Zeolit maden ruhsatı sahibinin tras maden ruhsatı sahibi aleyhine açtığı hukuka aykırı maden istihsali davasında Yargıtayın idari yargı kararı ışığında uzman bilirkişi incelemesi gerekliliğine dair bozma kararı.
Özet: Davacı, ruhsatlı zeolit maden sahasında davalı çimento fabrikasının izinsiz madencilik yaptığını ileri sürerek tazminat talep etmiş; ilk derece mahkemesi davayı kısmen kabul etse de, davalının temyizi üzerine Yargıtay, davacı tarafından davalıya verilen tras madeni işletme ruhsatının iptali için açılan idari davanın reddedilerek kesinleştiğini ve bu durumun çelişki yarattığını tespit etmiştir. Bu çelişkinin giderilmesi amacıyla, tarafların ruhsat koordinatları işlenerek ve farklı noktalardan çoklu numuneler alınarak, mineroloji uzmanı dahil maden ve harita mühendislerinden oluşan uzman bilirkişi heyeti vasıtasıyla mahallinde keşif yapılması ve alınacak rapor sonucuna göre yeniden karar verilmesi gerektiği gerekçesiyle yerel mahkeme kararını bozmuştur.
ASIL DAVA MAHKEMESİ :Asliye Hukuk Mahkemesi (Ticaret Mahkemesi Sıfatıyla)
SAYISI : 2018/276 E. 2022/451 K. BİRLEŞEN DAVAMAHKEMESİ : Keşan 2. Asliye Hukuk Mahkemesi (Ticaret Mahkemesi Sıfatıyla) SAYISI : 2011/124 E. - 2011/164 K. Asıl ve birleşen davada davalı ... Çimento Fabrikası Türk A.Ş. vekili tarafından temyiz incelemesinin duruşmalı olarak yapılmasının istenilmesi üzerine, işin duruşmaya tabi olduğu anlaşılmış ve duruşma için 04.11.2025 Salı günü tayin edilerek taraflara tebligat gönderilmiştir.Belli edilen gün ve saatte asıl ve birleşen davada davalı vekili Av. ... ile asıl davada davacı ... ve vekili Av. ... ..., asıl davada davacı ... San. Ve Tic. Ltd. Şti. vekili Av. ... geldiler. Diğer taraflardan gelen olmadı. Duruşmaya başlanarak hazır bulunan avukatların sözlü açıklamaları dinlendikten sonra, tetkik hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği görüşülmüştür.I. DAVADavacı asıl ve birleşen dava dilekçesinde; davaya konu alanda Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı tarafından kendilerine 12.07.1999 tarihinde AR:49926 sayılı IV (a) grubu zeolit madeni arama ruhsatı ve 08.01.2003 tarihinde ÖNİR:... sayılı ön işletme ruhsatı verildiğini, davalı tarafça muvafakati alınmadan saha içindeki zeolit madenini ruhsata, yasa ve hukuka aykırı olarak istihsal ve istihraç etmeye başladığını, Keşan 2. Asliye Hukuk Mahkemesinin 2007/62, 1. Asliye Hukuk Mahkemesinin 2008/ 71... . Asliye Hukuk Mahkemesinin 2009/33 Değişik iş sayılı dosyaları ile alandaki maden oluşumunun zeolit olduğunun tespit edildiğini iddia ederek, birleşen davada Keşan 2. Asliye Hukuk Mahkemesi'nin 2007/62 Değişik iş sayılı dosyası ile belirlenen zararın tespit tarihinden itibaren, asıl davada ise Keşan 1. Asliye Hukuk Mahkemesinin 2008/71 Değişik iş sayılı dosyası ve Keşan 2. Asliye Hukuk Mahkemesinin 2009/33 Değişik iş sayılı dosyaları ile belirlenen zararın tespit tarihlerinden itibaren işleyecek avans (ticari reeskont) faizi ile birlikte davalıdan tazmini isteminde bulunmuştur.II. CEVAPDavalı vekili cevap dilekçesinde; aynı alanda farklı maden grupları için maden işletme ruhsatı verilebileceğini, davaya konu alanda tras oluşumu tespit ettiklerini ve 49,15 hektarlık alanda işletme projesiyle birlikte I (b) grubu maden işletme ruhsatı başvurusu yaptıklarını, Maden İşleri Genel Müdürlüğü tarafından yapılan tetkikler doğrultusunda kendilerine 22.11.2005 tarihinde İR:.. sayılı ve 10 yıl süreli tras madeni işletme ruhsatı verildiğini, 10 hektarlık bölüm için de 23.06.2006 tarihi itibariyle işletme izin belgesi verildiğini, mevzuata uygun olarak kendi ruhsat sahasında, ihtiyacı olan tras taşını üretip sevk etmesinde bir usulsüzlük olmadığını belirterek davanın reddini istemiştir. III. MAHKEME KARARI Mahkemenin 14.01.2016 tarihli ve 2009/312 esas, 2016/8 karar sayılı kararıyla davalının, davacı ... Tic. Ltd. Şti'nin ruhsat sınırları içinde hukuka aykırı bir şekilde üretim yaptığı anlaşılmakla asıl davanın kısmen kabulüne 2.731,700,20 TL'nin 15.08.2008 tarihinden itibaren, 297,990 TL'nin 17.04.2009 tarihinden itibaren işleyecek avans faizi ile birlikte davalıdan tahsiline, birleşen dava yönünden davanın kısmen kabulü ile, 1.005.013,80 TL'nin 13.09.2007 tarihinden işleyecek avans faizi ile birlikte davalıdan tahsiline karar verilmiştir.IV. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİA. Bozma Kararıİlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen 14.01.2016 tarihli kararın süresi içinde asıl ve birleşen davada davalı vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine Dairenin 04.07.2017 tarihli ve 2017/102 Esas, 2017/4491 Karar sayılı ilamıyla; Edirne İdare Mahkemesinin 18/09/2013 gün, 2012/682 esas ve 2013/878 karar sayılı dosyası kapsamından; davacı tarafından Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı aleyhine davaya konu alanın zeolit maden alanı olduğu gerekçesiyle davalıya verilen 1(b) grubu tras işletme ruhsatının iptali istemiyle dava açıldığı, davanın reddine karar verildiği ve ret kararının Yargıtay 7. Hukuk Dairesi bozması sonrasında Danıştay 8. Dairesi'nin 24.11.2015 gün, 2015/11425 esas ve 2015/10528 karar sayılı karar düzeltme isteminin reddi ile kesinleştiği, bu durumda Edirne İdare Mahkemesi kararının Yargıtay 7. Hukuk Dairesi bozmasından sonra kesinleştiği de gözetilerek, çelişkinin giderilmesi bakımından Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı Maden İşleri Genel Müdürlüğünden veya başkaca ilgili yerlerden koordinatlar belirtilmek suretiyle (plankoteler) maden sahasının standart topografik haritaları istenilerek, idari ve adli yargı aşamasında alınan raporlarda adı geçen bilirkişiler dışında içlerinde mineroloji uzmanı da olan maden mühendisi ve harita mühendislerinden oluşan uzman bilirkişi heyeti vasıtasıyla mahallinde keşif yapılarak, her iki tarafın ruhsat koordinatları da işlenerek ve farklı noktalardan çoklu numuneler de alınarak, bilirkişi kurulundan alınacak rapor sonucuna göre karar verilmesi gerekirken, eksik inceleme ile çıkan malzemenin tamamının zeolit olarak kabulü ve buna göre zarar hesabı yapılmasının doğru olmadığı, dosya içinde bulunan Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı Maden İşleri Genel Müdürlüğü tarafından düzenlenen 17.11.2005 tarihli heyet raporunun sonuç bölümünde; davalı tarafın I(b) grubu işletme ruhsat talepli ruhsat sahası için Maden Kanunu'nun 24. maddesi gereği işletme projesinin kabul edilmesi, ruhsat sahasına hak sağlanan koordinatlar dahilinde 10 yıl süreli 1 (b) grubu maden işletme ruhsatı ve saha alanında geçmiş dönemlerde yapılan üretim faaliyetlerinin tamamını gösterir son durum imalat haritası ve diğer belgelerin genel müdürlüğe tevdi edilmesini müteakip tras işletme izni verilmesi yönünde görüş bildirildiği anlaşıldığına göre, davalının önceki yıllarda başka bir maden şirketi tarafından da alandan maden çıkarıldığına dair iddiası da gözetilerek, söz konusu imalat haritasını da içerir şekilde davalı ruhsatına esas tüm bilgi ve belgelerin Maden İşleri Genel Müdürlüğünden temin edilerek dosya içine alınıp davalının faaliyeti öncesinde çıkartılan malzeme miktarının tespiti ile hesaplanacak tazminattan düşülmesi gerekirken, bu durumun gözetilmemesinin doğru olmadığı, bozma sonrası kadastro teknikeri ve harita mühendisi fen bilirkişilerce düzenlenen 26.06.2014 tarihli fen bilirkişi raporunda; kahverengi boyalı (C) harfi ile gösterilen 1.509, 48... ' lik alanın tarafların işletme ruhsat ve izin sahası dışında kaldığının belirtildiği ve hesap bilirkişi raporunda da bu duruma değinildiği halde bu alanda çıkarılan madenin de davacı zararına dahil edilmiş olması ve buna göre hesaplama yapılmış olmasının da doğru görülmediği gerekçesiyle kararın bozulmasına karar verilmiştir. B. İlk Derece Mahkemesince Bozmaya Uyularak Verilen KararMahkemenin tarih ve sayısı yukarıda yazılı kararıyla bozma ilamı doğrultusunda davaya konu maden sahasında, idari ve adli yargı aşamasında alınan raporlarda adı geçen bilirkişiler dışında içlerinde mineroloji uzmanı da olan maden mühendisi ve harita mühendislerinden oluşan uzman bilirkişi heyeti ile mahallinde keşif yapılması sonucu bilirkişilerin rapor tanzim ettiği, ancak bozma ilamından önce belirlenen tazminat bedelinin bozma ilamından sonra belirlenen bedele göre daha düşük olduğu, ilk kararı davacı tarafın temyiz etmediği gözetildiğinde davalının usuli kazanılmış hakkı korunarak 27.05.2015 tarihli ek bilirkişi raporu doğrultusunda, diğer davalılar ... ve ...'nın temlik oranları da dikkate alınarak asıl dava yönünden, 2.731.700,20 TL tazminat alacağının, 614.632,545 TL'sinin 15/08/2008 tarihinden itibaren işleyecek avans faizi ile birlikte davalıdan alınarak davacı ...'a verilmesine, 751.217,555 TL'sinin 15.08.2008 tarihinden itibaren işleyecek avans faizi ile birlikte davalıdan alınarak davacı ...'ya verilmesine, 1.365.850,10 TL'sinin ise 15.08.2008 tarihinden itibaren işleyecek avans faizi ile birlikte davalıdan alınarak davacı şirkete verilmesine, 297.990,00 TL tazminat alacağının; 67.047,75 TL'sinin 17.04.2009 tarihinden itibaren işleyecek avans faizi ile birlikte davalıdan alınarak davacı ...'a verilmesine, 81.947,25 TL'sinin 17.04.2009 tarihinden itibaren işleyecek avans faizi ile birlikte davalıdan alınarak davacı ...'ya verilmesine, 148.995,00 TL'sinin ise 17.04.2009 tarihinden itibaren işleyecek avans faizi ile birlikte davalıdan alınarak davacı şirkete verilmesine, birleşen dava yönünden, 1.005.013,80 TL tazminat alacağının; 226.128,105 TL'sinin 13.09.2007 tarihinden itibaren işleyecek avans faizi ile birlikte davalıdan alınarak davacı ...'a verilmesine, 276.378,795 TL'sinin 13/09/2007 tarihinden itibaren işleyecek avans faizi ile birlikte davalıdan alınarak davacı ...'ya verilmesine, 502.506,90 TL'sinin ise 13.09.2007 tarihinden itibaren işleyecek avans faizi ile birlikte davalıdan alınarak davacı şirkete verilmesine, fazlaya ilişkin istemlerin reddine karar verilmiştir.V. TEMYİZA. Temyiz SebepleriAsıl ve birleşen davada davalı vekili temyiz dilekçesinde; kararın hatalı olduğunu, hukuka aykırı bir fiilin bulunmadığını, idare aleyhine açılan davaların reddedildiğini, eldeki davanın da reddi gerektiğini, kusur unsurunun olmadığını, davalının madencilik faaliyetini mevzuata uygun yaptığını, davacının davaya konu sahada olay tarihinde maden işletme ruhsatının bulunmadığını, bilirkişi raporunun yetersiz incelemeye dayandığını, çelişkilerin giderilmediğini, nedensellik unsurunun bulunmadığını, davalının gerçekten ürettiğinden çok daha fazla miktarda üretimden sorumlu tutulmasının hatalı olduğunu, eksik inceleme ile karar verildiğini belirterek kararın bozulmasını talep etmiştir. B.Değerlendirme ve GerekçeUyuşmazlık; haksız eylemden kaynaklanan maddi tazminat istemine ilişkindir. Temyizen incelenen karar, tarafların karşılıklı iddia ve savunmalarına, dayandıkları belgelere, uyuşmazlığa uygulanması gereken hukuk kuralları ile hukuki ilişkinin nitelendirilmesine, dava şartlarına, yargılama ve ispat kuralları ile kararda belirtilen gerekçelere, bozmaya uyulmakla karşı taraf yararına kazanılmış hak durumunu oluşturan yönlerin ise yeniden incelenmesine hukukça imkân bulunmamasına göre usul ve kanuna uygun olup temyiz dilekçesinde ileri sürülen nedenler kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.VI. KARARAçıklanan sebeplerle;Asıl ve birleşen davada davalı vekilinin tüm temyiz itirazlarının reddi ile temyiz olunan İlk Derece Mahkemesi kararının ONANMASINA,40.000,00 TL vekalet ücretinin asıl ve birleşen davada davalı ... Çimento Fabrikası Türk A.Ş'den alınarak duruşmada vekille temsil olunan asıl ve birleşen davada davacı ... San. Ve Tic. Ltd. Şti. ile asıl davada davacı ...'ya verilmesine,Aşağıda yazılı harcın asıl ve birleşen davada davalıya yükletilmesine,Dosyanın İlk Derece Mahkemesine gönderilmesine,04.11.2025 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.