Yüksek Mahkeme tarafından bağımlılık unsuru eksik inceleme nedeniyle bozulan, vergi kaydı bulunan serbest muhasebecinin hizmet tespiti davasında ilk derece mahkemesinin ikinci kabul kararına karşı temyiz başvurusu.
Özet: Bu hukuki evrak, işçinin belirli bir dönemdeki eksik bildirilen hizmet sürelerinin tespiti talebine ilişkin olup, ilk derece mahkemesi ve istinafın davanın kabulüne dair kararları, Yargıtay tarafından işçinin aynı dönemde vergi kaydının bulunması ve bağımsız muhasebe hizmeti vermesi nedeniyle, hizmet akdinin bağımlılık unsurunun yeterince araştırılmadığı, ödeme belgelerinin incelenmediği ve çakışan sigortalılık durumunun değerlendirilmediği gerekçesiyle bozulmuştur; bozma sonrası ilk derece mahkemesinin yeniden davanın kabulüne karar vermesi üzerine, feri müdahil kurum ve davalılar, kararın eksik inceleme ve hukuka aykırı olduğu iddiasıyla temyiz başvurusunda bulunmuşlardır.
10. Hukuk Dairesi         2025/6335 E.  ,  2025/13102 K.
"İçtihat Metni"

İNCELENEN KARARIN
MAHKEMESİ :İş Mahkemesi
SAYISI : 2023/406 E., 2025/24 K.
İlk Derece Mahkemesi kararı feri müdahil Kurum vekili ve davalılar vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü;
I. DAVA
Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; müvekkilinin davalıya ait işyerinde 01.09.2002 tarihinden 31.12.2013 tarihine kadar bilfiil aralıksız olarak çalıştığına karar verilerek eksik sigorta primlerinin tespit edilmesini talep ve dava etmiştir.
II. CEVAP
Davalılar vekili cevap dilekçesinde özetle; müvekkillerinin murisinin de davacıyı tekrar 11.06.2009 tarihinde işe aldığını ve bu çalışmasının 31.12.2013 tarihine kadar sürdüğünü ve davacının 01.09.2002-31.12.2013 tarihleri arasında müvekkillerinin murisi nezdinde kesintisiz bir çalışmasının bulunmadığını belirterek davanın reddini talep etmiştir.
Fer'i müdahil vekili cevap dilekçesinde özetle; Kurum kayıtlarının incelenmesinde davacının davalı işyerinde 4 yıl 5 aylık çalışmasının mevcut olduğunu, Kurum kayıtları ile davacının talepleri birbiri ile uyuşmadığından davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.
III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin 11.10.2019 tarihli kararı ile davanın kabulüne karar verilmiştir.
IV. İSTİNAF
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili ve davalılar vekili ile fer'i müdahil vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin 28.12.2021 tarihli kararı ile istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.
V. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ
A. Bozma Kararı
Bölge Adliye Mahkemesinin 28.12.2021 tarihli kararının süresi içinde davalılar vekili ve fer'i müdahil Kurum vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine Dairece, "... davacı 01.09.2002-31.12.2013 tarihleri arasında kesintisiz olarak çalıştığını, bir kısım çalışmasının eksik bildirildiğini ileri sürmüş olup, 01.09.2002 - 30.08.20 04... .06.2009 - 31.12.2013 tarihleri arasındaki çalışma döneminin Kuruma bildirildiği tespit edilmiştir. Davacı Kuruma bildirilmeyen 01.09.2004 - 10.06.2009 tarihleri arasında hizmet akdine dayalı olarak çalıştığının tespitine ilişkin incelemeye konu davayı açmış olup, Mahkemece yazılı şekilde davanın kabulüne karar verilmiş ise de dosya kapsamındaki bilgi ve belgelere göre, davacının talep konusu dönemde 13.09.2004-31.05.2009 tarihleri arasında vergi kaydı bulunduğu, bu döneme ilişkin ... Yem Gıda San. Tic. A.Ş.’ye davacı tarafından muhasebe hizmeti verildiği, hizmet karşılığında da davacıya ödemeler yapıldığı vergi kayıtlarından anlaşılmakla, davaya konu dönemde hizmet akdinin bağımlılık unsuru yeterince araştırılmadan hüküm verildiği görülmektedir. Bu nedenle, vergi kayıtlarında yer alan davacı tarafından yapılan muhasebe işlerinde, davacının davalıların murisi ile aralarındaki ilişkide bağımlılık unsuru araştırılmalı, ödeme belgeleri irdelenmeli, bu dönemde davalılar murisine de dava dışı şirketler tarafından ödeme yapılıp yapılmadığı belirlenmeli, davacının vergi kaydı bulunduğu dönemde davalılar murisinin yanında çalıştığı iddiası karşısında, davalılar murisine ait hangi işleri yaptığı, karşılığında ücret alıp almadığı, davacıdan sorularak araştırılmalı ve çakışan sigortalılık hususu da irdelenerek bir karar verilmesi gerekirken, eksik inceleme ve araştırma sonucu hüküm kurulması, usul ve yasaya aykırı olup, bozma nedenidir. " gerekçesiyle bozulmasına karar verilmiştir.
B. İlk Derece Mahkemesince Bozmaya Uyularak Verilen İkinci Karar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile
Davanın kabulü ile
Davacının davalıya ait iş yerinde 01.09.2002 - 31.12.2013 tarihleri arasında SGK'ya bildirilen çalışmalar dışında, SGK'ya bildirilmeyen dönem olan 01.09.2004 - 10.06.2009 tarihleri arasında da hizmet akdine tabi olarak çalıştığının tespitine, '' karar verilmiştir.
VI. TEMYİZ
A. Temyiz Sebepleri
Fer'i müdahil Kurum vekili temyiz dilekçesinde özetle; eksik araştırma ile karar verildiğini, davanın reddi ile kararın bozulması gerektiğini beyan etmiştir.
Davalılar vekili temyiz dilekçesinde özetle; Serbest Muhasebeci Mali Müşavir ve Yeminli Mali Müşavirlerin çalışma usul ve esasları hakkında yönetmeliğe göre; “Serbest muhasebeciler, serbest muhasebeci mali müşavirler, yeminli mali müşavirler gerçek ve tüzel kişilere tabi ve onların işyerlerine bağlı olarak hizmet akdi ile çalışamayacaklarını, eksik inceleme ile karar verildiğini, tanık beyanlarının çelişkili ve yetersiz olduğunu, kararın usul ve yasaya aykırı olduğunu beyan etmiştir.
B. Değerlendirme ve Gerekçe
Uyuşmazlık, hizmet tespitine ilişkindir.
1.Hizmet tespitine ilişkin talebin yasal dayanağı 01.10.2008 tarihinde yürürlüğe giren 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun geçiş hükümlerini içeren geçici 7. maddesi gereğince 506 sayılı Kanun'un 79/ 10... sayılı Kanun'un 86/9. maddeleri olup Anayasal haklar arasında yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin bu tür davalar kamu düzeni ile ilgili olduğundan özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmeleri zorunludur. Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip gerek görüldüğünde kendiliğinden araştırma yapılarak delil toplanabileceği açıktır.
2. Bu tür davalarda Mahkemece yapılacak iş, davacıyla ilgili varsa tüm belge ve kayıtlar işverenden istenilmeli, çalışmanın gerçekleştiği ileri sürülen işyerinin Kurum nezdinde bulunan dosyası, işverence hazırlanması gerekli ücret ödeme bordroları, puantaj kayıtları ve diğer kayıtlar getirtilmeli, dönemsel sigorta primleri bordrosuyla veya aylık prim ve hizmet belgesiyle bildirimleri yapılan sigortalılar tanık sıfatıyla dinlenilmeli, Kurum müfettişlerince inceleme yapılıp yapılmadığı sorulmalı, inceleme yapılmışsa belgeler getirtilmeli, aynı çevrede faaliyet yürüten ve davacının çalışmasını bilebilecek durumda olan tarafsız nitelikte başka işverenler ve bordrolu çalışanlar yöntemince saptanarak tanık sıfatıyla dinlenilmeli, işçilik alacaklarına ilişkin dava dosyasının varlığı araştırılarak celbedilmeli ve işçilik hakları davasında dinlenen tanıkların anlatımları ile bu dosyada bilgi ve görgüsüne başvurulan tanıkların anlatımları karşılaştırılmalı, varsa çelişki giderilmeli, yargılama sürecinde dinlenen tanık anlatımlarının değerlendirilmesinde, iş yerinin kapsamı, kapasitesi ve niteliği nazara alınmalı, işin mevsimlik olduğu anlaşılırsa dönemleri belirlenmeli, bu dönemde davacı ile işveren arasındaki sözleşmenin askıda olduğu ve mevsimlik dönemlerde hak düşürücü sürenin işlemeyeceği gözönünde bulundurulmalı; böylelikle çalışmanın varlığı, başlangıç ve bitiş tarihleri, mevsimlik mi, sürekli mi olduğu, yapılan işin kapsam ve niteliği de nazara alındığında kısmi çalışma mümkün olduğundan kısmi ve kesintili olup olmadığı yöntemince araştırılmalıdır.
3.Somut olayda, davacı, 01.09.2002 - 31.12.2013 tarihleri arasında kesintisiz olarak çalıştığını, bir kısım çalışmasının eksik bildirildiğini ileri sürmüş olup, Mahkemece davanın kabulü ile davacının davalıya ait iş yerinde 01.09.2002 - 31.12.2013 tarihleri arasında SGK'ya bildirilen çalışmalar dışında, SGK'ya bildirilmeyen dönem olan 01.09.2004 - 10.06.2009 tarihleri arasında da hizmet akdine tabi olarak çalıştığının tespitine ilişkin karar verilmiştir. Dosya kapsamındaki bilgi ve belgelere göre, davacının talep konusu dönemde 13.09.2004-31.05.2009 tarihleri arasında vergi kaydı bulunduğu, dolayısı ile kabul edilen bu döneminde davacının kendi adına çalıştığına dair meslek odası yazısı ve hizmet cetvelinde 4/b sigortalılığı mevcut olduğundan kendi adına açtığı ofiste, bu dönemde dava dışı şirketlere muhasebe işi yapıp yapmadığı, dava dışı şirketler tarafından ödeme yapılıp yapılmadığı araştırılarak davacının kendi adına muhasebe bürosu açıp serbest meslek makbuzu düzenlediği dönemdeki çalışmasının ne şekilde geçtiği, ayrı bir ödemenin olup olmadığı davalıdan başkasına serbest meslek makbuzunun düzenleyip düzenlemediği sorulmalı, araştırılmalıdır. Davalılar murisinin defter ve kayıtları üzerinde inceleme yapılarak vergi kayıtları incelenmeli, davalılar murisine ait hangi işleri yaptığı belirlenmeli, bu işler karşılığında ücret alıp almadığı davacıdan sorularak araştırılmalı ve çakışan sigortalılık hususu irdelenmeli, davacının ayrı bir adresi varsa komşu iş yeri tanıkları dinlenmeli, bağlı çalışıp çalışmadığı hususu irdelenmeli böylece toplanan ve toplanacak deliller değerlendirilerek sonuca göre karar verilmesi gerekirken hatalı değerlendirme ile kabul kararı verilmesi bozmayı gerektirmiştir.
VII. KARAR
Açıklanan sebeplerle;
Temyiz olunan İlk Derece Mahkemesi kararının yukarıda açıklanan nedenlerle BOZULMASINA,
Peşin alınan temyiz harcının istek halinde ilgiliye iadesine,
Dosyanın İlk Derece Mahkemesine gönderilmesine,07.10.2025 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.