Ticari tesis inşaatının Karayolları Trafik Kanunu yapı yaklaşma mesafeleri ve izin belgesi gerekliliğine uygunluğu ile belediyeler arası yetki çatışmasının yargısal incelenmesi.
Özet: Bu hukuki ihtilaf, davacı tarafın bir ticari tesisin karayoluna yapı yaklaşma mesafesi ile bağlantı izinlerinin 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu ve ilgili yönetmeliklere aykırı olduğu, bu nedenle inşaatın durdurulması ve kali gerektiği iddiasıyla açtığı dava üzerine gelişmiştir; davalılar, tesisin imar ruhsatına uygunluğunu, ilgili belediye yetki alanında olduğunu ve karayoluna doğrudan bağlantı ihtiyacı olmadığını savunmuş, ilk derece mahkemesi davayı reddetmiş, ancak Yargıtay, taraflar arasındaki 2011 tarihli protokol ile 2918 sayılı Kanun hükümlerinin zemine uygulanarak yeniden keşif yapılması gerektiğini belirterek kararı bozmuştur.
7. Hukuk Dairesi         2025/3274 E.  ,  2025/5256 K.
"İçtihat Metni"

MAHKEMESİ :Asliye Hukuk Mahkemesi

SAYISI: 2020/241 E., 2025/26 K.
Mahkemece bozmaya uyularak verilen karar davacı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:
I. DAVA
Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; karayolu kenarında yapılacak ve açılacak tesislerde 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu ve ilgili yönetmelik hükümlerinin uygulandığını, davalı ... firmasının maliki olduğu, davalı ... ... İş Ortaklığı İşletmesinin yüklenicisi olduğu, dava konusu ticari tesisin yapı yaklaşma şartlarına uygun olmadığını, 2918 sayılı Kanun'un 18. maddesi ile ilgili Yönetmeliğin 36, 38... . maddelerine göre karayoluna bağlantıyı sağlayacak ... için izin belgesinin ve ilgili bölge müdürlüğünden uygun görüş alınması gerektiğini, ... izin belgesinin ilgili belediye olan ... Belediyesinden alınması gerektiği, alınmadığı takdirde yasal işlem başlatılacağının davalılara ihtar edildiğini, daha sonra yapılan kontrollerde eksikliklerin giderilmediği ve inşaata devam edildiğini ileri sürerek dava konusu 88 81... parsel sayılı taşınmaz üzerindeki ticari tesisin inşaatının tedbiren durdurulmasına ve yapı yaklaşma mesafesinin ilgili yönetmeliğine aykırı olması sebebiyle inşaatın kâl'ine karar verilmesini talep etmiştir.
II. CEVAP
1. Davalı ... vekili cevap dilekçesinde özetle; davacının iddia ettiği yapı yaklaşma mesafesinin 25 metreden az olmadığını, inşaatın imar hukukuna uygun olarak ruhsat ve eklerine göre devam edildiğini ve hukuka uygun olduğunu, ... izin belgesinin karayoluna geçiş yapmak isteyen tesisler için olduğunu, davalının yola geçiş talebi olmadığını, parselin hem arka tarafından hem de yan yolda imar yolunun bulunduğunu, karayolu üzerinden geçiş ihtiyacı bulunmadığını, davalının ruhsatının bulunduğu için kazanılmış hakları bulunduğunu, yolun idari kurumlar arasında devredilmiş olmasının işlemlerin geçersizliğine neden olmayacağını belirterek davanın reddini istemiştir.
2. Davalı ... Ltd. Şti. vekili cevap dilekçesinde özetle; dava konusu taşınmazın maliki olduğunu, yüklenici şirket ile aralarında .... Noterliğinin 17.04.2012 tarihli ve ... yevmiye numaralı taşınmaz satış vaadi ve kat karşılığı inşaat sözleşmesi düzenlendiğini, 21.02.2012 tarihinde yapı ruhsat belgesi alındıktan sonra sözleşmenin yapıldığını, asıl muhatabın ... olması gerektiğini, idari kurum arasındaki anlaşmazlıktan kendilerinin sorumlu olmayacağını, hukuka ve usule uygun olarak verilen ruhsata göre inşaata başlandığını, dava konusu yolun ruhsat alındığı tarihte ... Büyükşehir Belediyesinin yetki ve sorumluluğunda olan ana arter statüsünde bir yol olduğunu ve ilgili kurum olan ... Büyükşehir Belediyesinden görüş alındığını, inşaat için 23.07.2012 tarihinde yapı ruhsatı düzenlendiğini, yapı ruhsatı ve eki projelerin 12.11.2010 tarihli imar planı ile öngörülen koşullara uygun olarak düzenlendiğini belirterek davanın reddini istemiştir.
3. İhbar olunan ... Belediye Başkanlığı vekili cevap dilekçesinde özetle; Belediyece yapılan işlemin talep üzerine yapı inşaat ruhsatı verilmesinden ibaret olduğunu, davanın idari yargıda çözülmesi gerektiğini, davacının dava açma yetkisinin bulunmadığını, yolun ana arter olarak ... Büyükşehir Belediyesinin sorumluluğunda olduğunu, davaya konu inşaata geçişi temin eden yolun karayolu olmadığını, yolun imar yolu olduğunu, davalı taraf için kazanılmış hakların bulunduğunu, davaya konu inşaat için verilen yapı ruhsatının mer'i imar planlarına göre hukuka uygun tesis edildiğini, inşaat ruhsatının dayandığı imar planının üst ölçekli plana uyumlu olarak düzenlenmiş 1/1000'lik plan olduğunu, söz konusu planların hukuken kesinleştiğini ve inşaat ruhsatına göre yapımı devam eden inşaat aleyhine hukuka aykırılığının iddia edilemeyeceğini belirterek davanın reddini istemiştir.
III. MAHKEME KARARI
Mahkemenin 10.11.2015 tarihli ve 2014/94 Esas, 2015/369 Karar sayılı kararıyla; söz konusu yapının çekme mesafelerinin imar mevzuatına ve bu doğrultuda hazırlanan mimari projesine uygun olduğu, yapıya ait tüm projelerde çekme mesafelerine uyulduğu, imar mevzuatına aykırı bir durumun söz konusu olmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.
IV. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ
A. Bozma Kararı
1. Mahkemenin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.
2. Yargıtay (Kapatılan) 14. Hukuk Dairesinin 27.05.2019 tarihli ve 2016/10889 E., 2019/4759 K. sayılı ilâmında; “...Mahkemece, yeniden keşif yapılmak suretiyle, 25.01.2011 tarihinde ... ve Büyükşehir Belediyesi arasında imzalanan protokolün incelenmesi ve mümkünse zemine uygulanması, Karayolları Genel Müdürlüğünce 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu ve “Karayolları Kenarında Yapılcak ve Açılacak Tesisler Hakkında Yönetmelik” hükümlerinin gözetilmesi, bu araştırmalar neticesinde belirtilen yönetmelik hükümlerine göre uygun yapı yapılıp yapılmadığının belirlenmesi ile bunun sonucunda yönetmelik hükümlerine aykırı ve kamunun zarara uğrayıp uğramadığının, zarar varsa nasıl giderileceğinin somut olarak tespit edildikten sonra bir karar verilmesi gerekirken, yanılgılı değerlendirmeyle yazılı şekilde hükmün kurulması doğru görülmemiş, hükmün bu nedenle bozulması gerekmiştir." gerekçesiyle hüküm bozulmuştur.
B. Mahkemece Bozmaya Uyularak Verilen Karar
Mahkemece, yukarıda karar başlığında tarih ve sayısı belirtilen kararında "...dava konusu taşınmazın, E-80 karayoluna cepheli olduğu, yolun bakım ve onarımının Büyükşehir Belediyesine ait olduğu belirlenmiş ise de; yolun mülkiyetinin Karayolarına ait olduğu, bakım ve onarımının belediyeye ait olduğu, yapının 25 metre çekme mesafesine uymadığı, yapının 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'na ve yönetmeliklere uygun yapılması gerektiği, davalının inşaat yapım sürecinde üzerine düşen yükümlülükleri yerine getirdiği, yapının ruhsatsız ya da izinsiz kabul edilemeyeceği, kaldı ki yapı kullanma izin belgesinin de alındığı, yapının çekme mesafesine uygun şekilde kâl'inin mümkün olmadığı, Mahkememizce çekme mesafesine uygun alanın bedeli belirlenmiş ise de, davacı tarafça bu yönde bir ıslah dilekçesi sunulmadığı, mahkememizce alınan ek ve kök raporlarda da komşuluk hukuku kapsamında başkaca giderim biçiminin belirlenmediği..." gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.
V. TEMYİZ
A. Temyiz Sebepleri
Davacı vekili temyiz dilekçesinde özetle; hükme esas alınan bilirkişi raporunun hüküm kurmaya elverişli olmadığını, bahse konu yol güzegahının, Karayolları Kenarında Yapılacak ve Açılacak Tesisler Hakkında Yönetmeliğe tâbi olduğunu ve söz konu kesimde yapılacak imar planı ve verilecek yapı ruhsatlarının bu Yönetmelik hükümlerine uygun olması gerektiğini, bilirkişi ek raporunda açık olarak davaya konu yapının ... Yönetmeliğinin 41. maddesinde belirtilen 25 metrelik yapı yaklaşma sınırına uygun olmadığının belirlendiğini, Mahkemece verilen kararın yasaya uygun olmadığını belirterek kararın bozulmasını talep etmiştir.
B. Değerlendirme ve Gerekçe
1. 2918 sayılı Kanun'un 18. maddesi uyarınca; "Belediye sınırları içindeki karayolları kenarında yapılacak veya açılacak 17. maddede sayılan yapı ve tesisler için;
a) Belediyelerden izin alınması,
b) (Değişik: 17/10/1996-4199/8 md.) Belediyelerce bu iznin verilmesinde, trafik güvenliği bakımından bu tesisler hakkındaki Yönetmelikte belirlenen şartların yerine getirilmesini sağlamaları ve ayrıca Karayolları Genel Müdürlüğünün yapım ve bakımından sorumlu olduğu karayolu kenarında yapılacak ve açılacak olanların bu yollara bağlantıları için bu Genel Müdürlüğün ilgili bölge müdürlüğünden uygun görüş almaları zorunludur.
İzinsiz yapılan bu gibi tesislerin yapımı ve işletilmesi yetkililerce durdurulacağı gibi, yönetmelikteki şartlar yerine getirilmeden işletme izni verilmez ve bağlantı yolu, her türlü gider sorumlulara ait olmak üzere yolun yapım ve bakımı ile ilgili kuruluşlarca ortadan kaldırılır."
2. Karayolları Kenarında Yapılacak ve Açılacak Tesisler Hakkında Yönetmeliğin 36. maddesi uyarınca; "Bu Yönetmelikte adı geçen tesislerin belediye ve mücavir alan sınırları içindeki karayolları kenarında yapılması ve açılması için,
a) İlgili Belediye Başkanlığından ... İzin Belgesialınması,
b) İlgili Belediye Başkanlığının da trafik güvenliği bakımından, bu Yönetmelikte belirtilen şartların yerine getirilmesini sağlamaları zorunludur.
İzinsiz olan tesislerin yapımı ve işletilmesi yetkililerce durdurulur. Bu Yönetmelikteki şartlar yerine getirilmeden ... izni verilemez. İzinsiz olarak yapılmakta olan veya işletilen veya izin alınmasına rağmen izinde gösterilen ve bu Yönetmelikte belirtilen şartlara aykırı durumda olduğu anlaşılan tesislere ait geçiş yolları, her türlü gider sorumlulara ait olmak üzere yolun yapım ve bakımı ile ilgili kuruluşlarca ortadan kaldırılır.
"
39. maddesi uyarınca; "İlgili Belediye Başkanlıklarının, Karayolları Genel Müdürlüğünün yapım ve bakımından sorumlu olduğu karayolları kenarında yapılacak ve açılacak tesislere ... İzin Belgesi verilmesinden önce Karayolları Genel Müdürlüğünün ilgili Bölge Müdürlüğünden uygun görüş almaları zorunludur. Bu Yönetmelik gereğine göre verilen ... İzin Belgesinin bir örneği Karayolları Genel Müdürlüğünün ilgili Bölge Müdürlüğüne gönderilir ve bu tesislerin yapımı veya işletilmesinin; verilen izin ve bu Yönetmelik şartlarına uygunluğu, ilgili Belediye ve ... yetkililerince denetlenir.
"
41. maddesi uyarınca; "Tesisler bünyesindeki yapıların cephe hattı ile karayolu sınır çizgisi arasındaki mesafe;
a) Tesisler bünyesinde yapılacak olan yer üstü akaryakıt, sıvılaştırılmış gaz ve diğer tehlikeli madde depolan için en az 50 metre,
b) Her türlü yer altı depoları ile akaryakıt ve (.../... ) istasyonları, akaryakıt ve sıvılaştırılmış gaz dolum istasyonları, umuma açık park yerleri ve garajlar, yolcu ve yük terminalleri, atölye, fabrika, işhanı, çarşı, pazaryerleri, ticari bina, sinema, tiyatro, gazino gibi eğlence yerleri, turistik yapı ve tesisler, müstakil olarak yapılan otel-motel lokanta ve kahvehaneler, araç bakım ve onarım yerleri, araç teşhir ve satış yerleri, hububat, fındık, tütün, pamuk, pancar vb. tarım ürünlerinin muhafaza edildiği kapalı depolar, sürücü kurs yerleri, toptancı hâl, üretme-besi çiftliği ve ahırlar, maden ve petrol şantiye, ocak ve tesisleri, havuzlar, sabit kantarlar, eğitim, sağlık, dini ye kültürel vb. kamu ve özel yapılar ile yukarıda sayılan tesislere ait her türlü ana binalar ve sundurmalar için en az 25 metre,
c) Her türlü tarım ürünlerinin depolandığı, yıkama, kurutma, yükleme ve boşaltma işlemlerinin yapıldığı açık sahalar, bekçi kulübesi, akaryakıt pompaları, sıvılaştırılmış gaz pompa ve kaideleri, mekanize hâle getirilmemiş yükleme ve boşaltma rampaları, büfe vb. ikinci derece yapılar ve meskenler için en az 5 metredir.
Temel kullanım amacı mesken olmakla birlikte, meskenler bünyesinde yer alan ve alanı mesken normal kat alanını geçmeyen bakkal, manav, kasap, lokanta, kahvehane, muayenehane, büro, eczane gibi ticari faaliyetlerin yapıldığı yerler ile mescit, sendika, dernek, vakıf vb. Kuruluşların faaliyetlerinin yürütüldüğü bölümleri bulunan yapılar da bu maddenin uygulanmasında mesken gibi değerlendirilir.
Bu Yönetmeliğin yürürlüğe girmesinden önce onaylanmış ve yürürlükte olan 1/1000 ölçekli uygulama imar planlarında yer alan yapı yaklaşma mesafelerine ilişkin hükümler saklıdır."
3. Dava, Karayolları Kenarında Yapılacak ve Açılacak Tesisler Hakkında Yönetmelik ile 2918 sayılı Kanun'un 18. maddesi uyarınca yapı yaklaşma mesafesine uygun yapılmayan yapının kısmen kâl'ine ilişkin olup Mahkemece yapılan araştırma ve tespitlere göre yapının, Kanun ve Yönetmelikte belirlenen mesafeleri ihlal ettiği sabittir. Bu husus mahkemenin de kabulünde olduğu ve gerekçesi gösterilmediği hâlde başkaca bir gerekçeyle kâl talebinin reddine karar verilmesi doğru değildir. Bu itibarla; Mahkemece, yukarıda yapılan açıklamalar doğrultusunda bir karar verilmesi gerekirken yazılı gerekçe ile davanın reddine karar verilmesi bozmayı gerektirmiştir.
VI. KARAR
Açıklanan sebeplerle;
Mahkeme kararının BOZULMASINA,
Dosyanın Mahkemesine gönderilmesine,
08.12.2025 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.