çalışma süresinin tespiti davasında, davacının kapıcılık hizmetlerini eşinin mi yerine getirdiğinin detaylı tanık ve belge incelemesiyle araştırılmasını isteyen yargıtay kararı.

Çalışma süresinin tespiti davasında, davacının kapıcılık hizmetlerini eşinin mi yerine getirdiğinin detaylı tanık ve belge incelemesiyle araştırılmasını isteyen Yargıtay kararı.

Özet: Davacının davalı işyerinde eksik bildirilen veya hiç bildirilmeyen kapıcılık hizmeti sürelerinin tespitine yönelik açtığı davada, ilk derece mahkemesinin kısmen kabul ve istinaf mahkemesinin ret kararları sonrası Yargıtay, kapıcılık hizmetlerini fiilen kimin yaptığının (davacının mı eşinin mi), apartmanda ısınma sistemine göre ateşçi belgesinin olup olmadığının, önceki kapıcının ve apartman sakinleri ile mahalle muhtarı gibi çevredeki diğer tanıkların beyanlarının da alınarak daha detaylı araştırma yapılması gerektiğini belirterek eksik inceleme nedeniyle kararı bozmuştur.

10. Hukuk Dairesi 2025/7782 E. , 2025/15020 K.

"İçtihat Metni"

MAHKEMESİ :İş Mahkemesi

SAYISI : 2024/158 E., 2025/114 K.

İlk Derece Mahkemesi kararı, davacı, davalı ve fer'i müdahil Kurum vekilleri tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü;

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle, 01.01.1983 tarihinde çalışmaya başladığı, davacının çalışmasının 01.02.1995 tarihinden itibaren SGK'ya bildirildiğini, 15.10.2020 tarihine kadar yapılan bu bildirimlerin de bir kısmının eksik olduğu belirtilerek davacının çalışmasının tespitine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

II. CEVAP

1.Davalı cevap dilekçesinde, davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

2.Fer'i müdahil SGK cevap dilekçesinde; hak düşürücü sürenin geçtiğini, bu tür davaların kamu düzenini ilgilendirdiğini, bu nedenle özel bir duyarlılık ve özenle yürütülmesi gerektiğini, Kurum kayıtlarının resmi ve yazılı belge niteliğinde olup, aksini kanıt aynı nitelikte yazılı delillerle olması gerektiğini belirterek davanın reddini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin 20.04.2021 tarihli kararı ile davanın kısmen kabulü ile 1...8 T.C. kimlik numaralı davacının; 1040077.016 Kurum sandık numaralı davalı iş yerinde 01.09.2003-30.07.2013 tarihleri arasında; 2003 yılının 9 ve 10. aylarında 11'er gün olacak şekilde, 2003 yılının 11. ayında 15 gün olacak şekilde, 2003 yılının 12. ayında 20 gün olacak şekilde, 2004 yılının 1 ve 2. aylarında 20'şer gün olacak şekilde, 2004 yılının 3. ayında 15 gün olacak şekilde, 2004 yılının 4-10 aylarında 11'er gün olacak şekilde, 2004 yılının 11. ayında 15 gün olacak şekilde, 2004 yılının 12. ayında 20 gün olacak şekilde,

2005 yılının 1 ve 2. aylarında 20'şer gün olacak şekilde, 2005 yılının 3. ayında 15 gün olacak şekilde, 2005 yılının 4-10 aylarında 11'er gün olacak şekilde, 2005 yılının 11. ayında 15 gün olacak şekilde, 2005 yılının 12. ayında 20 gün olacak şekilde, 2006 yılının 1 ve 2. aylarında 20'şer gün olacak şekilde, 2006 yılının 3. ayında 15 gün olacak şekilde, 2006 yılının 4-10 aylarında 11'er gün olacak şekilde, 2006 yılının 11. ayında 15 gün olacak şekilde, 2006 yılının 12. ayında 20 gün olacak şekilde, 2007 yılının 1 ve 2. aylarında 20'şer gün olacak şekilde, 2007 yılının 3. ayında 15 gün olacak şekilde, 2007 yılının 4-10 aylarında 11'er gün olacak şekilde, 2007 yılının 11. ayında 15 gün olacak şekilde, 2007 yılının 12. ayında 20 gün olacak şekilde, 2008 yılının 1 ve 2. aylarında 20'şer gün olacak şekilde, 2008 yılının 3. ayında 15 gün olacak şekilde, 2008 yılının 4-12 aylarında 11'er gün olacak şekilde, 2009, 2010, 2011, 20 12... yılının Temmuz ayıda dahil olmak üzere bu aya kadar; ayda 11 gün olacak şekilde kısmi çalışmasının bulunduğunun tespitine, fazlaya ilişkin taleplerinin reddine dair karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

İlk Derece Mahkemesinin 20.04.2021 tarihli kararına karşı süresi içinde, davacı, davalı ve fer'i müdahil Kurum vekilleri tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin tarihli kararı ile başvuruların esastan reddine karar verilmiştir.

V. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ

A. Bozma Kararı

Bölge Adliye Mahkemesinin 09.06.2022 tarihli kararının süresi içinde, davalı ve fer'i müdahil Kurum vekilleri tarafından temyiz edilmesi üzerine Dairece, "... Eldeki davada, davalı apartman yönetimi nezdinde kapıcılık hizmetleri için yapılan ödemelerin davacının eşine yapıldığı, davalı konumunda bulunan kat maliklerinin beyanlarında, kapıcılık hizmetlerinin davacının kocası tarafından yerine getirildiğinin belirtildiği, Mahkemece ise davacının kocasınının başka bir işyerinde sabahtan akşama kadar çalışması gerekçe gösterilmek suretiyle, davacının çalışmasına kanaat getirilmiş ise de kocasının başka bir işyerinde çalışmasının kapıcılık hizmeti yapmasına, akşamları çöp toplamasına, temizlik yapmasına engel olmayacağı hususu dikkate alınarak; apartmanda ısınmanın 2008 yılına kadar kömürle yakılan kaloriferle olduğu anlaşılmakla, bu kapsamda davacının ve eşinin ateşçi belgesi olup olmadığı araştırılmalıdır.

Öte yandan, bir önceki kapıcı ... dinlenmek suretiyle, kendisinin işi ne zaman bıraktığı; kendisinden sonra davacının işe başlayıp başlamadığı, hangi tarihte başladığı hususlarına yönelik beyanları alınmalı; apartmanda uzun süre ikamet edenler arasından davacının hizmetlerini bilebilecek durumdaki kat maliki olmayan sakinlerinden de kanaat edinmeye elverişli sayıda tanık dinlenilmeli, keza civar apartmanlarda uzun yıllar oturan komşu yada yakın yerlerde kayıtlara geçmiş çalışanlar ile davacının bu çalışmalarını bilebilecek durumda olan, mahalle muhtarı veya azaları tespit edilip tanık sıfatıyla beyanlarına başvurularak, uzun yılları kapsayan bu bilgilerinin doğruluğu konusunda tanıklar özenle dinlenilmeli ve bu yöndeki beyanları buna göre irdelenmeli, davacının yürttüğü çalışmanın eşe yardım niteliğinde mi yoksa kendi çalışması mı olduğu hususu açıklığa kavuşturulmalı; çalışmanın davacı tarafından yürütüldüğüne kani olunduğu taktirde; davacının her gün düzenli şekilde çöp toplama, apartman iç ve dış bölgelerinin temizliğini yapma ve şekli, kalorifer yakma, apartman sakinleri için alışveriş yapma, market ihtiyaçlarının alımı gibi işlerini karşılama gibi hizmetleri yerine getirip getirmediği hususları araştırılmalı, davacının yaptığı iş, davalı işyerinde hangi işleri yaptığı somutlaştırılarak periyodik olarak hangi sıklıkta yapıldığı ve bunun için ne kadar zaman harcandığı araştırılmalı, yapılan işin kapsam ve niteliği de nazara alındığında kısmi çalışma mümkün olduğundan, bu hususlar dinlenen bu tanıklara ayrıntılı şekilde açıklattırılmalı, buna göre davacının kısmi zamanlı çalışma durumunun günlük çalışma saatine göre haftalık ve aylık çalışma süresinin kaç gün olduğu açıkça belirlenmeli, işyerinin kapsam, kapasite ve niteliğine göre eylemli çalışmanın var olup olmadığı, sürekli veya kesintili olup olmadığı, hiçbir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak biçimde çözümlenip; deliller hep birlikte değerlendirilip takdir edilerek, çalışma olgusu böylece hiç bir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak biçimde belirlenmelidir. ..." gerekçesiyle kararın bozulmasına karar verilmiştir.

B. İlk Derece Mahkemesince Bozmaya Uyularak Verilen İkinci Karar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile 1-Davanın kısmen kabulü ile davacının, 01.09.20 03... .07.2013 tarihleri arasında;

2003/09 döneminde 10 gün, 2003/10 döneminde 10 gün, 2003/11 döneminde 14 gün, 2003/12 döneminde 18 gün,

2004/01 döneminde 18 gün, 2004/02 döneminde 18 gün, 2004/03 döneminde 14 gün, 2004/04 döneminde 10 gün, 2004/05 döneminde 10 gün, 2004/06 döneminde 10 gün, 2004/07 döneminde 10 gün, 2004/08 döneminde 10 gün, 2004/09 döneminde 10 gün, 2004/10 döneminde 10 gün, 2004/11 döneminde 14 gün, 2004/12 döneminde 18 gün,

2005/01 döneminde 18 gün, 2005/02 döneminde 18 gün, 2005/03 döneminde 14 gün, 2005/4 döneminde 10 gün, 2005/05 döneminde 10 gün, 2005/06 döneminde 10 gün, 2005/07 döneminde 10 gün, 2005/08 döneminde 10 gün, 2005/09 döneminde 10 gün, 2005/10 döneminde 10 gün, 2005/11 döneminde 14 gün, 2005/12 döneminde 18 gün,

2006/01 döneminde 18 gün, 2006/02 döneminde 18 gün, 2006/03 döneminde 14 gün, 2006/04 döneminde 10 gün, 2006/05 döneminde 10 gün, 2006/06 döneminde 10 gün, 2006/07 döneminde 10 gün, 2006/08 döneminde 10 gün, 2006/09 döneminde 10 gün, 2006/10 döneminde 10 gün, 2006/11 döneminde 14 gün, 2006/12 döneminde 18 gün,

2007/01 döneminde 18 gün, 2007/02 döneminde 18 gün, 2007/03 döneminde 14 gün, 2007/04 döneminde 10 gün, 2007/05 döneminde 10 gün, 2007/06 döneminde 10 gün, 2007/07 döneminde 10 gün, 2007/08 döneminde 10 gün, 2007/09 döneminde 10 gün, 2007/10 döneminde 10 gün, 2007/11 döneminde 14 gün, 2007/12 döneminde 18 gün,

2008/01 döneminde 18 gün, 2008/02 döneminde 18 gün, 2008/03 döneminde 14 gün, 2008/04 döneminde 10 gün, 2008/05 döneminde 10 gün, 2008/06 döneminde 10 gün, 2008/07 döneminde 10 gün, 2008/08 döneminde 10 gün, 2008/09 döneminde 10 gün, 2008/10 döneminde 10 gün, 2008/11 döneminde 10 gün, 2008/12 döneminde 10 gün,

2009/01 döneminde 10 gün, 2009/02 döneminde 10 gün, 2009/03 döneminde 10 gün, 2009/04 döneminde 10 gün, 2009/05 döneminde 10 gün, 2009/06 döneminde 10 gün, 2009/07 döneminde 10 gün, 2009/08 döneminde 10 gün, 2009/09 döneminde 10 gün, 2009/10 döneminde 10 gün, 2009/11 döneminde 10 gün, 2009/12 döneminde 10 gün,

2010/01 döneminde 10 gün, 2010/02 döneminde 10 gün, 2010/03 döneminde 10 gün, 2010/04 döneminde 10 gün, 2010/05 döneminde 10 gün, 2010/06 döneminde 10 gün, 2010/07 döneminde 10 gün, 2010/08 döneminde 10 gün, 2010/09 döneminde 10 gün, 2010/10 döneminde 10 gün, 2010/11 döneminde 11 gün, 2010/12 döneminde 11 gün,

2011/01 döneminde 11 gün, 2011/02 döneminde 11 gün, 2011/03 döneminde 11 gün, 2011/04 döneminde 10 gün, 2011/05 döneminde 10 gün, 2011/06 döneminde 10 gün, 2011/07 döneminde 10 gün, 2011/08 döneminde 10 gün, 2011/09 döneminde 10 gün, 2011/10 döneminde 10 gün, 2011/11 döneminde 11 gün, 2011/12 döneminde 11 gün,

2012/01 döneminde 11 gün, 2012/02 döneminde 11 gün, 2012/03 döneminde 11 gün, 2012/04 döneminde 10 gün, 2012/05 döneminde 10 gün, 2012/06 döneminde 10 gün, 2012/07 döneminde 10 gün, 2012/08 döneminde 10 gün, 2012/09 döneminde 10 gün, 2012/10 döneminde 10 gün, 2012/11 döneminde 11 gün, 2012/12 döneminde 11 gün,

2013/01 döneminde 11 gün, 2013/02 döneminde 11 gün, 2013/03 döneminde 11 gün, 2013/04 döneminde 10 gün, 2013/05 döneminde 10 gün, 2013/06 döneminde 10 gün, 2013/07 döneminde 10 gün davalı nezdinde çalıştığının tespitine, fazlaya ilişkin talebin reddine dair karar verilmiştir.

VI. TEMYİZ

A. Temyiz Sebepleri

Davacı vekili , davanın tümden kabulüne dair karar verilmesini talep etmiştir.

Davalı ve fer'i müdahil Kurum vekilleri, davanın reddi ile kararın bozulmasına karar verilmesini talep etmiştir.

B. Değerlendirme ve Gerekçe

Uyuşmazlık, hizmet tespitine ilişkindir.

Hizmet tespitine ilişkin talebin yasal dayanağı 01.10.2008 tarihinde yürürlüğe giren 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun geçiş hükümlerini içeren geçici 7. maddesi gereğince 506 sayılı Kanun'un 79/10. ve 5510 sayılı Kanun'un 86/9. maddeleri olup Anayasal haklar arasında yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin bu tür davalar kamu düzeni ile ilgili olduğundan özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmeleri zorunludur. Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip gerek görüldüğünde kendiliğinden araştırma yapılarak delil toplanabileceği açıktır.

Öte yandan, 4857 sayılı İş Kanunu'nun 13. maddesinde, işçinin normal haftalık çalışma süresinin, tam süreli iş sözleşmesiyle çalışan emsal işçiye göre önemli ölçüde daha az belirlenmesi durumunda sözleşmenin kısmî süreli iş sözleşmesi olduğu belirtilmiş, 63. maddesinde genel bakımdan çalışma süresinin haftada en çok 45 saat olduğu, aksi kararlaştırılmamışsa bu sürenin, işyerlerinde haftanın çalışılan günlerine eşit ölçüde bölünerek uygulanacağı açıklanmıştır. Bu tür hizmet tespiti davalarında tam gün üzerinden veya kısmi zamanlı olarak çalışma olgusunun ortaya konulması önem arz etmekte olup, çalışmanın kısmi zamanlı olduğu anlaşıldığı takdirde günde kaç saat hizmet verildiği ve giderek haftalık ve aylık çalışma süreleri belirlenmeli, sonrasında değinilen 63. madde kapsamında 7,5 saatlik çalışmanın 1 iş gününe karşılık geldiğinden yola çıkılarak hüküm altına alınması gereken aylık çalışma süresi belirlenmelidir.

İnceleme konusu eldeki davada, Mahkemece bozmaya uyulmuş olmakla, bozma sonrası verilen karar yerinde değildir. Daire bozma ilamında, davacının eşinin başka iş yerlerinde çalışmasının niteliği itibari ile kapıcılık hizmetlerine engel olmayacağına, apartman karar defterinde kapıcı olarak davacının eşine ödemelerin yapıldığı, ihtar edildiği belirtilmiş ayrıca davacı ve eşin kalorifer yakma ateşçilik belgesinin araştırılması gerektiği belirtilmiştir. Mahkemece bozma ilamı sonrası davacı eşinin ateşçilik belgesi olup olmadığı belirlemesi yapılmadan, komşu iş yeri tanıklarının beyanları kapsamında davacının çalıştığı kanısı ile kabul kararı verilmesi isabetsizdir. İş bu çalışmanın niteliği şekli olup eşe yardım haline de de yine bir çalışmanın söz konusu olacağı dikkate alınmalıdır.

Mahkemece, dosya kapsamında yer alan tüm yazılı belgeler değerlendirilmeli, tüm deliller kapsamında davacının çalışmasının eşe yardım niteliğinde olup olmadığı açıklığa kavuşturulmalıdır. Davacının çalışmasının bağımsız bir çalışma olduğuna kanaat getirilmesi halinde de davacının yaptığı iş, davalı işyerinde hangi işleri yaptığı somutlaştırılarak periyodik olarak hangi sıklıkta yapıldığı ve bunun için ne kadar zaman harcandığı araştırılmalı, yapılan işin kapsam ve niteliği de nazara alındığında kısmi çalışma mümkün olduğundan, bu hususlar dinlenen bu tanıklara ayrıntılı şekilde açıklattırılmalı, buna göre davacının kısmi zamanlı çalışma durumunun, 4857 sayılı İş Kanunu'nun 63. maddesi gereğince 7.5 saat çalışmanın 1 günlük çalışma hesabı ile haftalık ve aylık çalışma süresinin kaç gün olduğu açıkça belirlenerek karar verilmelidir.

Bu kapsamda, uyulan bozma kararı gerekleri yerine getirilerek karar verilmesi gerekirken yazılı şekilde karar verilmesi bozmayı gerektirmiştir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle;

Temyiz olunan İlk Derece Mahkemesi kararının yukarıda açıklanan nedenlerle BOZULMASINA,

Peşin alınan temyiz harcının istek halinde ilgililere iadesine,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine gönderilmesine,

10.11.2025 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.