Hizmet tespiti davalarında kamu düzeni niteliği sebebiyle resen araştırma ve delil toplama gerekliliğini vurgulayan, yargılama usulüne ilişkin prensipleri açıklayan temyiz kararı.
Özet: Hizmet tespiti davasında, davacının bankadan asgari ücret, kalanının elden ödendiği iddia edilen maaşla belirli bir dönemde çalıştığı ve sigorta primlerinin ödenmediği iddiasıyla açtığı dava üzerine, ilk derece mahkemesi kısmen kabul, istinaf ise esastan ret kararı vermiş; temyiz incelemesinde yüksek mahkeme, kamu düzeninden olan hizmet tespiti davalarında tarafların delilleriyle yetinilmeyip, işveren kayıtları, kurum belgeleri, dönemsel sigortalılar ve çevredeki diğer çalışanlar ile işverenlerin tanık olarak dinlenmesi, varsa ilgili işçilik alacağı dosyalarının celbi ve çelişkilerin giderilmesi gibi kendiliğinden geniş çaplı bir araştırma yapılması gerektiğini belirterek, yetersiz inceleme nedeniyle kararı bozmuştur.
10. Hukuk Dairesi         2025/8808 E.  ,  2025/15101 K.
"İçtihat Metni"

MAHKEMESİ : ... Bölge Adliye Mahkemesi 10. Hukuk Dairesi

SAYISI : 2023/2238 E., 2025/271 K.
İLK DERECE MAHKEMESİ: ... 62. İş Mahkemesi
SAYISI : 2021/470 E., 2023/239 K.
Bölge Adliye Mahkemesi fer'i müdahil Kurum vekili ve davacı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:
I. DAVA
Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; davacının 3.500,00 TL maaş ile çalıştığını, asgari ücret kısmının bankadan kalan kısmının ise elden ödendiğini belirterek davacının 01.06.2020-14.07.2021 tarihleri arasında davalı işveren nezdinde tam gün ve bilfiil çalıştığının tespitine ve ödenmeyen sigorta primlerinin ödemesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.
II. CEVAP
Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; davacının iddialarının gerçek dışı olduğunu, davacının ücretinin 3.500,00 TL olmadığını, bordroda geçen miktar olduğunu, TİP olan bahşişlerin ek gelir olarak elden verildiğini ve açılan davanın haksız olduğunu belirterek, davanın reddini istemiştir.
Fer'i müdahil Kurum vekili cevap dilekçesinde özetle; davanın süresinde açılmadığını, taleplerin zamanaşımına uğradığını, Kurumun resmi belgelere göre işlem yaptığını, çalışma olgusunun resen araştırılarak tespit edilmesi gerektiğini, davacının ücretini resmi belge ile ispat etmesi gerektiğini, Kurumun feri müdahil olması gerektiğini beyanla davanın reddini istemiştir.
III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.
IV. İSTİNAF
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili ve fer'i müdahil Kurum vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile başvurunun esastan reddine karar verilmiştir.
V. TEMYİZ
A. Temyiz Sebepleri
Fer'i müdahil Kurum vekili temyiz dilekçesinde; Mahkemece hatalı ve eksik inceleme ile davanın kabulüne karar verildiğini beyan etmektedir.
Davacı vekili temyiz dilekçesinde; Mahkeme kararının usul ve yasaya aykırı olduğunu, yetersiz ve eksik inceleme ile hüküm kurulduğunu, davanın tümden kabulüne karar verilmesinin gerektiğini beyan etmektedir.
B. Değerlendirme ve Gerekçe
Uyuşmazlık, hizmet tespiti istemine ilişkindir.
1.Bölge adliye mahkemelerinin nihai kararlarının bozulması 6100 sayılı Kanun'un 371. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.
2.Hizmet tespitine ilişkin talebin yasal dayanağı 5510 sayılı Kanun'un 86/9. maddesi olup Anayasal haklar arasında yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin bu tür davalar kamu düzeni ile ilgili olduğundan özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmeleri zorunludur. Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip gerek görüldüğünde kendiliğinden araştırma yapılarak delil toplanabileceği açıktır.
3.Bu tür davalarda Mahkemece yapılacak iş, davacıyla ilgili varsa tüm belge ve kayıtlar işverenden istenilmeli, çalışmanın gerçekleştiği ileri sürülen işyerinin Kurum nezdinde bulunan dosyası, işverence hazırlanması gerekli ücret ödeme bordroları, puantaj kayıtları ve diğer kayıtlar getirtilmeli, dönemsel sigorta primleri bordrosuyla veya aylık prim ve hizmet belgesiyle bildirimleri yapılan sigortalılar tanık sıfatıyla dinlenilmeli, Kurum müfettişlerince inceleme yapılıp yapılmadığı sorulmalı, inceleme yapılmışsa belgeler getirtilmeli, aynı çevrede faaliyet yürüten ve davacının çalışmasını bilebilecek durumda olan tarafsız nitelikte başka işverenler ve bordrolu çalışanlar yöntemince saptanarak tanık sıfatıyla dinlenilmeli, işçilik alacaklarına ilişkin dava dosyasının varlığı araştırılarak celbedilmeli ve işçilik hakları davasında dinlenen tanıkların anlatımları ile bu dosyada bilgi ve görgüsüne başvurulan tanıkların anlatımları karşılaştırılmalı, varsa çelişki giderilmeli, yargılama sürecinde dinlenen tanık anlatımlarının değerlendirilmesinde, iş yerinin kapsamı, kapasitesi ve niteliği nazara alınmalı, işin mevsimlik olduğu anlaşılırsa dönemleri belirlenmeli, bu dönemde davacı ile işveren arasındaki sözleşmenin askıda olduğu ve mevsimlik dönemlerde hak düşürücü sürenin işlemeyeceği gözönünde bulundurulmalı; böylelikle; çalışmanın varlığı, başlangıç ve bitiş tarihleri, mevsimlik mi, sürekli mi olduğu, yapılan işin kapsam ve niteliği de nazara alındığında kısmi çalışma mümkün olduğundan kısmi ve kesintili olup olmadığı yöntemince araştırılmalıdır.
4.Davacının 02.11.2020 tarihli ücretsiz izninden sonra yeniden işe başladığı, 01.06.2021 tarihinde davacı hakkında 16 gün hizmet bildiriminin yapıldığı, eksik gün kodu olarak (1) istirahat kodu ile Kuruma bildiriminin yapıldığı anlaşıldığından, davacının istirahatli olduğu günler ile ilgili belgeler tespit edilmeden eksik günlerin kabulüne karar verilmesi isabetsizdir. Davacının istirahatine ilişkin raporlar iş veren ve Kurumundan sorulup incelendikten sonra sonuca göre karar verilmesi gerekir iken eksik inceleme ile yazılı şekilde karar verilmesi usul ve kanuna aykırı olup, bozma nedenidir.
VI. KARAR
Açıklanan sebeplerle,
1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,
2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,
3. Peşin alınan temyiz harcının istek halinde temyiz eden ilgiliye iadesine,
Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,
11.11.2025 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.