hastalık sebebiyle raporlu işçinin sosyal güvenlik primine esas kazancının, toplu iş sözleşmesi hükümleri uyarınca fiili ücreti üzerinden hesaplanması davası.

Hastalık sebebiyle raporlu işçinin sosyal güvenlik primine esas kazancının, toplu iş sözleşmesi hükümleri uyarınca fiili ücreti üzerinden hesaplanması davası.

Özet: Bu hukuki evrak, bir işçinin 2015-2017 yılları arasında hastalık raporlu olduğu dönemlerdeki sigorta primine esas kazancının, toplu iş sözleşmesi hükümleri uyarınca fiilen çalışsaydı hak edeceği tam ücret üzerinden mi, yoksa işverenin iddia ettiği gibi farklı bir esasla mı bildirilmesi gerektiği hususundaki uyuşmazlığı incelemektedir; davacı, aldığı iş göremezlik ödeneği aylık ücretini aşsa bile primlerin tam kazanç üzerinden yatırılması gerektiğini savunurken, işveren ve SGK farklı argümanlar sunmuş, ancak ilk derece ve istinaf mahkemeleri davacıyı haklı bularak primlerin fiili kazanç üzerinden tespitine karar vermiş ve bu karar temyize götürülmüştür.

10. Hukuk Dairesi 2024/12730 E. , 2025/13089 K.

"İçtihat Metni"

MAHKEMESİ : Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 10. Hukuk Dairesi

SAYISI : 2023/331 E., 2024/1423 K.

İLK DERECE MAHKEMESİ : Ankara 13. İş Mahkemesi

SAYISI : 2021/14 E., 2022/365 K.

Bölge Adliye Mahkemesi dahili davalı Kurum vekili ve davalı ... vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; müvekkilinin halen davalı ... müdürlüğe bağlı Gölbaşı Test Müdürlüğü emrinde 4857 sayılı İş Kanunu'na tabi işçi olarak çalıştığını, davacının aynı zamanda ... (Türkiye...., ... İşçileri) Sendikasının üyesi olduğunu, müvekkilinin çalışması devam ederken 2015-2016-2017 yıllarında Tösemi hastalığı nedeniyle tedavi gördüğünü ve bu yıllarda raporlu olduğunu, o dönemdeki sigorta primlerinin hatalı ve haksız olarak asgari ücret esas alınarak yatırıldığını, müvekkilinin 16. dönem İTİS'in 94. maddesi ile 17. dönem İTİS'in 93. maddesi uyarınca davalıya başvuruda bulunduğunu, bir başvurusunda fark hesaplanarak müvetkiline ödendiğini, ancak sigorta ve vergisi mahsup edildikten sonra kalan paranın sigorta bildiriminin yapılarak eksik bildirim yapıldığını, yapılan işlemin İTİS'in açık hükmüne aykırı olduğunu, İTİS'de işçinin aldığı iş göremezlik ödeneği işçinin aylık ücretini aşmış olsa dahi (aşmadığı hallerde dahi) işçinin aylık bordrosunun yapılacağı, prim ve verginin işveren tarafından karşılanacağının belirtildiğini, maddede raporlu olunan sürede sigorta primine esas kazancın sağlıklı olsa idi alacağı ücreti üzerinden hesap edilmesinin önü açılarak prim kaybının önlenmesinin amaçlandığını belirterek, davacı müvekkilinin 2015/Mart-2017/Eylül döneminde raporlu olduğu aylara ait sigorta primine esas kazançlarının fiilen çalışsa idi hak edeceği yevmiyesi üzerinden hesap edilerek SGK'ya bildirilmesi gerektiğinin tespitine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

II. CEVAP

Davalı ... vekili cevap dilekçesinde özetle; İTİS hükümleri birlikte ele alındığında işçiye iş göremezlik ödeneği ile çıplak gündeliklerinin farkının atıfet kabilinden ödeneceğinin ve bu ödemelere ait primlerinin de işveren tarafından karşılanacağının, işçinin SGK'dan almış olduğu iş göremezlik ödeneğinin işçinin aylık ücretinden fazla olduğu durumlarda ise sadece sigorta primlerinin işveren tarafından karşılanacağının anlaşıldığını, İTİS'in 94. maddesinde işçinin SGK'dan aldığı iş göremezlik ödeneğinin işçinin aylık ücretini aşması halinde istirahatli günlerine ait sigorta primlerinin istirahat gün sayısı ile yevmiyesinin çarpımından bulunacak brüt tutar üzerinden yatırılacağına dair herhangi bir hüküm bulunmadığını beyanla davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

Dahili davalı SGK vekili cevap dilekçesinde özetle; yapılan işgöremezlik ödemeleri için günlük kazanç hesabı işveren tarafından yapılan aylık kazanç bilgileri baz alınarak hesaplandığını, 506 sayılı ve 5510 sayılı Kanun'a göre çalıştırılan işçilerin sigorta primleri hesabına esas tutulan kazançlar toplam prim ödeme gün sayıları ile sigorta primlerini gösteren kayıt belgelerin Kuruma bildirilmesi mecburiyeti işverene ait bir yükümlülük olduğunu, bildirilmeyen bu kayıtlar için dahili davalı Kurumun sorumlu tutulması mümkün bulunmadığını beyanla davanın reddini talep etmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın kabulüne karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı vekili ve dahili davalı Kurum vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile başvurunun esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Sebepleri

Dahili davalı Kurum vekili temyiz dilekçesinde; Mahkemece hatalı ve eksik inceleme ile davanın kabulüne karar verildiğini beyan etmektedir.

Davalı ... vekili temyiz dilekçesinde; Mahkemece verilen kararın haksız ve yasal dayanaktan yoksun olduğunu, uzman denetçi tarafından yapılan inceleme neticesinde yapılan işlemlerde mevzuata aykırılık tespit edilemediğini, işletme müdürlüğünce tesis edilen işlemlerin yasa ve mevzuat gereği olduğunu beyan etmiştir.

B. Değerlendirme ve Gerekçe

Uyuşmazlık, prime esas kazancın istemine ilişkindir.

1.Bölge adliye mahkemelerinin nihai kararlarının bozulması 6100 sayılı Kanun'un 371. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.

2.Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği'nin Sigorta Primine Esas Kazançlar başlığı altında 97. maddesine göre

Kanun'un 4. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamındaki sigortalıların prime esas kazançları şu şekilde düzenlenmiştir;

(1) Kanun'un 4. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamındaki sigortalıların prime esas kazançları, Kanun'un 80. maddesinin birinci fıkrasında öngörülen şekilde belirlenir.

(2) (Ek:RG-18/8/2021-31572)(32) Kanun'un 4. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamındaki sigortalıların prime esas kazançlarının belirlenmesinde;

a) Ücretler ödenip ödenmediğine veya ne zaman ödendiğine bakılmaksızın, hak edildiği ayın,

b) Sigortalıların hak kazanıp da kullanmadıkları yıllık izin sürelerine ait ücretlerin hizmet akdinin feshinden sonra ödenmesi halinde, 4857 sayılı Kanun'un 59. maddesine göre bu nitelikteki yıllık izin sürelerine ilişkin ücretler akdin feshedildiği tarihte hak kazanıldığı nazara alınarak, akdin feshedildiği ayın,

c) Toplu iş sözleşmeleri uyarınca veya kamu kurum ve kuruluşlarında çalışan ve toplu iş sözleşmesi dışında kalan personel ile toplu iş sözleşmesine tabi olmakla birlikte sendikalara üye olmamaları nedeniyle özel sektöre ait işyerlerinde sözleşme kapsamında bulunmayan personele geriye yönelik olarak ücret farkı ödenmesine karar verilmesi halinde, söz konusu ücret farkları, ilişkin oldukları ayların,

ç) Toplu iş sözleşmesi hükümlerinin uygulandığı işyerlerinde, bir aydan fazla istirahat alan sigortalılara, Kurumca ödenen geçici iş göremezlik ödeneğinin yanı sıra işverenlerce de toplu iş sözleşmelerine dayanılarak istirahatli bulunan süre için ayrıca ücret ödenmesi durumunda, bu ücretler istirahatli bulunulan ayların,

d) Kamu kurumlarında Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında çalışan sigortalılar için mahkeme kararları veya idarece verilen kararlar gereğince geriye yönelik ücret ödenmesi halinde bu ücretler ilişkin oldukları ayların,

e) Ücret dışında sigortalılara ödenmekte olan prim, ikramiye gibi her türlü ödemeler, ödemenin yapıldığı ayın,

kazancına dahil edilerek prime tabi tutulur.

(3) (Ek:RG-18/8/2021-31572)(32) Sigortalılara, ücretinin yanı sıra prime esas kazanca dahil edilebilecek nitelikte ücret dışında ödeme yapılması halinde, bu nitelikteki kazançlar, prime esas günlük kazanç üst sınırının otuz katı aşılmamak kaydıyla prime tabi tutulur. Ancak her iki kazanç toplamının üst sınırı aşması halinde, ücret dışındaki ödemenin üst sınırı aşan kısmı, Kanun'un 82. maddesi hükmü de dikkate alınarak en fazla takip eden iki ayın prime esas kazanç tutarına dahil edilir.

(4) (Ek:RG-18/8/2021-31572)(32) Sigortalılara, ücretsiz izin, istirahat gibi çeşitli nedenlerle ay içinde çalışmasının bulunmadığı ve ücret ödenmediği aylarda prime esas kazanca dahil olacak nitelikte ücret dışında bir ödeme yapılması halinde, ücret dışındaki bu ödemeler, ödemenin yapıldığı ayda sigortalının prim ödeme gün sayısının bulunmaması nedeniyle ödemenin yapıldığı tarihi takip eden iki ayı geçmemek üzere ilgili ayların prime esas kazancına dahil edilir. Ancak ödemenin yapıldığı tarihi takip eden iki ayda da ücret ödemesine hak kazanılmadığı durumlarda, ücret dışındaki bu ödemeler prime esas kazanca dahil edilmez.

(5) (Ek:RG-18/8/2021-31572)(32) İşçinin işe iadesi için kesinleşen mahkeme veya özel hakem veya arabuluculuk kararının kendisine tebliğinden itibaren on iş günü içinde işe başlamak üzere başvurmuş olması kaydıyla, işe başlatılsın veya başlatılmasın bu nitelikteki işçilere çalıştırılmayan süre için ödenen en çok dört aya kadar ücret ve diğer haklar, akdin feshedildiği aydan başlanılarak ilgili ayların prime esas kazançlarına dahil edilerek işsizlik sigortası primi de dahil olmak üzere tüm sigorta kollarına ait primler kesilir ve bu süreler hizmetten sayılır. İşçi işe başlatıldığında bildirim süresine ait ihbar ücreti ile kıdem tazminatının peşin olarak ödenmesi halinde bu ödeme işçiye ödenecek en çok dört aya kadar olan ücret ve diğer alacaklarından mahsup edilir. Kanun'un 80. maddesi uyarınca bildirim süresine ait ihbar ücret ile kıdem tazminatının prime tabi tutulmaması nedeniyle işçiye işe başlatılması halinde ödenecek en çok dört aya kadar olan ücret ve diğer hakları mahsup edilmemiş haliyle prime tabi tutulur ve bu süreler prim ödeme gün sayısından sayılır.

(11) Geçici iş göremezlik ödeneği alan Kanun'un 4. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamındaki sigortalılara istirahatlı bulundukları sürede;

a) Geçici iş göremezlik ödeneği dikkate alınmadan verilmesine devam edilen tam ücret,

b) Bireysel veya toplu iş sözleşmesine istinaden verilen geçici iş göremezlik ödeneğinin işverene iadesi ile alınan tam ücret,

c) Geçici iş göremezlik ödeneği ile ödenek alınan süredeki kazancı arasındaki ücret farkı,

ç) Bireysel veya toplu iş sözleşmesine dayalı olmadan geçici iş göremezlik ödeneği aldığı sürede atıfet kabilinde yapılan ödemeler,

çalışılan sürelerde ödenen ücretler olarak prime tabi tutulur. İstirahatlı olunan süre için bu fıkranın (c) ve (ç) bentlerine göre ödenen günlük fark tutar, günlük sigorta primine esas kazancın alt sınırının altında kalması durumunda günlük alt sınıra yükseltilir.

(12) Bu sigortalılardan, birden çok işverenin işinde çalışanların, bu işlerden elde ettiği aylık ve günlük kazanç tutarı ayrı ayrı dikkate alınır ve primler buna göre hesaplanır.

(13) (Ek:RG-16/6/2011-27966)(6) Kanunun 4 üncü maddesi ile isteğe bağlı sigortalılık hükümleri ve 506 sayılı Kanunun geçici 20 nci maddesi kapsamında sigortalı olmayan, kendi sigortalılıklarından dolayı bu kanunlara göre gelir veya aylık almayan ve 18 yaşını doldurmuş olanlardan; kamu idarelerinde çalışanlar hariç olmak üzere tarım veya orman işlerinde hizmet akdiyle süreksiz olarak çalışanların prime esas kazançları Kanun'un 82. maddesinin alt ve üst sınırları arasında olmak kaydıyla kendilerince belirlenir. demektedir.

4. Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliğinin 97. maddesine göre geçici iş göremezlik ücretine ilave olarak Toplu İş Sözleşmesine göre veya iş veren tarafından istirahatli olduğu dönemde yapılan ödemeler varsa bu miktar geçici iş göremezlik ödeneği dışlanmak suretiyle belirlenerek prime tabi tutulması gerektiğinden bu kapsamda davacıya yapılan ödeme olup olmadığı konusunda araştırma yapılıp sonuca göre bir karar verilmesi gerekir iken yazılı şekilde verilen kabul kararı verilmesi usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle,

1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

3. Peşin alınan temyiz harcının istek halinde temyiz eden ilgiliye iadesine,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine, 07.10.2025 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.