yargıtay 9. hukuk dairesi, yüksek öğrenim sonrası intibak talebi reddedilen işçinin haklı fesih ile talep ettiği fark ücret ve kıdem tazminatını kabul ederken, ödenen ihbar tazminatının iadesi talebini reddeden kararı incelemiştir.

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, yüksek öğrenim sonrası intibak talebi reddedilen işçinin haklı fesih ile talep ettiği fark ücret ve kıdem tazminatını kabul ederken, ödenen ihbar tazminatının iadesi talebini reddeden kararı incelemiştir.

Özet: Üniversite mezuniyeti sonrası ücret intibakı yapılmadığı gerekçesiyle iş sözleşmesini haklı nedenle fesheden çalışanın, fark ücreti, kıdem tazminatı ve ödenen ihbar tazminatının iadesi talepli davasında, ilk derece mahkemesi işverenin intibak yükümlülüğünü yerine getirmemesini haklı fesih nedeni sayarak fark ücreti ve kıdem tazminatını kabul etmiş; istinaf mahkemesi ise çalışanın haklı fesihle ayrılmasına rağmen rızayla ödediği ihbar tazminatının iadesi talebini reddederek fark ücreti ve kıdem tazminatını onamıştır.

9. Hukuk Dairesi 2025/6529 E. , 2025/9156 K.

"İçtihat Metni"

MAHKEMESİ : ... Bölge Adliye Mahkemesi 34. Hukuk Dairesi

SAYISI : 2024/672 E., 2025/1783 K.

İLK DERECE MAHKEMESİ : Eskişehir 1. İş Mahkemesi

SAYISI : 2021/571 E., 2024/64 K.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı taraf vekilleri tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde; müvekkilinin davalı Bakanlığa bağlı ... Müdürlüğü işyerinde 03.05.2017-19.02.2021 tarihleri arasında çalıştığını, işe başladığı tarihte teknik lise mezunu iken 27.05.2017 tarihinde ... Üniversitesi Sivil Havacılık Yüksek Okulu uçak gövde/motor lisans bölümünden mezun olduğunu, 03.09.2017 tarihinde üst ücret derecesine intibakının yapılması için başvuru yaptığını, intibakının yapılmadığını, defalarca dilekçe vermesine rağmen cevap alamadığını, .... Dönem Toplu İş Sözleşmesi'nin 48. maddesi ve 21/b-(3) hükmü gözetilmeden müvekkilinin intibakının yapılmadığını, bu nedenle fark ücret alacakları oluştuğunu, bunun üzerine müvekkilinin 19.02.2021 tarihinde iş sözleşmesini haklı nedenle feshettiğini ancak davalı Kurum yetkililerince haklı sebebe dayanarak iş sözleşmesini feshetmesinin kabul edilemeyeceğinin, işe gelmediği takdirde devamsızlık tutanakları tutularak işten çıkarılacağının beyan edildiğini, kamu kurumlarında çalışmaya devam etme niyeti olan müvekkilinin işten ayrılış kodunun işveren feshi olarak bildirilmesi hâlinde sorun yaşayacağını düşünerek ve davalı Kurumun zorlaması ile hesaplanan ihbar tazminatını ödemek zorunda kaldığını iddia ederek fark ücret alacağı, kıdem tazminatı ve haksız yere ödenen ihbar tazminatının davalıdan tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP

Davalı vekili cevap dilekçesinde; talep edilen ücret alacaklarının zamanaşımına uğradığını, talep edilen intibak hususu ile ilgili toplu iş sözleşmesinin uygulanması noktasında tereddüt yaşandığını, konuya dair yeni bir direktif de yayımlanmadığı için davacının durumu ile ilgili tereddüt yaşandığını, intibak talebinin yerine getirilmemiş olmasının davacı açısından fesih için haklı sebep teşkil etmeyeceğini, davacı tarafından tamamen yasal olarak ödenmiş ihbar tazminatının iadesinin istenmesinin hukuka aykırı olduğunu savunarak davanın reddini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile; ... Komutanlığının 27.04.2022 tarihli cevabi yazısı ekinde emsal işçilerin EK-3 ücret cetveline intibaklarına ilişkin belgeler gönderildiği bunlara göre; eski derecesinin karşılığı olan EK-3 Mimar, Mühendis Saat Ücreti Cetveline göre 11. dereceden değil EK-3 Mimar, Mühendis Saat Ücreti Cetveli 1. dereceden intibakının sağlanması gerektiği, yapılan yargılamada toplanan deliller, tanık beyanları, bilirkişi raporu ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; davacının .... Dönem Toplu İş Sözleşmesi'nin 48.maddesi uyarınca bir üst ücret derececesine terfi ettirilmesine ilişkin şartları taşıdığı ancak bu talebinin sonuçsuz kalması nedeniyle davacı tarafça iş sözleşmesinin feshedildiği, söz konusu feshin 4857 sayılı İş Kanunu'nun 24/II-(e) maddesi uyarınca haklı nedene dayanması nedeniyle davacının kıdem tazminatına hak kazandığı, iş sözleşmesi davacı tarafça haklı nedenle sona erdirildiğinden ihbar tazminatına hak kazanamadığı, 20.06.2022 tarihli kök rapor, 24.04.2023 tarihli ek rapor ve 07.08.2023 tarihli ek raporun açık, anlaşılır ve denetime elverişli olduğundan hükme esas alınabilecek nitelikte olduğu gerekçesiyle davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde taraf vekilleri tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine, Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile; her ne kadar İlk Derece Mahkemesince hatalı gerekçeye yer verilerek işçinin ihbar tazminatına hak kazanamadığı belirtilmiş ise de talebin ödenen ihbar tazminatının iadesine ilişkin olduğunun gözden kaçırıldığı ancak davacı işçinin iş sözleşmesini feshettiği dilekçenin kendisinden zorla/baskı altında alındığını, iradesinin sakatlandığını iddia etmediği gözetildiğinde, dilekçe akabinde rıza dâhilinde ödenen ihbar tazminatının talep edilmesinin mümkün olmadığı; işçinin fark ücretinin yürürlükteki toplu iş sözleşmesi gereği ve emsal işçilere yapılan intibak işlemleri doğrultusunda hesaplandığı, davacı ile aynı şekilde, aynı kadroya intibak işlemleri tamamlanan işçilerin kademe ve derecesinin hesaba esas alındığı, fark ücret alacağının tespitinde hata bulunmadığı, ıslah dilekçesi kapsamında reddedilen rakam uyarınca usulüne uygun şekilde yargılama gideri ile vekâlet ücretine hükmedildiği, bu itibarla davacı ve davalı tarafın istinaf dilekçeleri ile sınırlı olarak yapılan denetim neticesinde, İlk Derece Mahkemesi kabulünün dosya kapsamına ve içtihatlara uygun olduğu gerekçesiyle davacı ve davalı vekilinin istinaf başvurularının esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Sebepleri

1. Davacı vekili temyiz dilekçesinde;

a. Haksız yere müvekkilinden alınan ihbar tazminatının sebepsiz zenginleşme hükümlerine göre iadesi gerektiğini, müvekkilinin iş sözleşmesini 19.02.2021 tarihinde haklı nedenle derhal feshettiği sabit hâle geldiği için her hâlükarda söz konusu ihbar tazminatının iadesine karar verilmesi gerektiğini,

b. Dosya kapsamında aldırılan 3. ek raporun ilk terditli hesaplamasının hükme esas alınması gerektiğini, .... Dönem Toplu İş Sözleşmesi'nin 21. maddesinin ilk cümlesinde işe yeni başlayacak olan mezunların 1. dereceden işe başlatılacağının düzenlendiğini, ikinci cümlesinde ise intibak hususunun açıklandığını, intibakla ilgili yerde 1. dereceden işe başlatılacağına dair hüküm bulunmadığını, müvekkilinin işe yeni başlayan biri olmayıp çalışırken mezuniyet sebebi ile intibakının yapılması gerektiğini, bu nedenle kazanılmış hakkının korunarak intibak öncesinde olduğu gibi 11. dereceden ücretlendirilmesi gerektiğini,

c. Mahkemece verilen kesin süre nedeniyle davayı ıslah etmek zorunda kaldıklarını, 1. derecenin dikkate alındığı hesaplamalar doğrultusunda hüküm kurulduğundan ücret fark alacağı yönünden reddedilen kısım yönünden yargılama giderlerinin taraflarına yükletilmesinin hukuka aykırı olduğunu ileri sürmüştür.

2. Davalı vekili temyiz dilekçesinde;

a. Davacının dilekçelerinin ilgili makamlara iletildiğini ancak Kurum bünyesinde uygulama noktasında yeni bir direktif yayımlanması beklendiğini ancak yayımlanmadığından davacı talebi noktasında tereddüte düşüldüğünü,

b. Davacının istifa etmesi nedeniyle kıdem tazminatına hak kazanamayacağını,

c. Davacının intibak talebinden kaynaklanan herhangi bir ücret alacağının doğmadığını ileri sürmüştür.

B. Değerlendirme ve Gerekçe

Uyuşmazlık, davacının toplu iş sözleşmesi hükümlerine göre intibakının yapılıp yapılmayacağı ve buna bağlı olarak fark ücret alacağına hak kazanıp kazanmadığı ile ihbar tazminatının iadesi ve yargılama giderleri hususundadır.

1. Tarafların iddia, savunma ve dayandıkları belgelere, uyuşmazlığın hukuki nitelendirilmesi ile uygulanması gereken hukuk kurallarına, dava şartlarına, yargılamaya hâkim olan ilkelere, ispat kurallarına ve temyiz olunan kararda belirtilen gerekçelere göre taraf vekillerinin aşağıdaki paragrafların kapsamı dışındaki temyiz itirazları yerinde görülmemiştir.

2. İşyerinde uygulanan 01.03.2017-28.02.2019 yürürlük süreli .... Dönem Toplu İş Sözleşmesi'nin "Üst Okul Bitirenler" başlıklı 48. maddesi şöyledir:

"20.09.2013 tarihi başlangıç olmak üzere, bu toplu iş sözleşmesinin 'İş Sözleşmelerinin Yapılması' başlıklı 21. maddesinin (b) fıkrasının (1) numaralı bendine göre işe alınan ilkokul, ortaokul, lise, ön lisans veya meslek yüksekokulu mezunlarından işyerinde çalışmakta iken, bir üst okulu bitirenler: okul bitirme belgelerini (aslı ya da tasdikli suretini) okul bitirme tarihini takibeden 1 yıl içinde işyerlerine ibraz ettikleri takdirde, meslek hayatları boyunca bir kereye mahsus olmak üzere bir üst ücret derecesine terfi ettirilirler.

Bu maddeye göre üst ücret derecesine geçirilen işçilerin bir önceki ücret derecesinde bekledikleri süreler yeni ücret derecesinde geçmiş sayılır.

Bunların ücret dereceleri, tavan olarak belirlenen ücret derecesini geçemez.

Bir üst ücret derecesi verilme ve intibak işlemleri okul bitirme belgelerinin ibraz tarihini takip eden ilk normal terfi tarihinde yapılır."

Aynı Toplu İş Sözleşmesi'nin "Ücret dereceleri" başlıklı 21/b-(3) hükmü şu şekildedir:

"Saat ücretli olarak çalıştırılmak üzere makine mühendisi, inşaat mühendisi, elektrik mühendisi, elektronik mühendisi, harita mühendisi, fizik mühendisi, jeofizik mühendisi, kimya mühendisi, gemi mühendisi, uçak mühendisi, metalürji mühendisi, metalürji ve malzeme mühendisi, malzeme mühendisi, endüstri mühendisi, tekstil mühendisi, bilgisayar mühendisi, uzay mühendisi, havacılık mühendisi, uzay ve havacılık mühendisi, matematik mühendisi, mekatronik mühendisi veya yüksek mühendisleri, mimar ve yüksek mimarlar ile Sivil Havacılık Yüksek Okullarının Uçak Elektrik/Elektronik. Uçak Gövde/Motor bölümü me/unları Ek-3 'Mühendis ve Mimar Saat Ücretleri' cetvelinin 1. derecesinden işe başlatılırlar. İşyerlerinde çalışmakta iken yukarıda belirtilen mühendislik fakültesini bitirenler, işyerinin aynı alandan işçi statüsünde boş mühendis kadrosu bulunması halinde, işveren vekilinin teklifi ve kuvvet komutanlığının onayı ile bu madde esaslarına göre mühendisliğe intibak ettirilebilirler. Şu kadar ki, intibak ettirilecekleri ücret derecesinin karşılığı olan saat ücreti, eski saat ücretlerinin altında olamaz."

Somut olayda İlk Derece Mahkemesince hükme esas alınan bilirkişi raporlarında; davacının .... Dönem Toplu İş Sözleşmesi'nde yer alan mühendis ve mimarlar saat ücret cetveline göre intibakının yapılması gerektiği buna göre de emsal işçi intibakları göz önünde bulundurularak EK-3 mimar, mühendis saat ücreti cetveli 1. dereceden intibakının sağlanması gerektiği tespit edilmiştir.

Davacının davalı işyerine teknik lise mezunu olarak işe başladığı, işyerinde çalışırken 27.05.2017 tarihinde ... Üniversitesi Sivil Havacılık Yüksek Okulu uçak gövde motor bakım lisans bölümünden mezun olduğu ve 05.09.2017 tarihinde bu mezuniyeti nedeniyle toplu iş sözleşmesi hükümlerine göre intibakının yapılması için davalı Kuruma dilekçe verdiği görülmüştür. Toplu iş sözleşmesinin 21/b-(3) hükmünün ilk cümlesinin ilk işe başlayacaklara yönelik bir düzenleme olduğu, ikinci cümlesinin ise işyerinde çalışmakta iken mühendislik fakültesi bitirenlerin mühendislik kadrosuna yapılacak olan intibaklarına dair düzenleme olduğu görülmüştür. Davacının işyerinde çalışmakta iken bir üst okulu bitirmesi nedeniyle intibakının yapılması talebinin, Toplu İş Sözleşmesi'nin 48. maddesi çerçevesinde değerlendirilmesi gerekir. Bu husus gözetilmeden Toplu İş Sözleşmesi'nin 21/b-(3) hükmü gereğince davacının EK-3 mühendis ve mimar saat ücretleri cetvelinin 1. ücret derecesine intibakı yapılarak ücret farkının tespit edilmesi hatalı olup bozmayı gerektirmiştir.

3. Taraflar arasında davacı tarafından ödenen ihbar tazminatının iadesi gerekip gerekmediği hususu bir diğer uyuşmazlık konusudur.

İhbar tazminatı, belirsiz süreli iş sözleşmesini haklı bir nedeni olmaksızın ve usulüne uygun bildirim süresi tanımadan fesheden tarafın, karşı tarafa ödemesi gereken bir tazminattır. Buna göre, öncelikle iş sözleşmesinin 4857 sayılı İş Kanunu'nun (4857 sayılı Kanun) 24... . maddelerinde yazılı olan nedenlere dayanmaksızın feshedilmiş olması ve 4857 sayılı Kanun'un 17. maddesinde belirtilen şekilde usulüne uygun olarak ihbar süresi tanınmamış olması halinde ihbar tazminatı ödenmelidir. İhbar tazminatı iş sözleşmesini fesheden tarafın karşı tarafa ödemesi gereken bir tazminat olduğundan, iş sözleşmesini fesheden tarafın feshi haklı bir nedene dayansa dahi, ihbar tazminatına hak kazanması mümkün olmaz.

6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 77. maddesi ise şu şekildedir:

" Haklı bir sebep olmaksızın, bir başkasının malvarlığından veya emeğinden zenginleşen, bu zenginleşmeyi geri vermekle yükümlüdür.

Bu yükümlülük, özellikle zenginleşmenin geçerli olmayan veya gerçekleşmemiş ya da sona ermiş bir sebebe dayanması durumunda doğmuş olur."

Sebepsiz zenginleşme, geçerli olmayan veya tahakkuk etmemiş yahut varlığı sona ermiş bir sebebe ya da borçlu olunmayan şeyin hataen verilmesine dayalı olarak gerçekleşebilir. Sebepsiz zenginleşme bunlardan hangisi yoluyla gerçekleşmiş olursa olsun, sebepsiz zenginleşen, aleyhine zenginleştiği tarafa karşı, geri verme borcu altındadır. Hukuki işlemin borç doğurmasının sebebi irade açıklamasıdır. Sebepsiz zenginleşmenin borç doğurmasının sebebi kişinin iradesi dışında malvarlığında bir eksilmenin meydana gelmesidir. Bunun sonucu olarak, taraflar arasında malvarlıkları arasındaki değişim bir sözleşmeye, tarafların açıkladıkları iradeye dayanırsa, sebepsizlikten ve sebepsiz zenginleşmeden söz edilemez.

Yukarıda yapılan açıklamalar çerçevesinde somut olay değerlendirildiğinde; davacı davalı Kuruma ibraz ettiği sözleşmenin feshi konulu 19.02.2021 tarihli dilekçesi ile dava konusu iddialarını yineleyerek lisans diplomasını ibraz etmesine rağmen .... Dönem Toplu İş Sözleşmesi hükümlerine göre intibakının yapılmadığını, bu nedenle iş sözleşmesini ihbar tazminatı ödeyerek feshettiğini bildirmiş; 19.02.2021 tarihli ihbar tazminatı açıklaması ile yapılan ödemeyi gösterir banka dekontunu da dosya içerisine ibraz etmiştir. Tüm dosya kapsamına göre davacının davalı işyerinde çalışmakta iken lisans bölümünden mezun olduğu ve bu mezuniyet belgesini süresi içerisinde işverene ibraz etmesine rağmen toplu iş sözleşme hükümlerine göre intibakının yapılmadığı sabit olup iş sözleşmesinin davacı tarafından haklı nedenle feshedildiği anlaşılmıştır. İş sözleşmesini haklı nedenle sonlandıran işçinin, işverene ihbar tazminatı ödeme yükümlülüğü bulunmamasına rağmen işverenin yönlendirmesiyle ödeme yaptığı anlaşılmakla davacı tarafça ödenen ihbar tazminatının sebepsiz zenginleşme hükümlerine göre iadesi gerekir. Belirtilen husus gözetilmeden karar verilmesi hatalı olup bozmayı gerektirmiştir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle;

1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Peşin alınan temyiz karar harcının istek hâlinde ilgiliye iadesine,

Dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

25.11.2025 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.