Kamulaştırma bedelinin tespiti ve yol olarak tescili davasında, sulu tarım arazisi değerlemesi, imar planı iddiası ve istinaf sonrası yeniden esas hakkında karar.
Özet: Kamulaştırma bedelinin tespiti ve tescili talebiyle açılan davada, ilk derece mahkemesinin kabul kararı iki kez istinaf incelemesinden geçmiş; ikinci istinaf sonucunda bölge adliye mahkemesi, davalı vekilinin istinaf başvurusunu esastan reddederken, davacı idarenin başvurusunu kabul ederek ilk derece kararını kaldırıp yeniden esas hakkında hüküm kurmuştur. Bölge adliye mahkemesi, kamulaştırılan taşınmazın sulu tarım arazisi niteliği üzerinden, kanunun öngördüğü bilimsel yöntemlerle, yöreye uygun münavebe ürünlerinin net geliri esas alınarak metrekare bedelini tespit etmiş, davanın 4 ayda sonuçlanmaması nedeniyle kanuni faize hükmetmiş ve davalının yargılama gideri ile vekalet ücretinden sorumlu tutulması yönündeki davacı itirazlarını reddederek kendi kararını vermiş, bu karar davalı vekilince temyiz edilmiştir.
MAHKEMESİ : Van Bölge Adliye Mahkemesi 1. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2024/1150 Esas, 2024/3395 KararKARAR : Esastan ret /Yeniden esas hakkında verilen kararİLK DERECE MAHKEMESİ : Gevaş Asliye Hukuk MahkemesiSAYISI : 2022/171 Esas, 2023/215 KararTaraflar arasındaki 4650 sayılı Kanun'la değişik 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'nun (2942 sayılı Kanun) 10 uncu maddesine dayanan kamulaştırma bedelinin tespiti ve kamulaştırılan taşınmazın yol olarak tescili davasında yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kabulüne karar verilmiştir. Kararın taraf vekillerince istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvuruların kabulü ile İlk Derece Mahkemesi kararı kaldırılarak davanın yeniden görülmesi için dosyanın İlk Derece Mahkemesine gönderilmesine karar verilmiştir.Bölge Adliye Mahkemesinin kaldırma kararı üzerine yargılama yapan İlk Derece Mahkemesince davanın kabulüne karar verilmiştir.Kararın taraf vekillerince istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince davalı vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine, davacı idare vekilinin istinaf başvurusunun kabulü ile İlk Derece Mahkemesi kararının kaldırılarak yeniden esas hakkında hüküm kurulmak suretiyle davanın kabulüne karar verilmiştir. Bölge Adliye Mahkemesi davalı vekilince temyiz edilmekle; süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü: I. DAVA Davacı idare vekili dava dilekçesinde özetle; Van ili, ... ilçesi, ... Mahallesi 1 11... parsel (eski 1 11... parsel) sayılı taşınmazın kamulaştırma bedelinin tespiti ile kamulaştırılan taşınmazın idare adına tescilini talep etmiştir.II. CEVAPDavalı vekili cevap dilekçesinde özetle; müvekkilinin dava konusu taşınmaz yönünden petrol istasyonu açılması amacıyla müracatta bulunduğunu, mevzii imar planı için dosya hazırlandığını, kamulaştırma işlemleri sebebiyle müvekkilinin müracaatının yarıda kaldığını, mevzi imar planı yapma ve diğer işlemler için masraflarının olduğunu, kamulaştırma bedeli hesaplanırken bu durumun ve taşınmazın arsa vasfında olduğu hususunun göz önüne alınarak değerinin belirlenmesi gerektiğini talep etmiştir. III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARIİlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın kabulüne, kamulaştırma bedelinin tespiti ile davalıya ödenmesine, dava konusu taşınmazın davalı adına olan tapu kaydının iptali ile yol olarak tesciline karar verilmiştir.IV. İSTİNAFA. İstinaf Yoluna Başvuranlarİlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde taraf vekilleri istinaf başvurusunda bulunmuştur.B. İstinaf Sebepleri1. Davacı idare vekili istinaf dilekçesinde özetle; yonca münavebesinin hatalı olarak uygulandığını, kamulaştırılan kısımdan arta kalan yerde değer düşüklüğü uygulanmasının doğru olmadığını, lehlerine vekâlet ücretine hükmedilmesi gerektiğini ileri sürmüştür. 2. Davalı vekili istinaf dilekçesinde özetle; dava konusu taşınmaza belirlenen bedelinin taşınmazın gerçek değerini karşılamadığını, objektif değer artış oranının düşük belirlendiğini, dava konusu taşınmazın arsa olarak nitelendirilmesi gerektiğini, bilirkişi raporlarına yaptıkları itirazların değerlendirilmediğini, kamulaştırma kapsamı dışında kalan alanda değer düşüklüğü oranının değerlendirilmediğini, kamulaştırma kapsamı dışında kalan alanının akaryakıt istasyonu şartlarını artık taşımadığını, bu sebeple müvekkilinin akaryakıt istasyonu açma hakkının engellendiğini ileri sürmüştür. C. Gerekçe ve Sonuç Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile dosyada bulunan bilgi ve belgelere göre, hükme esas alınan bilirkişi kurulu raporunda sulu tarım arazisi niteliğindeki dava konusu taşınmaza 2942 sayılı Kanun'un 11 inci maddesinin birinci fıkrasının (f) bendi uyarınca o yörede mutat olarak ekilen münavebe ürünleri buğday/saman, yonca, şeker pancarı ve ... (taze) fasulye verileri esas alınarak olduğu gibi kullanılması halinde getireceği net geliri üzerinden bilimsel yolla değer biçilerek taşınmazın metrekare birim fiyatının 2019 yılı dava tarihine göre 23,47 TL olarak hesaplanmasında, hesaplamaya esas alınan ürünler ile kapitalizasyon faiz oranının %4 olarak belirlenmediğinden dava 4 ay içinde sonuçlandırılamadığından kanun gereği faize hükmedilmesinde, davalının dava açılmasına sebebiyet vermemesi, 2942 sayılı Kanun'un 29 uncu maddesinde yargılama giderlerinden davacı idarenin sorumlu olduğunun düzenlenmiş olması ve kamulaştırılan taşınmazın gerçek karşılığının ödenmesi ilkeleri karşısında davacı idare lehine vekâlet ücretine hükmolunmamasında ve davanın niteliği gereği kendisini vekil ile temsil ettiren davalı taraf lehine vekâlet ücretine hükmedilmesinde istinaf edenin sıfatına ve istinaf nedenlerine göre bir isabetsizlik görülmediğini belirterek dosya kapsamı ve Kadastro Genel Müdürlüğü Parsel Sorgulama Sisteminden edinilen bilgilere göre taşınmazın özelliği ve durumu dikkate alındığında %80 oranında objektif değer artışı uygulanması gerekirken %150 oranında objektif değer artışı uygulanmasının doğru görülmediği gerekçesiyle yeniden yapılan hesaplama sonucu davalı vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine, davacı idare vekilin istinaf başvurusunun kabulü ile İlk Derece Mahkemesi kararı kaldırılarak yeniden esas hakkında hüküm kurulmak suretiyle davanın kabulüne karar verilmiştir. V. TEMYİZA. Temyiz Yoluna BaşvuranlarBölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.B. Temyiz Sebepleri Davalı vekili temyiz dilekçesinde özetle; istinaf dilekçesinde ileri sürdüğü sebepleri tekrar etmiş, Bölge Adliye Mahkemesince gerekçesiz olarak objektif değer artışının düşürülmesinin hatalı olduğunu ve kararın bozulması gerektiğini ileri sürmüştür. C. Gerekçe1. Uyuşmazlık ve Hukukî NitelendirmeUyuşmazlık, ... olarak davacı idare ile davalı tapu maliki arasındaki kamulaştırma bedelinin tespiti istemine ilişkindir.2. Değerlendirme1. Bölge adliye mahkemelerinin nihai kararlarının bozulması 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 371 inci maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.2. Arazi niteliğindeki taşınmazın zeminine 2942 sayılı Kanun’un 11 inci maddesinin (f) bendi uyarınca olduğu gibi kullanılması halinde getireceği net gelir esas alınarak değer biçilmesinde yöntem itibarıyla bir isabetsizlik görülmemiştir.3. Tarafların iddia, savunma ve dayandıkları belgelere, uyuşmazlığın hukukî nitelendirilmesi ile uygulanması gereken hukuk kurallarına, dava şartlarına, yargılamaya hâkim olan ilkelere, ispat kurallarına ve temyiz olunan kararda belirtilen gerekçelere göre davalı vekilinin aşağıdaki paragrafların kapsamı dışındaki temyiz itirazları yerinde görülmemiştir.4. Hükme esas alınan bilirkişi raporunda; değerlendirme tarihi olan 2019 yılına ait İlçe ... ve ... Müdürlüğü verileri yerine TÜİK verileri esas alınmak suretiyle kamulaştırma bedelinin belirlenmesi doğru görülmemiştir.5. Değerlendirme tarihi olan 2019 yılına ait münavebeye esas alınan ürünlerin dekar başına asgari, azami ve ortalama verimlerinin ve kilogram başına ortalama toptan satış fiyatlarının dosya içerisinde bulunmadığı anlaşılmakla İlçe ... ve ... Müdürlüğünden münavebeye esas alınan ürünlerin dekar başına asgari, azami ve ortalama verimi, kilogram başına ortalama toptan satış fiyatı ve dekar başına ortalama üretim gideri (gider kalemleri ayrı ayrı gösterilmek suretiyle) ilgili resmî kuruluşlardan getirtilip döner sermaye faizi, bilinmeyen giderler, arazi kirası ve genel idarecilik giderlerinin masraflara dahil edilmeyeceği de göz önüne alınarak taşınmazın değerinin belirlenmesi gerekirken rapordaki verilerin uygunluğu denetlenmeden hüküm kurulması bozmayı gerektirmiştir.VI. KARARAçıklanan sebeplerle;1. Davalı vekilinin diğer temyiz itirazlarının reddine,2. Davalı vekilinin temyiz itirazlarının kısmen kabulü ile Bölge Adliye Mahkemesi kararının BOZULMASINA, Davalıdan peşin alınan temyiz harcının istenildiğinde iadesine,Dosyanın 6100 sayılı Kanun'un 373 üncü maddesinin ikinci fıkrası uyarınca Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,19.11.2025 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.