Hizmet tespiti davalarında sosyal güvenlik hakkının korunması amacıyla, kamu düzeni gereği mahkemenin tarafların delilleriyle yetinmeyip resen araştırma ve kapsamlı delil toplama yükümlülüğü.
Özet: Davacının sigortasız çalıştığı iddia edilen döneme ilişkin hizmet tespiti talebinin ilk derece ve istinaf mahkemelerince kabul edilmesi üzerine temyiz incelemesi yapan Yüksek Mahkeme, bu tür kamu düzenine ilişkin davalarda, tarafların sunduğu delillerle yetinilmeyerek resen araştırma yapılması gerektiğini vurgulamıştır. Mahkeme, işverenin tüm kayıtlarının getirtilmesi, sigortalı çalışanlar ile tarafsız işveren ve çalışanların tanık sıfatıyla dinlenmesi, kurum müfettiş incelemelerinin sorulması, varsa işçilik alacakları dava dosyalarının incelenmesi ve tanık beyanlarındaki çelişkilerin giderilmesi de dahil olmak üzere, çalışmanın başlangıç-bitiş tarihleri, mevsimlik/sürekli, kısmi/kesintili ve niteliğinin titizlikle araştırılması gerektiğini belirtmiştir.
10. Hukuk Dairesi         2025/8523 E.  ,  2025/13688 K.
"İçtihat Metni"

MAHKEMESİ : Konya Bölge Adliye Mahkemesi 8. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2024/1458 E., 2025/1607 K.
İLK DERECE MAHKEMESİ : Konya 3. İş Mahkemesi
SAYISI : 2022/292 E., 2024/122 K.
Bölge Adliye Mahkemesi fer'i müdahil Kurum vekili ve davalı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:
I. DAVA
Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; davacının 01.01.2020-01.05.2022 tarihleri arasında sigorta kapsamında çalışması bulunan davacının Kuruma bildirilmeyen çalışmalarının pirime esas kazançları ile birlikte tespiti ve bu dönem çalışmasındaki karşılık olarak verilen ücretin tespitine karar verilmesini talep etmiştir.
II. CEVAP
Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; 2020 yılında tüm dünyaya etkisi altına alan pandemenin baş göstermesi nedeniyle davalı işyerinin tedbirler kapsamında kapalı kaldığını, davacının tanık ...'ın kardeşi olması nedeniyle işyerine gelip gitmelerinin olduğunu, hiçbir suretle çalışmasının bulunmadığından haksız davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.
Feri müdahil Kurum vekili cevap dilekçesinde özetle; Kuruma başvuruda geçirilecek sürenin zaman aşımı ve hak düşürücü sürelerin hesaplanmasında dikkate alınmamaz hükmünün getirildiğini, bu nedenlerle davanın usulden reddine karar verilmesini talep etmiştir.
III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın kabulüne karar verilmiştir.
IV. İSTİNAF
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı vekili ve fer'i müdahil Kurum vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile başvurunun esastan reddine karar verilmiştir.
V. TEMYİZ
A. Temyiz Sebepleri
Fer'i müdahil Kurum vekili temyiz dilekçesinde; Mahkemece hatalı ve eksik inceleme ile davanın kabulüne karar verildiğini beyan etmektedir.
Davalı vekili temyiz dilekçesinde; Tanık beyanlarının görgüye dayalı olmayıp kendi içerisinde çelişkiler arz ettiğini, davacının tarımsal sigortasının mevcut olduğunu beyan etmektedir.
B. Değerlendirme ve Gerekçe
Uyuşmazlık, hizmet tespiti istemine ilişkindir.
1.Bölge adliye mahkemelerinin nihai kararlarının bozulması 6100 sayılı Kanun'un 371. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.
2.Hizmet tespitine ilişkin talebin yasal dayanağı 5510 sayılı Kanun'un 86/9. maddesi olup Anayasal haklar arasında yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin bu tür davalar kamu düzeni ile ilgili olduğundan özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmeleri zorunludur. Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip gerek görüldüğünde kendiliğinden araştırma yapılarak delil toplanabileceği açıktır.
3.Bu tür davalarda Mahkemece yapılacak iş, davacıyla ilgili varsa tüm belge ve kayıtlar işverenden istenilmeli, çalışmanın gerçekleştiği ileri sürülen işyerinin Kurum nezdinde bulunan dosyası, işverence hazırlanması gerekli ücret ödeme bordroları, puantaj kayıtları ve diğer kayıtlar getirtilmeli, dönemsel sigorta primleri bordrosuyla veya aylık prim ve hizmet belgesiyle bildirimleri yapılan sigortalılar tanık sıfatıyla dinlenilmeli, Kurum müfettişlerince inceleme yapılıp yapılmadığı sorulmalı, inceleme yapılmışsa belgeler getirtilmeli, aynı çevrede faaliyet yürüten ve davacının çalışmasını bilebilecek durumda olan tarafsız nitelikte başka işverenler ve bordrolu çalışanlar yöntemince saptanarak tanık sıfatıyla dinlenilmeli, işçilik alacaklarına ilişkin dava dosyasının varlığı araştırılarak celbedilmeli ve işçilik hakları davasında dinlenen tanıkların anlatımları ile bu dosyada bilgi ve görgüsüne başvurulan tanıkların anlatımları karşılaştırılmalı, varsa çelişki giderilmeli, yargılama sürecinde dinlenen tanık anlatımlarının değerlendirilmesinde, iş yerinin kapsamı, kapasitesi ve niteliği nazara alınmalı, işin mevsimlik olduğu anlaşılırsa dönemleri belirlenmeli, bu dönemde davacı ile işveren arasındaki sözleşmenin askıda olduğu ve mevsimlik dönemlerde hak düşürücü sürenin işlemeyeceği gözönünde bulundurulmalı; böylelikle; çalışmanın varlığı, başlangıç ve bitiş tarihleri, mevsimlik mi, sürekli mi olduğu, yapılan işin kapsam ve niteliği de nazara alındığında kısmi çalışma mümkün olduğundan kısmi ve kesintili olup olmadığı yöntemince araştırılmalıdır.
4. ... Noterliği tarafından düzenlenen 06.03.2020 tarih, 005..-0 ... yevmiye no.lu davacı ile davalı arasında imzalanan hizmet sözleşmesinde davacının 07.03.2020 tarihinden itibaren 1 yıl süre ile usta olarak çalışacağı belirlenmiştir. Anılan sözleşmeye rağmen tanık beyanlarına itibar edilerek davacının çalışma başlangıç tarihinin belirlenmesi usul ve kanuna aykırı olup, bozma nedenidir.
VI. KARAR
Açıklanan sebeplerle,
1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,
2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,
3. Peşin alınan temyiz harcının istek halinde ilgilisine iadesine
Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,
14.10.2025 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.