kamulaştırmasız el atılan taşınmaz bedelinin tahsili davasında trabzon bölge adliye mahkemesince düzeltilerek esas hakkında verilen kararın yargıtay temyiz incelemesi.

Kamulaştırmasız el atılan taşınmaz bedelinin tahsili davasında Trabzon Bölge Adliye Mahkemesince düzeltilerek esas hakkında verilen kararın Yargıtay temyiz incelemesi.

Özet: Taraflar arasındaki dava, davacıların murisine ait taşınmazın davalı idare tarafından inşa edilen barajın mutlak koruma sahası içinde kalması ve yaklaşık 11 yıldır kamulaştırma yapılmaksızın fiilen el atılması nedeniyle taşınmaz bedelinin tahsili istemine ilişkin olup, ilk derece mahkemesi davanın kabulüne karar vermiş, bu kararı her iki tarafın istinaf etmesi üzerine Bölge Adliye Mahkemesi, taşınmazın değerlemesinde isabetsizlik görmeyerek istinaf başvurularını reddetmiş ancak kamu düzeni gereğince harç türünü düzelterek davanın kabulüne ilişkin esas hakkında yeniden hüküm kurmuş ve bu karar, taşınmazın birim fiyatının düşüklüğü ile usuli eksiklikler ve bedelin yüksekliği iddialarıyla her iki tarafça temyiz edilmiştir.

5. Hukuk Dairesi 2025/4379 E. , 2025/15162 K.

"İçtihat Metni"

MAHKEMESİ : Trabzon Bölge Adliye Mahkemesi 2. Hukuk Dairesi

SAYISI : 2023/3796 Esas, 2024/2313 Karar

KARAR : Düzeltilerek yeniden esas hakkında verilen karar

İLK DERECE MAHKEMESİ : Maçka Asliye Hukuk Mahkemesi

SAYISI : 2022/262 Esas, 2023/226 Karar

Taraflar arasındaki kamulaştırmasız el atılan taşınmaz bedelinin tahsili istemine ilişkin davada yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kabulüne karar verilmiştir.

Kararın taraf vekillerince istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince istinaf başvurularının kamu düzeni gereğince kabulü ile İlk Derece Mahkemesi kararı kaldırılıp düzeltilerek yeniden esas hakkında hüküm kurulmak suretiyle davanın kabulüne karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı bir kısım davacılar vekili ile davalı idare vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacılar vekili dava dilekçesinde özetle; davacıların murisi adına kayıtlı Trabzon ili, ... ilçesi, ... 16 75... parsel sayılı taşınmazın ... Müdürlüğü tarafından inşa edilen ... Barajının mutlak koruma sahası içerisinde kaldığını, söz konusu barajın yapımının 2011 yılında tamamlandığını, taşınmazın yaklaşık 11 yıldır kamulaştırılmadığını, davacıların mülkiyet hakkının ihlal edildiğini, baraj suyunun davalı idare tarafından kullanıldığını, taşınmaza kamulaştırma yapılmaksızın davalı idare tarafından fiilen el atıldığını ileri sürerek taşınmazın bedelinin davalı idareden tahsilini talep etmiştir.

II. CEVAP

Davalı idare vekili cevap dilekçesinde özetle; davalı idareye husumet yöneltilemeyeceğini, husumetin ... Genel Müdürlüğüne yöneltilmesi gerektiğini, ilgili valilik komisyonuna başvurulmadan açılan davanın dava şartı yokluğundan reddi gerektiğini, dava konusu taşınmaza fiili el atmadan söz edilemeyeceğini savunarak davanın reddini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile tazminat isteminin kabulüne, taşınmazın bedelinin dava tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte davalı idareden tahsili ile davacılara payları oranında verilmesine, bedeline hükmedilen taşınmazın tapusunun davalı idare adına tapuya kayıt ve tesciline karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde taraf vekilleri istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri

1. Davacılar vekili istinaf dilekçesinde özetle; taşınmazın metrekare birim fiyatının çok düşük belirlendiğini, kabul edilemeyeceğini ileri sürerek İlk Derece Mahkemesi kararının kaldırılmasını talep etmiştir.

2. Davalı idare vekili istinaf dilekçesinde özetle; 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'nun (2942 sayılı Kanun) 12 inci maddesinin altıncı fıkrası uyarınca ilgili valilik komisyonuna başvurulmadan açılan eldeki davanın dava şartı yokluğundan reddi gerektiğini, dava konusu taşınmaza fiili el atmadan söz edilemeyeceğini, hüküm altına alınan bedelin yüksek olduğunu, bilirkişi raporunun hükme esas alınamayacağını, taşınmaz üzerindeki yapılara hatalı değer biçildiğini, ıslah edilen kısım için ıslah tarihinden itibaren faize hükmedilmesi gerektiğini ileri sürerek İlk Derece Mahkemesi kararının kaldırılmasını talep etmiştir.

C. Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararıyla; davacıların tapu maliki ...'ün mirasçıları olduğu, ... Barajının mutlak koruma alanı içinde bulunduğu belirlenen arsa niteliğindeki dava konusu taşınmaza davalı idare tarafından kamulaştırma yapılmaksızın fiilen el atıldığının kabulü ile taşınmazın zeminine emsal karşılaştırması yapılarak üzerindeki ağaçlara ise kaim yönteme göre değer biçilmesinde bir isabetsizlik görülmediği, taraf vekillerinin istinaf başvurularının yerinde olmadığı, ancak kamu düzeni gereğince resen yapılan inceleme sonucunda, dava konusu taşınmaza 04.11.1983 tarihinden sonra fiilen el atıldığı gözetilerek nispi harca hükmedilmesi gerekirken maktu harca hükmedilmesinin doğru olmadığı gerekçesiyle İlk Derece Mahkemesi kararı kaldırılıp düzeltilerek yeniden esas hakkında hüküm kurulmak suretiyle davanın kabulüne karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde bir kısım davacılar vekili ile davalı idare vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

1. Davacılar ... vd. vekili temyiz dilekçesinde özetle; taşınmazın metrekare birim fiyatının çok düşük belirlendiğini, günümüz ekonomik koşulları ve yargılama süresi dikkate alındığında tazminat bedeline yasal faiz uygulanmasının hakkaniyetle bağdaşmadığını, mülkiyet hakkının ihlal edildiğini, hüküm altına alınan bedele enflasyon oranında faiz işletilmesi gerektiğini, kabul edilmemesi halinde kamu alacakları için öngörülen en yüksek oranda faiz uygulanması gerektiğini ileri sürerek kararın bozulmasını talep etmiştir.

2. Davalı idare vekili temyiz dilekçesinde özetle; istinaf dilekçesinde ileri sürdüğü sebepleri tekrar etmiş; 7421 sayılı Kanun ile 2942 sayılı Kanun'a eklenen Ek Madde 4'ün üçüncü fıkrası uyarınca maktu harca hükmedilmesi gerektiğini ileri sürerek kararın bozulmasını talep etmiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme

Uyuşmazlık, kamulaştırmasız el atma nedeniyle tazminat istemine ilişkindir.

2. Değerlendirme

1. Bölge adliye mahkemelerinin nihai kararlarının bozulması 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 371 inci maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.

2. Arsa niteliğindeki dava konusu taşınmazın zeminine 2942 sayılı Kanun'un 11 inci maddesinin birinci fıkrasının (g) bendi uyarınca emsalin üstün ve eksik yönleri belirlenip kıyaslaması yapılarak; üzerindeki yapılara aynı Kanun'un 11 inci maddesinin birinci fıkrası (h) bendi uyarınca resmi birim fiyatları esas alınıp yıpranma payı düşülerek; üzerindeki fındık ağaçlarına ise kaim değer metoduna göre değer biçilmesinde bir isabetsizlik görülmemiştir.

3. 28.10.2017 tarihli ve 30224 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan İçme-Kullanma Suyu Havzalarının Korunmasına Dair Yönetmeliğinin 9 uncu maddesinin birinci fıkrasında “Mutlak koruma alanı, içme-kullanma suyu temin edilen veya edilmesi planlanan tabii göl, baraj gölü ve göletlerin, maksimum su seviyesinden itibaren yatayda 300 metre genişliğindeki kara alanıdır.” ikinci fıkrasında ise "...yarıçapı 300 metre genişliğindeki alanın kara kısmındaki bölümü, içme-kullanma suyunu kullanan idare tarafından kamulaştırılır." hükümlerinin yer aldığı, hükme esas alınan fen raporunda da dava konusu taşınmazın tamamının mutlak koruma alanında kaldığının belirtildiği, bu kapsamda taşınmazın tamamının bedelinin suyu kullanan davalı idareden tahsiline karar verilmesi yerinde görülmüştür.

4. 7103 sayılı Kanun ile değişik 2942 sayılı Kanun’un 12 nci maddesinin altıncı fıkrası, baraj sahasına mücavir taşınmazların, mal sahibinin talebi üzerine çevresinin sosyal, ekonomik veya yerleşme düzeninin bozulmuş olması hâlinde, mal sahibinin taşınmazdan yararlanma imkanı kalmadığı hallerde kamulaştırma usulünü düzenlemektedir. Bu madde kapsamında kalan taşınmazlar baraj sahasına mücavir olup kamulaştırma sahası dışında kalan ve fiilen de el atılmayan taşınmazlardır.

5- Eldeki davada taşınmaza 04.11.1983 tarihinden sonra el atılmıştır. 7421 sayılı Kanun ile 2942 sayılı Kanun'a eklenen Ek Madde 4'ün üçüncü fıkrası; "Bu Kanun kapsamında açılan davalarda verilen bedel ve tazminat kararlarına ilişkin mahkeme ve icra harçları, davalı idare tarafından ödenmek üzere maktu olarak belirlenir." şeklinde düzenlenmiştir. 2942 sayılı Kanun'un 6487 sayılı Kanun'la değiştirilen Geçici 6 ncı maddesinin onikinci ve onüçüncü fıkraları; "09.10.19 56... .11.1983 tarihini kapsayan dönemde oluşan mağduriyetin giderilmesi amacıyla getirilen ve malikler aleyhine bir takım hükümler içeren bu istisnai düzenlemenin 04.11.1983 tarihinde sonraki dönem içinde uygulanmasının hukuk güvenliğini zedeleyeceği" gerekçesiyle ve Anayasa'nın 2 nci ve 35 inci maddelerine aykırı bulunarak 13.03.2015 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan Anayasa Mahkemesinin 13.11.2014 tarihli ve 2013/95 Esas, 2014/176 Karar sayılı kararıyla iptal edilmiştir. 2942 sayılı Kanun'da 04.11.1983 tarihinden sonraki el atmalara ilişkin başkaca bir düzenleme bulunmamaktadır. Bu nedenle kaynağını Yargıtay İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulunun, 16.05.1956 tarihli ve 1956/1 Esas, 1956/6 Karar ile 16.05.1956 tarihli ve 1954/1 Esas, 1956/7 Karar sayılı kararlarından alan 04.11.1983 tarihinden sonra el atılan taşınmazlar yönünden, kamulaştırmasız el atma nedeniyle açılan davalarda mahkeme ve icra harçlarının nispi uygulanması gerekmektedir.

6. Temyizen incelenen karar, tarafların karşılıklı iddia ve savunmalarına, dayandıkları belgelere, uyuşmazlığa uygulanması gereken hukuk kuralları ile hukuki ilişkinin nitelendirilmesine, dava şartlarına, yargılama ve ispat kuralları ile kararda belirtilen gerekçelere göre usul ve kanuna uygun olup temyiz dilekçelerinde ileri sürülen nedenler kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle;

Davacılar ... vd. vekili ile davalı idare vekilinin yerinde görülmeyen tüm temyiz itirazlarının reddiyle usul ve kanuna uygun Bölge Adliye Mahkemesi kararının 6100 sayılı Kanun’un 370 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca ONANMASINA,

Davacılar ... vd.'den peşin alınan temyiz harcının Hazineye irat kaydedilmesine, davalı idareden aşağıda yazılı kalan harcın alınmasına,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

25.11.2025 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.