla veya aylık prim ve hizmet belgesiyle bildirimleri yapılan sigortalılar tanık sıfatıyla dinlenilmeli, Kurum müfettişlerince inceleme yapılıp yapılmadığı sorulmalı, inceleme yapılmışsa belgeler getirtilmeli, aynı çevrede faaliyet yürüten ve davacının çalışmasını bilebilecek durumda olan tarafsız nitelikte başka işverenler ve bordrolu çalışanlar yöntemince saptanarak tanık sıfatıyla dinlenilmeli, işçilik alacaklarına ilişkin dava dosyasının varlığı araştırılarak celbedilmeli ve işçilik alacakları davasında dinlenen tanıkların anlatımları ile bu dosyada bilgi ve görgüsüne başvurulan tanıkların anlatımları karşılaştırılmalı, varsa çelişki giderilmeli, yargılama sürecinde dinlenen tanık anlatımlarının değerlendirilmesinde, iş yerinin kapsamı, kapasitesi ve niteliği nazara alınmalı, işin mevsimlik olduğu anlaşılırsa dönemleri belirlenmeli, bu dönemde davacı ile işveren arasındaki sözleşmenin askıda olduğu ve mevsimlik dönemlerde hak düşürücü sürenin işlemeyeceği gözönünde bulundurulmalı; böylelikle; çalışmanın varlığı, başlangıç ve bitiş tarihleri, mevsimlik mi sürekli mi olduğu, yapılan işin kapsam ve niteliği de nazara alındığında kısmi çalışma mümkün olduğundan kısmi ve kesintili olup olmadığı yöntemince araştırılmalıdır.
2.Mahkemenin yazılı hükmü, eksik inceleme ve değerlendirmeye dayalıdır.Yukarıda anılan yasal düzenleme ve açıklamalara göre inceleme konusu dava değerlendirildiğinde, davalı işverenin ... sicil no.lu iş yerinden davacı adına 15.05.1994 tarihinde işe giriş bildirgesinin verilmiş olduğu, ağaçlandırma faaliyetleri mahiyetindeki iş yerinin 17.05.1993-14.09.2003 tarihleri arasında Kanun kapsamında olduğu, iş yerinden dava konusu 1994/2. dönem de dahil olmak üzere 1994 yılı dönem bordrolarının dosyaya gönderildiği, öte yandan davacı vekili dava dilekçesinde, her ne kadar davacı adına davalı idarenin ... sicil no.lu işyerinden işe giriş bildirgesi verilmiş ise de anılan işyerinin Adana Orman Bölge Müdürlüğünün Adana İl merkezindeki çalışan işçilerinin bildirildiği iş yeri sicil no.sunun olduğu, davacının ise Adana-Tufanbeyli -Saimbeyli bölgesinde çalıştığını, emsal nitelikteki Mahkeme kararlarında da bu hususun tespitinin yapıldığını bu nedenle davacının çalışmasının Saimbeyli - Tufanbeyli bölgesinde çalışan sigortalıların bildirildiği ... sicil no.lu iş yerinde bordroya geçmiş sigortalılarının tanık olarak dinlenerek ispatlanabileceğini beyan etmesi nedeniyle Mahkemece davalı İdarenin ... sicil no.lu iş yerinin tescil bilgileri ve 1994/1-3. dönem bordrolarının dosya kapsamına alınarak bordrolu çalışanlarından davacının bildirdiği sigortalıların dinlendiği, ancak dinlenen davacı tanıklarından bir kısmının davacıyı tanımadığı, bir kısmının dava konusu dönemde çalışmasının örtüşmediği, bir kısmının ise 5434 sayılı Kanun'a tabi çalışan olup dava konusu dönemde dava konusu çalışmanın yapıldığı bölgede çalışmalarının olup olmadığının teyit edilmediği, böylelikle Mahkemece bir kısım tanık beyanlarına ve dosyadaki diğer delillere göre yazılı şekilde hüküm kurulduğu anlaşılmaktadır.
3.Tüm bu açıklamalara göre Mahkemece, davalı İdarenin ... sicil no.lu iş yerinin 1994/2. dönem sigortalılığı bulunan bordrolu çalışanlarından 15.05.1994 tarihini içerecek şekilde sigortalılık kaydı bulunanlardan, davacının çalışmasını bilebilecek olanlar arasından daha fazla sayıda sigortalıyı belirleyerek tanık sıfatı ile beyanlarına başvurulmalı, böylelikle toplanan ve toplanacak tüm deliller birlikte değerlendirilmek suretiyle, sonucuna göre bir karar verilmelidir.
Bu maddi ve hukuki olgular göz önünde bulundurulmaksızın, yazılı şekilde karar tesisi, usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.
VI. KARAR
Açıklanan sebeplerle,
1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,
2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,
Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,
15.10.2025 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.