Bursa 2. Asliye Ticaret Mahkemesinin kambiyo senetlerinden kaynaklanan menfi tespit davasında, bonoların tüketici işlemi kapsamındaki geçerliliğini ve ticari defterlerle borçluluk durumunu inceleyen gerekçeli kararı.
Özet: Bireysel kullanıcı sıfatıyla mal satın aldığını ve tüketici işlemlerinde kambiyo senedi olan bonoların geçersiz olduğunu iddia eden davacı, icra takibine konu senetler nedeniyle borçlu olmadığının tespiti, ödediği meblağların iadesi ve kötü niyet tazminatı talep ederken; davalı, takibin kesinleştiğini, davacının borcu kabul ettiğini ve davanın kötü niyetli olduğunu savunarak davanın reddini ve tazminat istemiştir; bilirkişi raporu, davacının kişisel ve ticari kimliği ile tarafların ticari defterlerindeki alacak/ödeme kayıtlarında önemli çelişkiler bulunduğunu belirterek, takibe konu bonolarla ilgili borçluluk durumunun karmaşıklığını ortaya koymuştur.

TÜRK MİLLETİ ADINA
T.C.
BURSA
2. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
GEREKÇELİ KARAR
ESAS NO : 2024/
KARAR NO : 2026/
HAKİM : ... ...
KATİP : ... ...
DAVACI :
VEKİLİ : Av.
DAVALI :
VEKİLİ : Av.
DAVA : Menfi Tespit (Kambiyo Senetlerinden Kaynaklanan)
DAVA TARİHİ : 27/12/2023
KARAR TARİHİ : 19/01/2026
KARAR YAZIM TARİHİ : 18/02/2026
Mahkememizde görülmekte olan Menfi Tespit (Kambiyo Senetlerinden Kaynaklanan) davasının yapılan açık yargılaması sonunda,
GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:
İDDİA VE SAVUNMA:
Davacı vekili mahkememize sunduğu dava dilekçesinde özetle; müvekkilinin davalıdan satın almış olduğu telefon, bilgisayar ve monitör satın aldığını ve bedellerini ödediğini, ticari faaliyet için almadığını ve kendi kullanımı için aldığını, söz konusu alışveriş için davalı tarafından müvekkilinin borçlu olduğundan bahisle ... 1. Genel İcra Müdürlüğünün 2023/... esas sayılı dosyası ile icra takibi başlatıldığını, kambiyo senetlerinden bononun kanunen emre yazılı senet niteliğinde olduğunu, tüketici işlemlerinde kıymetli evrak niteliğinde yalnızca nama yazılı senet düzenlenebileceğini, davalı tarafından icra takibine konu edilen senetlerin geçersiz olduğundan bahisle müvekkilinin takibe konu bono nedeniyle borçlu olmadığının tespitine, ödediği miktarların iadesine, davalının takipte kötü niyetli olmasından dolayı asıl alacağın %20'sinden aşağı olmamak üzere kötü niyet tazminatına hükmedilmesini talep ve dava etmiştir.
Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; müvekkili tarafından davacı aleyhinde icra takibi başlatıldığını, ödeme emrinin 18/08/2023 tarihinde tebliği edildiğini ve itiraz olmaksızın kesinleştiğini, davacının süresinde borca veya imzaya itiraz etmemesine rağmen kötü niyetli olarak huzurdaki davayı açtığını, davacı tarafı ödediğini iddia ettiği ürünlerin bedeline ilişkin dosyaya herhangi belge yada dekont sunmadığını, takip dayanağı senet vasfını kaybetse bile davacının dava dilekçesinde ürünleri aldığını kabul etmesi ve aldığı ürünlere karşılık senet verdiğini kabul etmesi borcu olduğunu ispatladığını, davacının borcuna karşılık 25/01/2023 vade tarihli 82.915,00 TL bedelli senet ve 05/01/2023 tarihli, 145.450,00 TL bedelli senedi müvekkiline verdiğini bildirerek açılan davanın reddi ile %20 kötü niyet tazminatına hükmedilmesini talep etmiştir.
DELİLLER:
Dava dilekçesi, cevap dilekçesi, tarafların karşılıklı beyan dilekçeleri, ... 1. İcra Müdürlüğünün 2023/... sayılı icra takip dosyası, ticari defterler, faturalar, bilirkişi raporu, yazılan müzekkere cevapları ve tüm dosya kapsamı.
DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE HUKUKİ SONUÇ:
Dava, ilgili icra dosyasına konu senede istinaden davalı tarafa borçlu olunmadığının tespitine karar verilmesine ilişkindir.Davalı tarafından davacı hakkında 08/08/2023 tarihinde ilamsız takip talebinde bulunduğu, icra Dairesi tarafından davalı borçluya ilamsız takiplerde ödeme emri tebliğ edildiği görüldü. Tarafların ticari defterleri talep edilmiş taraflarca ibraz edilen ticari defteler bir mali müşavir bilirkişiye tevdi edilmiştir.Mali müşavir bilirkişi tarafından hazırlanan 16/05/2025 tarihli raporunda özetle: davalı tarafın davacıdan 145.450,00 TL Miktarlı 30/05/2022 Tanzim Tarihli,05/01/2023 Vade Tarihli Senet, 82.915,00 TL Miktarlı 10/10/2022 Tanzim Tarihli,25/01/2023 Vade Tarihli Senet olmak üzere toplam 164.805,00TL asıl alacak 14.674,74TL faiz talebi ile ... 18. İcra Müdürlüğü 2023/... ESAS Sayılı Dosyanda icra takibi başlattığı, davacı vekili dava dilekçesinde ise davalı tarafından icra takibine konu edilen senetlerin geçersiz olduğundan bahisle müvekkilinin takibe konu bono nedeniyle borçlu olmadığının tespitini talep ettiği, davacı ... tek şahıs olarak bir ticari faaliyetinin olmadığı, bu sebeple esnaf veya tacir vasfi bulunmadığı, tüzel kişiliğe sahip ... İmalat Tasarım Sanayi Ticaret Limited Şirketi'nin kurucu ve tek ortağı olduğu, Davalı ... 1. Sınıf Bilanço usulü defter tuttuğundan tacir olduğu, Davacı ... İmalat Tasarım Sanayi Ticaret Limited Şirketi'nin %100 ortağı olduğu ve bu şirkete ait ticari defterleri incelemek üzere ibraz etmiş olup, incelenen ticari defterlerde : Dava dışı şirket davalıdan toplam 128.605,44TL tutarında fatura aldığı, davalıya 75.992,00TL ödeme kaydının göründüğü, davalıya 52.613,44TL borçlu göründüğü, davalının incelenen defter kayıtlarında: dava dışı şirket ile davacıyı bir bütün olarak değerlendirdirmesinde davalının davacının ortak olduğu şirkete toplam 128.605,44 TL tutarında fatura düzenlediği, davacıdan toplam ( ) — 156.558,00TL tutarında tahsilat kaydının göründüğü, davalının davacıya 27.952,56 TL Tutarında borçlu göründüğü, kayıtlar arasındaki fark: Davalının davacıdan tahsilat olarak kayıtlarına işlediği toplam 80.566,00TL bedel, davacının kayıtlarında davalıya ödeme — kaydı — olarak görünmediğini, davacının kayıtlarındaki noksanlık, Muhasebe kayıt noksanlığınsan kaynaklandığının anlaşıldığını, icra takibine konu; 145.450,00 TL Miktarlı 30/05/2022 Tanzim Tarihli,05/01/2023 Vade Tarihli Senet, 82.915,00 TL Miktarlı 10/10/2022 Tanzim Tarihli,25/01/2023 Vade tarihli Senet olmak üzere toplam 164.805,00TL bedeline senetler, her iki tarafın da defter kayıtlarında tespit edilemediğini, bu senetler defter kayıtlarına yansıtılmadığını, incelenen defter kayıtlarına göre davacının davalıya borçlu olmadığı, davacının davalıdan 27.952,56TL alacaklı olduğu, hususu bildirilmiştir. Davacı vekili 20/11/2024 tarihli dilekçesi ile davayı tamamen ıslah ettiklerini , davalının müvekkilinden kambiyo senedi alarak icra takibine giriştiğini, müvekkili borcu olmamasına rağmen işlem yapılmasına anlam verememiş ve senede karşı yazılı bir delil olmadığı için tüketici mahkemesinde dava açtıklarını, davalı taraf senedin alınma sebebini açıklamak zorunda kaldığında taraflar arasındaki ilişkinin ticari ilişki olduğu açıklığa kavuştuğunu, müvekkilinin davalı firmadan 3 adet telefon, 1 adet lenova marka dizüstü bilgisayar ve 1 adet Mondial marka motosiklet aldığını, davalı söz konusu ürünlerin faturalarını müvekkilinin yetkilisi olduğu .... San. İmalat Tasarım San. Ve Tic. Ltd. Şti. Firmasına kestiğini, davalı, müvekkilinden ayrıca taksitli satış yaptığından dolayı teminat amacıyla (boş olarak aldığı senetleri doldurmak suretiyle) davaya konu senetleri ve ... 1. Genel İcra Müdürlüğü'nün 2023/... Esas sayılı dosyasına konu senedi aldığını, senetleri sonradan doldurmak suretiyle icra takibine giriştiğini, ... 4. Tüketici Mahkemesince davalı tarafa taraflar arasındaki ticari ilişkiyi açıklamak için süre verildiğini, davalı vekili tarafından 15.04.2024 tarihinde verilen dilekçe ile;09.08.2021 tarihinde 1 adet ... BEYAZ CEP TELEFONA ait fatura,30.01.2023 tarihinde 2 adet ... CEP TELEFONUNA ait fatura,27.07.2022 tarihinde 1 adet ... BİLGİSAYARa ait fatura,31.05.2022 tarihinde 1 adet ... ..., 1 adet ... BULAŞIK MAKİNASI, 1 adet ... MAKİNASI, 1 adet SAMSUNG A 72 CEP TELEFONUna ait fatura,28-05-2022 tarihinde Motor alımına ait fatura - şeklindeki ürünlerin müvekkiline satıldığı, bu ürünlerin ödemesine karşılık 2 adet senet alındığı beyan edildiğini, davalı vekilinin beyan dilekçesinden açıkça anlaşıldığı üzere takibe konu senetler beyan dilekçesinde yer alan faturalara ilişkin olarak alındığını, davalı tarafından ... Ltd. Şti'ne satılan 170.602 TL'lik ürüne karşılık 155.400,00 TL ödeme alınmış ve yine ... 1. Genel İcra Müdürlüğü'nün 2023/... E. Sayılı dosyasına konu 69.820,00 TL olarak icra takibine konu edilmiş senet haciz baskısı ile diğer borçlu ...'den tahsil edildiğini, satılan 170.602,00 TL'lik ürüne karşılık 225.000 TL'den fazla tahsilat yapılmış durumda olduğunu, 155.400,00 TL'lik ödemelerin tamamı icra takibi başlatılmasından önce olduğunu, müvekkilinin takibe konu bono nedeniyle borçlu olmadığının tespitine, ödediği miktarların iadesine,davalının takipte kötü niyetli/ağır kusurlu olmasından dolayı asıl alacağın % 20'sinden aşağı olmamak üzere kötü niyet tazminatına mahkum edilmesine, yargılama giderleri ile vekalet ücretinin davalıya yükletilmesine karar verilmesini talep etmiştir.Dava, dava dilekçesinde gösterilen ve ilgili icra takibine konu senede dayalı olarak davalı tarafa borçlu olunmadığının tespitine, ödenilen miktarların davalıdan tahsiline kararı verilmesi talebine ilişkindir.TTK' nın 776/1. maddesinin (b) bendinde bono veya emre yazılı senedin "kayıtsız ve şartsız" belirli bir bedeli ödeme vaadini içermesi gerektiği, 777. maddesinde de bu unsuru içermeyen bir senedin bono sayılmayacağı hükme bağlanmıştır. ... 14.3.2001 tarih ve 2001/ sayılı kararı ile 20.6.2001 tarih ve 2001/ sayılı kararlarında da benimsendiği üzere dayanak belgenin hangi ilişkinin teminatı olduğu yazılı belge ile kanıtlanmalıdır. İİK' nın 169/a maddesi uyarınca sözkonusu yazılı belgede takip dayanağı senede açıkça atıf yapılması zorunlu olup, açıkça atıf yapıldığının kabulü için senedin, vade ve tanzim tarihleriyle miktarlarının belirtilmesi gereklidir.-Takibe konu senet örneği incelendiğinde; borçlu/keşidecinin davacı ... ,alacaklının davalı şirket olduğu, davalı tarafından kambiyo senetlerine mahsusu haciz yolu ile ... 18. İcra Dairesi'nin 2023/... Esas sayılı icra dosyasında takibe konu edildiği, 164.805,00 TL asıl alacak ve 14.674,74 TL işlemiş faiz üzerinden takip yapıldığı görülmektedir.4721 Sayılı Türk Medeni Kanunu'nun “ispat yükü” başlıklı 6. maddesinde; “Kanunda aksine bir hüküm bulunmadıkça, taraflardan her biri, hakkını dayandırdığı olguların varlığını ispatla yükümlüdür” ifadesine yer verilmiştir.Kanuni bir karineye dayanan taraf, sadece karinenin temelini oluşturan vakıaya dair ispat yükü altındadır. Kanunda öngörülen istisnalar dışında karşı taraf, kanuni karinenin aksini ispat edebilir.Usul hukukumuzda senede karşı senetle ispat zorunluluğu ilkesi kabul edilmiştir. Senede bağlı olan her çeşit iddiaya karşı def'i ( savunma ) olarak ileri sürülen ve senedin hüküm ve kuvvetini ortadan kaldıracak veya azaltacak nitelikte bulunan hukuki işlemler, 290. maddedeki meblağdan az bir miktara dair olsa bile tanıkla ispat olunamaz; ancak senet ( kesin delil ) ile ispat edilebilir.Bütün mücerret alacaklarda olduğu gibi kambiyo senedi alacağı da kural olarak uygun bir asıl borç ilişkisine, bir illi ilişkiye dayanır. Bir kambiyo senedi düzenleyip veren ve bu senedi alan herkes, bütün hukuki işlemlerin yapılmasına temel teşkil eden bir gayeye ulaşmak istemektedir. İşte bu gaye bir kambiyo senedinde mündemiç hakkın doğumu ve devri açısından hukuki sebebi teşkil eder. Kambiyo senedi düzenlenmesi dolayısıyla ortaya çıkan ilişki "kambiyo ilişkisi" ismiyle anılmaktadır. Kambiyo senedi vermek suretiyle borç altına giren borçlu "kambiyo taahhüdü"nde bulunmuş olur. Kambiyo ilişkisinin altında esas itibariyle bir asıl /temel borç ilişkisi vardır. Kambiyo senedinden kaynaklanan talebin geçerliliği, temel ilişkiden kaynaklanan temel talebin ve bununla ilgili olarak taraflar arasında varılmış amaca ilişkin mutabakatın geçerliliğinden tamamen bağımsızdır. Kambiyo senedinden doğan talep hakkına kambiyo hukuku, temel talebe ise, bu talebin ait olduğu hukuk kuralları uygulanır.Senet, bağımsız borç ikrarını içeren bir senettir. Bu nedenle bir illete bağlı olması gerekmez ve kural olarak ispat yükü senedin bedelsiz olduğunu savlayan tarafa aittir.Eğer taraflardan biri senet metninde yazılı kaydın doğru olmadığını söylüyorsa, buna senedin talili denmektedir.Bu anlamda talil senet metninde açıklanan düzenleme(ihdas) nedenine aykırı beyanda bulunma anlamına gelmektedir ve bu hâlde ispat yükünün kaydın aksini iddia edene ait olacağında kuşku bulunmamaktadır.Senette yazılı bulunan bedel kaydının hem borçlu hem de alacaklı tarafından talil edilmesi hâlinde ispat yükünün hangi tarafta olduğu hususu da üzerinde durulması gereken önemli bir konudur. HMK'nın 191. maddesinin 2. fıkrası ve TMK'nın 6. maddeleri uyarınca borçlunun bononun bedelsiz olduğunu ispat etmesi gerekir. ... Hukuk Genel Kurulu'nun 2017/ Esas ve 2019/ Karar sayılı kararında benzer bir hadiseye ilişkin olarak içtihat edildiği üzere;".....Davacı, taraflar arasında herhangi bir ticari ilişki olmadığını, malen kayıtlı senedin bedelsiz olduğunu, dava dilekçesinde açıklandığı üzere nakit borç karşılığı düzenlendiğini ileri sürerek menfi tespit isteminde bulunmuş, davalı ise 28.11.2011 tarihinde Mali Suçlarla Mücadele Şube Müdürlüğünde verdiği ifadesinde senedin dava dışı üçüncü kişinin kendisine olan nakit borcunun davacı tarafından üstlenilmesi nedeniyle düzenlendiğini savunmuştur. Yukarıda da ifade edildiği üzere bono bağımsız borç ikrarı içeren bir senet olup, senette bedel kaydının mevcut olması hâlinde ispat yükü kaydın aksini savunan tarafa aittir. Somut olayda ise her iki yanın bononun mal karşılığı olmadığına dair beyanları karşısında senedin her iki tarafça da talil edildiğinin kabulü zorunludur ve bu durumda TMK'nın 6. ve HMK'nın 191. maddesi uyarınca ispat yükünün davacı senet borçlusunda olduğu yolundaki genel kuralın yer değiştirmeyeceği ve davacının senedin bedelsiz olduğunu ispatlaması gerektiği kabul edilmelidir. .." denilmiştir.Davacı vekili tarafından 20/11/2024 tarihli tam ıslah dilekçesiyle senet ''teminat senedi" olarak talil edilmiştir.Bu nedenle eldeki davada bedelsizlik iddiasını ispat külfeti davacıdadır.O halde yapılan yargılama ve toplanan delillerden;Emsal mahiyette ... 12. Hukuk Dairesi’nin 2014/ E. 2014/ K. sayılı ilamında da belirtildiği üzere; bir senedin teminat senedi vasfını taşıyabilmesi için; ya senet metninde açık olarak teminatın hangi hususta verildiğinin belirtilmelisi gerektiği ya da ayrı bir sözleşmeyle söz konusu teminat senedine atıf yapılarak senedin teminat senedi olduğunun belirlenebilir olmasının sağlanması gerektiği, senet üzerine yazılacak olan "teminattır" ibaresinin tek başına senede teminat senedi olma hüviyetini kazandırmayacağı, "teminat senedidir," "devredilemez", "ciro edilemez", ibarelerinin tek başına geçersiz olduğu ve hiç yazılmamış kabul edileceği,davaya-icra takibine konu senedin teminat senedi niteliğinde olduğunu ispat külfetinin davacı üzerinde olduğu,senet üzerinde teminat senedi olduğuna dair ibare bulunmadığı, davacının iddiasını ispatlar nitelikte yazılı delil sunulmadığı,Mahkememizce davacı tarafa yemin delilini kullanıp kullanmayacağı hatırlatılmış, davacı tarafça yemin delili kullanılmayacağı belirtilmiş, senedin teminat senedi olduğu davacı tarafça ispatlanamadığından davanın reddine, ihtiyati tedbir ara kararı uygulanmadığından davalı tarafın kötüniyet tazminat talebinin reddine dair aşağıdaki şekilde karar verilmiştir.
H Ü K Ü M : Yukarıda açıklanan nedenlerle,
1-Davanın reddine,
2-İhtiyati tedbir ara kararı uygulanmadığından davalı tarafın kötüniyet tazminat talebinin reddine,
3-Harçlar Kanunu gereğince alınması gereken 732,00 TL karar ve ilam harcının peşin alınan 3.065,06 TL'den ve tamamlama harcı olarak alınan 269,80 TL'den düşümü ile artan 2.602,86 TL'nin karar kesinleştikten sonra talep halinde davacıya iadesine,
4-Arabuluculuk Ücret Tarifesi kapsamında ... Hazinesinden karşılanan arabuluculuk ücreti olan 1.600,00 TL'nin davacıdan alınarak hazineye ÖDENMESİNE,
5-Davacı tarafından yapılan yargılama giderinin kararın mahiyeti gereği kendi üzerine bırakılmasına,
6-Davalı tarafından yapılan yargılama gideri bulunmadığından bu hususta bir karar verilmesine yer olmadığına,
7-Davalı vekil ile temsil edildiğinden AAÜT'ye göre belirlenen 45.000,00 TL vekalet ücretinin davacıdan alınarak davalıya verilmesine,
8-HMK'nın 333. Maddesi gereğince kullanılmayan gider avansının hükmün kesinleşmesinden sonra ilgilisine iadesine,
Dair, taraf vekillerinin yüzüne karşı, gerekçeli kararın tebliğinden itibaren HMKnın 341. Ve 345. Maddeleri gereğince 2 haftalık yasal süre içinde ... Bölge Adliye Mahkemesine ... olmak üzere verilen karar açıkça okunup, usulen anlatıldı..19/01/2026
Katip ...
¸E-imzalıdır.
Hakim ...
¸E-imzalıdır.