Yargıtay 10. Hukuk Dairesinden sigorta başlangıcı tespiti davasında fiili çalışmanın ispatı için komşu işyeri araştırması yapılmasının önemi vurgulayan bozma kararı.
Özet: Bir kimsenin sigortalılık başlangıcının tespitine yönelik davada, işe giriş bildirgesinin tek başına yeterli olmayıp fiili çalışmanın tereddütsüz ispatının zorunlu olduğu belirtilerek, işyerinden dönem bordrosu sunulmadığı durumlarda komşu işyeri araştırması yapılmadan ve ilgili kurumlardan veri toplanmadan sadece davacı tanıklarının beyanlarıyla hüküm kurulmasının eksik inceleme ve değerlendirme sayıldığı; sigortalılık başlangıcının sigortalıya sağlayacağı haklar dikkate alınarak, eylemli çalışmanın gerçekliğini belirlemek üzere eksiksiz bir delil toplama ve değerlendirme sürecinin yürütülmesi gerektiği vurgulanmıştır.
MAHKEMESİ : ... Bölge Adliye Mahkemesi 11. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2024/2543 E., 2025/1671 K.İLK DERECE MAHKEMESİ: ... 41. İş MahkemesiSAYISI : 2022/229 E., 2024/291 K.Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalı Kurum vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:I. DAVADavacı vekili dava dilekçesinde, davacının sigorta başlangıcının 04.09.1990 olduğunun tespitine karar verilmesini talep etmiştir.II. CEVAPDavalı SGK vekili cevap dilekçesinde, davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARIİlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın kabulü ile davacının, ... sicil numaralı ... (davacının babası) unvanlı işyerinde 04.09.1990 tarihinde 1 gün asgari ücret ile çalıştığı ve bu çalışmasının da sigortalı sayılması gerektiğinin tespitine, karar verilmiştir. IV. İSTİNAFİlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı SGK vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur. Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davalı Kurum vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.V. TEMYİZA. Temyiz Yoluna BaşvuranlarBölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı SGK vekili fiili çalışmanın ispatlanamadığını belirterek temyiz isteminde bulunmuştur.B. Değerlendirme ve GerekçeUyuşmazlık, sigorta başlangıcının tespiti istemine ilişkindir.1.Davanın yasal dayanakları, 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanun'un 2, 6, 9, 79... . maddesi hükümleridir.Bir kimsenin sigortalı sayılabilmesi için sigortalı işe giriş bildirgesinin varlığı yeterli olmayıp, aynı zamanda o kimsenin Kanun'un belirlediği biçimde (506 sayılı Kanun'un 2. maddesi ve 5510 sayılı Kanun'un 4/a maddesi) eylemli olarak çalışması da koşuldur. Bu yön 506 sayılı Kanun'un 6. maddesi ile 5510 sayılı Kanun'un 7/a maddesinde ve Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun ... sayılı kararlarında da vurgulanmıştır. Bu bakımdan davacının işyerinde eylemli olarak çalışıp çalışmadığının yöntemince araştırılması gerektiği ortadadır. Hizmet tespitinin bir türü olan sigortalılık başlangıç tespiti davasında, dava konusu dönem yönünden hem çalışmaların geçtiği işyerinin varlığı hem de sigortalının çalışmalarının gerçek ve sigortalı çalışma olduğunun hiçbir teredüte yol açmayacak şekilde ispatlanması gerekmektedir. Bu tür davalar yalnızca bir günlük çalışmanın tespitinden ibaret olarak görülmemeli, bir günlük çalışmanın kabulü ile saptanacak sigortalılık başlangıcının sigortalıya sağlayacağı sigortalılık süresi ile birlikte kazandıracağı haklar dikkate alınmalı ve giriş bildirgesi ile birlikte eylemli çalışmanın bulunup bulunmadığı özellikle belirlenmelidir.Bu da dava konusu çalışmaların sigortalı çalışma niteliğinde olup olmadığı, sigortalı çalışma niteliğinde ise çalışmanın varlığı yönünden dönemde bordrolu olan tanık, yoksa komşu işyeri tanığı araştırarak ifadelerinin alınması, varsa bu döneme ilişkin makbuz, fatura, defter gibi tüm kayıt ve belgelerin incelenmesi, 5 06... sayılı Kanun'lar ile Yargıtay’ın yerleşik içtihatları gereğidir. 2.Mahkemenin yazılı hükmü, eksik inceleme ve değerlendirmeye dayalıdır.Yukarıda anılan yasal düzenleme ve açıklamalara göre inceleme konusu dava değerlendirildiğinde, dava dışı ... ünvanlı işverenin ... sicil no.lu işyerinden davacı adına 04.09.1990 tarihinde işe giriş bildirgesinin verilmiş olduğu, yufka imalatı ve satışı mahiyetli işyerinin 04.09.1990-30.09.1990 tarihleri arasında kanun kapsamında olduğu, işyerinden hiç dönem bordrosu verilmediğinin bildirildiği, davacının askerlik döneminin 28.11.1988-30.05.1990 tarihleri arasında olduğunun bildirildiği, komşu işyeri araştırması yapılmadığı, bunun yerine davacı asilin alınan beyanında, çalışmasını bilebilecek komşuları olduklarını beyan ettiği ..., ..., ... ve ...ile diğer davacı tanıklarının dinlendiği, böylelikle Mahkemece anılan tanık beyanları ile dosyadaki diğer delillere göre yazılı şekilde hüküm kurulduğu anlaşılmaktadır.3.Tüm bu açıklamalara göre Mahkemece, işyerinden dönem bordrosu verilmediğinden komşu işyeri araştırması yapılması gerektiğinden işyerine dava konusu dönemde komşu iş yerleri ve sigortalı çalışanları emniyet, belediye, SGK ve vergi dairesi nezdinde araştırılarak belirlenmeli, belirlenen bu kişilerin sigortalılık ve vergi kayıtları da getirtilmek suretiyle beyanlarına başvurulmalı, komşu işyeri tespit edilemediği takdirde ise bozma öncesi davacı tarafından bildirilen ve komşu işyeri olduğu belirtilen tanık beyanları da değerlendirilmek suretiyle, toplanan ve toplanacak tüm deliller birlikte değerlendirilmek suretiyle, sonucuna göre bir karar verilmelidir. Bu maddi ve hukuki olgular göz önünde bulundurulmaksızın, yazılı şekilde karar tesisi, usul ve kanuna aykırı olup bozma nedenidir. VI. KARARAçıklanan sebeplerle,1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine, 05.11.2025 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.