Sigortalılık başlangıç tespiti davasında bir günlük çalışma iddiasının kabulü için fiili çalışmanın yasal dayanaklara uygun şekilde tereddütsüz ispatının gerekliliği.
Özet: Davacı tarafından on yıllar öncesine dayanan bir günlük sigortalı hizmet tespiti talebiyle açılan davada, ilk derece mahkemesi bozma sonrası dahi sigorta giriş bildirgesi ve tanık beyanlarına dayanarak davanın kabulüne karar vermiş; ancak temyiz incelemesinde Yüksek Mahkeme, sigortalı sayılabilmek için yalnızca işe giriş bildirgesinin yeterli olmadığını, kanunun belirlediği biçimde eylemli çalışmanın da hiçbir tereddüte mahal bırakmayacak şekilde somut ve gerçekçi delillerle ispatlanması gerektiğini, bu tür davaların sigortalılığın başlangıcını belirlemedeki kritik önemi nedeniyle detaylıca değerlendirilmesi gerektiğini vurgulayarak alt mahkeme kararını incelemeye almıştır.
10. Hukuk Dairesi         2025/13951 E.  ,  2025/14874 K.
"İçtihat Metni"

MAHKEMESİ :İş Mahkemesi

SAYISI : 2024/181 E., 2025/337 K.
İlk Derece Mahkemesince bozmaya uyularak verilen karar; davalılar vekilleri tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:
I. DAVA
Davacı vekili dava dilekçesinde, davacının ... Okulu bünyesinde sekreter olarak çalıştığını, ayrıca verilen diğer görevleri yerine getirdiğini, 10.12.1997 tarihinde işe giriş bildirgesi verildiğini beyanla 10.12.1997 tarihinde davalı iş yerinde bir gün sigortalı olarak çalışmanın tespitini talep etmiştir.
II. CEVAP
Davalı ... vekili cevap dilekçesinde özetle; hakdüşürücü süre ve zamanaşımı sebebiyle davanın reddedilmesi gerektiğini, müvekkili Kurum bünyesinde davacıya ait arşiv kaydının bulunmadığını, resmi kurumlardaki evraka dayalı olarak ispatın mümkün olabileceğini ifade ederek haksız ve dayanaksız davanın reddini savunmuştur.
Davalı ... Kurum Başkanlığı adına cevap dilekçesi verilmemiştir.
III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin 16.05.2023 tarihli kararı ile davanın kabulü ile davacının 10.12.1997 tarihinde davalı iş yerinde 1 gün çalıştığının tespitine karar verilmiştir.
IV. İSTİNAF
İlk Derece Mahkemesinin16.05.2023 tarihli kararına karşı süresi içinde davalılar vekilleri tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin 28.12.2023 tarihli kararıyla istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.
V. BOZMA KARARI
A. Bozma Kararı
Bölge Adliye Mahkemesinin 28.12.2023 tarihli kararının süresi içinde davalı Kurum vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine Dairenin 17.04.2024 tarihli kararı ile dava şartı olan Kuruma başvuru şartının davacı tarafça yerine getirilmediği tespit edildiğinden davacı tarafa bu eksikliğin giderilmesi için ihtaratlı kesin süre verilmek suretiyle Kuruma başvurusunun sağlanarak ve sonucuna göre karar verilmesi gerektiği belirtilerek kararın bozulmasına karar verilmiştir.
B. İlk Derece Mahkemesince Bozmaya Uyularak Verilen İkinci Karar
İlk Derece Mahkemesinin ilam başlığında tarih ve sayısı belirtilen kararı ile ".., davacı vekiline Sosyal Güvenlik Kurumuna başvuru için kesin süre verildiği, süresinde Kuruma başvurulduğu ve Kurumun 21.05.2025 tarihinde ret iradesini gösterir işleminin dosyaya celp anlaşılmakla davanın esasına geçilmiştir...Her ne kadar resmi Kurum olan davalı iş yerinde çalışmaların belgeli olması gerekmekte ise de, kadrolu çalışan ve davacı tanık beyanları ile desteklenen çalışma iddiasının kabulüne ancak işe giriş bildirgesinde o dönem öğretmen evi müdür olan kişiye Mahkememizce yapılan re'sen araştırma sonucu ulaşılamaması, diğer kadrolu çalışan öğretmen evi çalışanlarına da ulaşılamaması bu haliyle öğretmen evi müdürünün imzasıyla kuruma bildirilen işe giriş bildirgesi tarihi itibariyle bir gün çalıştığının tespitine dair aşağıdaki şekilde hüküm tesis edilmiştir...." gerekçesiyle davanın kabulü ile davacının davalı Kurum nezdinde 10.12.1997 tarihinde 1 günlük çalıştığının tespitine karar verilmiştir.
VI. TEMYİZ
A. Temyiz Sebepleri
Davalı Kurum vekili ile davalı ... vekili, fiili çalışmanın ispatlanamadığını belirterek karara karşı temyiz talebinde bulunmuştur.
B. Değerlendirme ve Gerekçe
Uyuşmazlık, (1) gün süre ile sigortalı çalıştığının ve sigorta başlangıcının tespiti istemine ilişkindir.
Davanın yasal dayanakları, 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu'nun 2., 6., 9., 79., 108. maddesi hükümleridir.
Bir kimsenin sigortalı sayılabilmesi için sigortalı işe giriş bildirgesinin varlığı yeterli olmayıp, aynı zamanda o kimsenin kanunun belirlediği biçimde (506 sayılı Kanun'un 2. maddesi ve 5510 sayılı Kanun'un 4/a maddesi) eylemli olarak çalışması da koşuldur. Bu yön 506 sayılı Kanun'un 6. maddesi ile 5510 sayılı Kanun'un 7/a maddesinde ve Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 1999/21-549-555, 2005/21-437-4 48... /21-306-320 sayılı Kararlarında da vurgulanmıştır. Bu bakımdan davacının iş yerinde eylemli olarak çalışıp çalışmadığının yöntemince araştırılması gerektiği ortadadır.
Hizmet tespitinin bir türü olan sigortalılık başlangıç tespiti davasında, dava konusu dönem yönünden hem çalışmaların geçtiği iş yerinin varlığı hem de sigortalının çalışmalarının gerçek ve sigortalı çalışma olduğunun hiçbir teredüte yol açmayacak şekilde ispatlanması gerekmektedir.
Bu tür davalar yalnızca bir günlük çalışmanın tespitinden ibaret olarak görülmemeli, bir günlük çalışmanın kabulü ile saptanacak sigortalılık başlangıcının sigortalıya sağlayacağı sigortalılık süresi ile birlikte kazandıracağı haklar dikkate alınmalı ve giriş bildirgesi ile birlikte eylemli çalışmanın bulunup bulunmadığı özellikle belirlenmelidir.
Bu da dava konusu çalışmaların sigortalı çalışma niteliğinde olup olmadığı, sigortalı çalışma niteliğinde ise çalışmanın varlığı yönünden dönemde bordrolu olan tanık, yoksa komşu iş yeri tanığı araştırarak ifadelerinin alınması, varsa bu döneme ilişkin makbuz, fatura, defter gibi tüm kayıt ve belgelerin incelenmesi, 5 06... sayılı Kanun'lar ile Yargıtayın yerleşik içtihatları gereğidir.
Yukarıda anılan yasal düzenleme ve açıklamalara göre inceleme konusu dava değerlendirildiğinde, bozmaya uyulmak suretiyle yapılan yargılamada, mahkemenin yazılı hükmü, eksik inceleme ve değerlendirmeye dayalıdır.Yukarıda anılan yasal düzenleme ve açıklamalara göre inceleme konusu dava değerlendirildiğinde, davalı ... Bakanlığına bağlı .... Öğretmenevi ... Okulu Müdürlüğü ünvanlı işverenin ... sicil no.lu iş yerinden davacı adına 10.12.1997 tarihinde işe giriş bildirgesinin verilmiş olduğu, garsonluk mahiyetli iş yerinin 08.12.1997-30.11.1999 tarihleri arasında kanun kapsamında olduğu, iş yerinden 19 97... yılları için dönem bordroları verilmediğinin bildirildiği, emniyet vasıtasıyla yapılan komşu iş yeri araştırmasında, komşu iş yerinin tespit edilemediği, başkaca komşu iş yeri araştırması yapılmadığı, davacı vekilinin dava dilekçesinde, davacının ... ... Okulu bünyesinde açılan kursa bağlı olarak Ocak-1997-Ocak-1998 tarihleri arası çalıştığı, Öğretmenevi ile İl Milli Eğitim Müdürlüğünün aynı binada olduğu, davacının .... müdürü .'ın sekreteri olduğunu, aynı zamanda kurs öğretmeni ... ile aynı odayı paylaştıkları, davacının o dönemde ayrıca yemekhane kasasına da baktığını beyan ettiği, Mahkemece defalarca kez dava konusu dönemde öğretmenevinde çalışan personelin listesinin istendiği ancak dosyaya gönderilen müzekkere cevaplarında o dönemde çalışan personel adlarına ilişkin kayıtların bulunmadığı belirtilmişse de davacının dava şartı olarak Kuruma yapmış olduğu başvuru neticesinde davalı Kurum tarafından düzenlenen 15.05.2025 tarihli denetim raporu eklerinde,müfettişin ek yaptığı anlaşılan ücret bordrolarına göre, davacının 01.09.1997 tarihinde giriş olmak üzere 30 gün, Aralık 1997'de de 30 gün (davacı tarafından imzalı) olduğu, yine rapor ekinde yer alan ve davalı SGK'ya girişi görülmeyen davacının da adının bulunduğu 1 sayfadan ibaret dönem bordrosunda da davacının adının yanında sigorta sicil no.su "muamelede" ibaresinin yer aldığı ve 10.12.1997 giriş şeklinde düzenlenmiş olduğu anlaşılmış olup mahkemece Aralık 1997 ücret bordrosu ile anılan dönem bordrosunda yer alanlardan yeteri kadarının tanık beyanı alınmadan davacı tanık beyanlarına göre ve dosyadaki diğer delillere göre yazılı şekilde hüküm kurulduğu anlaşılmaktadır.
Buna göre, Mahkemece, 15.05.2025 tarihli SGK denetim raporu ve ekindeki dava konusu döneme ilişkin ücret ve dönem bordrolarında adı genlerden yeteri kadarının beyanı alınmalı, bozma öncesi dinlenen ...'in de dava konusu dönemde nerede çalıştığına ilişkin çalışma kaydının da İlçe ... Eğitim Müdürlüğünden celbedilerek beyanı denetlenmeli, böylelikle toplanan ve toplanacak tüm deliller birlikte değerlendirilmek suretiyle,sonucuna göre bir karar verilmelidir.
Kabule göre de, davacının sigortalılığın başlangıcı, işverence yasal süresinde verilmekle zorunlu sigortalılık tescilinin dayanağını oluşturan bildirgede işe giriş günü olarak yazılı tarihin kabul edilmemesi yönündeki Kurum işleminin iptali ile anılan bir günlük çalışma süresinin geçerliliğinin tespiti niteliğinde olduğundan davacının dava dışı iş yerinde sigorta başlangıcının yanı sıra aynı tarihte 1 gün süre ile çalıştığının da tespiti yönünde hüküm kurulması gerektiği ile işveren ünvanı ve iş yeri sicil no.su belirtilerek infaza elverişli hüküm kurulması gerektiğinin gözetilmemiş olması isabetsiz bulunmuştur.
Açıklanan bu maddi ve hukuki olgular göz önünde bulundurulmaksızın, Mahkemece eksik inceleme ve araştırma sonucu hüküm verilmesi, usul ve kanuna aykırı olup, bozma nedenidir.
VII. KARAR
Açıklanan sebeple,
İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,
Dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine gönderilmesine,
05.11.2025 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.