Hizmet tespiti davasında, kamu düzenine ilişkin sigortalılık hakkından vazgeçilemeyeceği ve hüküm sonrası feragat beyanının yeniden değerlendirme gerektirdiği Yargıtay içtihadı.
Özet: Çocuk bakımı ve ev işlerinde çalışmaya ilişkin hizmet tespiti davasında, ilk derece ve istinaf mahkemelerinin kararları sonrası temyiz aşamasında davacının mirasçılarının davadan feragat ettiğini bildirmesi üzerine Yargıtay, sosyal güvenlik haklarının kamu düzenine ilişkin, kişiye bağlı, vazgeçilemez ve kaçınılamaz nitelikte olması nedeniyle sigortalılık ve hizmet tespiti davalarından feragat edilemeyeceğini vurgulayarak, bu hukuki ilkenin göz önünde bulundurulması ve feragat beyanının yeniden değerlendirilmesi için hükmün bozulmasına karar vermiştir.
MAHKEMESİ : ... Bölge Adliye Mahkemesi 34. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2023/1944 E., 2025/221 K.İLK DERECE MAHKEMESİ: ... ... 20. İş MahkemesiSAYISI : 2018/477 E., 2023/217 K.Bölge Adliye Mahkemesi kararı fer'i müdahil Kurum vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü;I.DAVA Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; davacının davalı yanında çocuk bakmak ve ev işlerine yardım etmek suretiyle 12.11.20 12... .09.2018 tarihleri arasında olan kesintisiz ve bilfiil çalıştığının tespitine karar verilmesini talep ve dava etmiştir. II.CEVAPDavalı vekili cevap dilekçesinde özetle; haksız açılan davanın reddine karar verilmesi talep etmiştir. Fer'i müdahil SGK vekili cevap dilekçesinde özetle; davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir. III.İLK DERECE MAHKEME KARARIİlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın kısmen kabulü ile davacının davalı ... iş yerinde; 14.09.2015-31.12.2015 tarihleri arasında 57 gün, 01.01.2016-31.12.2016 tarihleri arasında 156 gün, 01.01.2017-31.12.2017 tarihleri arasında 156 gün, 01.01.2018-21.09.2018 tarihleri arasında 96 gün, asgari ücretle çalıştığının tespitine, fazlaya ilişkin talebinin karar vermiştir.IV. İSTİNAFİlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde fer'i müdahil Kurum vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.V.TEMYİZA. Temyiz SebepleriFer'i müdahil Kurum vekili temyiz dilekçesinde; kararın eksik araştırma ve inceleme sonucu verildiğini beyan etmektedir.B. Değerlendirme ve GerekçeDavacının ( vekilinin ) karar tarihinden sonra 11.04.2023 tarihli dilekçe ile davadan feragat ettiği anlaşılmaktadır. Çekişmeli yargıda kural olarak, “tasarruf ilkesi” geçerlidir ve taraflar dava konusu üzerinde serbestçe tasarrufta bulunabilirler. Bu suretle davaya son verilebilmesinin bir yöntemi davadan feragattir ve anılan Kurum 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 307. ila 312. maddelerinde (mülga 1086 sayılı Hukuk Usûlü Muhakemeleri Kanunu'nun 91. ila 94. maddelerinde) düzenlenmiştir.Hükmün kesinleşmesinden önceki herhangi bir aşamada davadan feragat edilebilir. Temyiz edilen ve fakat henüz temyiz Dairesince görüşülmeyen bir karar, usûl hukuku çerçevesinde kesinleşmiş olmadığından, bu aşamada davadan feragat mümkündür.Hâkim, gördüğü davada tahkikatı bitirip hüküm kurduktan sonra davadan elini çekmiş olur ve kural olarak dava sonunda verilen karar temyiz edilip bozulmadan ve bu suretle yargılamaya yeniden başlanmadan davanın esası ile ilgili hiç bir karar veremez.Feragat, davayı kesin olarak sonuçlandıran bir hukuki neden olduğundan, hakim karar verdikten sonra dahi belgelendirilen feragat üzerine davanın bu nedenle reddine karar verebilir ise de Yargıtay uygulamalarında (örneğin Hukuk Genel Kurulunun 21.10.19 81... /2-551, 1981/6 83... .06.19 82... /376 - 547 sayılı Kararları ile 11.04.1940 gün ve 1939/15 - 1940/70 sayılı Tevhidi İçtihat Kararının gerekçesinden esinlenen uygulama) hüküm temyiz edildikten sonra vaki feragat üzerine Mahkemece kendiliğinden bir karar verilmeyerek Yargıtayın bu konuda (feragat konusunda) Mahkemece bir karar verilmek üzere hükmün bozulmasına dair verilecek kararından sonra ancak dosyayı ele alabilir.Bu itibarla; somut olayda davadan feragat edildiği bildirdiğinden, hükümden sonra ortaya çıkan ve temyiz incelenmesine usulen engel oluşturan bu hukuki olgu çerçevesinde, davacının mirasçıları tarafından davadan feregat edildiği gözetilerek yeniden inceleme yapılmak üzere Mahkeme hükmünün bozulmasına karar verilmesi gerekmektedir.Diğer taraftan 506 sayılı Kanun'un 6. maddesinde ve 5510 sayılı Kanun'un 7. ve 8. maddelerinde çalıştırılanların işe alınmalarıyla kendiliğinden sigortalı olacakları, sigortalılar ile bunların işverenleri hakkında sigorta hak ve yükümlerinin sigortalının işe alındığı tarihten başlayacağı, bu suretle sigortalı olmak hak ve yükümünden kaçınılamayacağı ve vazgeçilemeyeceği yönünde düzenleme yapılmış olmakla, buna göre sigortalı olmak, kamu düzenine ilişkin, kişiye bağlı, vazgeçilemez ve kaçınılamaz hak ve yükümlülük doğuran bir hukuksal statü meydana getirmektedir ve kişiler ile sosyal güvenlik kuruluşlarının bu statünün oluşumundaki rolü de yenilik doğurucu ve iradi bir durum değil, kanun gereği kendiliğinden oluşan statüyü belirlemekten ibarettir. Dolayısıyla, sosyal güvenlik hakkından 6100 sayılı Kanun hükümleri kapsamında feragat olanaksız olduğu gibi sigortalılığın ve sigortalı hizmetlerin tespitine ilişkin davadan da feragat edilemez. Ancak, anılan Kanun'un 123. maddesinde düzenlenen hak kullanılabilir ve ileride yeniden dava açabilme hakkı saklı tutularak, davalının açık rızası ile dava geri alınabilir veya 150. maddede öngörülen hak ve olanaktan yararlanılarak dava takip edilmeyip yenileninceye kadar dosyanın işlemden kaldırılması ve giderek davanın açılmamış sayılması sonucu elde edilebilir. Bu nedenle; inceleme konusu davada Mahkemece, davadan feragat edilemeyeceği davacıya (vekiline) bildirilmeli, feragat beyanının HMK. 1 23... . maddelerinde düzenlenen haklardan birinin kullanımı niteliğinde olup olmadığı kendilerine sorulmak suretiyle belirlenmeli, beyanın, anılan anlamlarda kullanıldığı saptandığı takdirde duruma göre 1 23... . maddelerde öngörülen prosedür işletilmeli, aksi durumda ise elde edilecek sonuca göre dava konusu istem hakkında karar verilmelidir. Mahkemece yukarıda belirtilen mevzuat hükümleri uyarınca yapılacak değerlendirme sonucu hüküm kurulması gerekirken eksik inceleme ve yanılgılı değerlendirme ile yazılı şekilde karar verilmesi usul ve kanuna aykırı olup bozma nedenidir.VI.KARARAçıklanan sebeplerle;Fer'i müdahil Kurum vekilinin temyiz itirazlarının kabulü ileTemyiz olunan İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,05.11.2025 gününde oybirliğiyle karar verildi.